Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Στο τέλος του ντοκιμαντέρ του Χάινζ Μπάτλερ με τίτλο «Ebjä! Adolf Wölfli (1864-1930)» δεν είσαι καθόλου σίγουρος αν έχεις μάθει ποιος ήταν ο Αντολφ Βέλφλι.
Και ακριβώς εκεί αρχίζει το συναρπαστικό aftermath μιας ταινίας που στην πραγματικότητα σε βυθίζει - χωρίς να το καταλαβαίνεις - στον κόσμο ενός καλλιτέχνη, μαζί με μια ομάδα μελετητών που προσπαθούν να ξεδιαλύνουν την ογκώδη παρακαταθήκη της «αυτοβιογραφίας» του, αποτελούμενης από 25.000 σελίδες που περιλαμβάνουν επιμελώς αριθμημένα, χρονολογημένα και οργανωμένα σε χειροποίητα βιβλία, ζωγραφική και σχέδιά που συνοδεύονται από εικόνες, κείμενα, αριθμητικούς υπολογισμούς, μουσική σημειογραφία και γεωμετρικά σύμβολα, συνιστώντας συνολικά ένα πολυδιάστατο και ανεξερεύνητο ακόμη και σήμερα καλλιτεχνικό έργο.
Παγιδευμένοι μέσα στο καλειδοσκοπικό του σύμπαν, παρακολουθούμε τη διαδρομή μιας σκέψης τραυματισμένης από τη σχιζοφρένεια με ροπή στη μαγεία και τον αποκρυφισμό, αλλά και σε μια ποπ διάθεση - πρώιμη σε κάθε περίπτωση αφού μιλάμε για την αρχή του 20ού αιώνα. Ενα παιχνίδι με alter ego και θρησκευτικές απολήξεις που καταλήγει σε μια επαναδιαπραγμάτευση των θεραπευτικών ιδιοτήτων της Τέχνης.
Ο Αντολφ Βέλφλι δεν ήταν πάντα «άγιος», για να χρησιμοποιήσουμε ένα από τα πιο ισχυρά alter ego του. Δεν ήταν όμως και πάντα «δαίμονας» όπως τον χαρακτήριζαν όσοι τον γνώρισαν, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να περιγράψουν το διαταραγμένο του μυαλό που τον οδήγησε αρχικά στο έγκλημα, στη συνέχεια στο ψυχιατρείο και από εκεί στην πυρετώδη δημιουργία.
Το μικρότερο από επτά παιδιά του Γιάκομπ Βέλφλι και της Ανα Φρόιζ, ο Αντολφ Βέλφλι γεννήθηκε το 1864 στο Μποβίλ, στην κοιλάδα του Εμενταλ στην Ελβετία. Το 1864, η οικογένειά του μετακόμισε στη Βέρνη, όπου έζησε μέχρι την ηλικία των οκτώ ετών. Ο πατέρας του ήταν αλκοολικός, παραμελούσε συστηματικά την οικογένειά του και τελικά κατέληξε στη φυλακή. Πέθανε όταν ο Αντολφ ήταν πέντε ετών. Λόγω της ασθένειας της μητέρας του, το 1872 επέστρεψαν στην κοινότητα Σανγκνάου, στην κοιλάδα του Εμενταλ, όπου εργάζονταν σε διαφορετικές αγροτικές εκμεταλλεύσεις με αντάλλαγμα τροφή και στέγη. Κατά την παιδική του ηλικία, υπέστη τόσο σωματική όσο και σεξουαλική κακοποίηση και έμεινε ορφανός σε ηλικία δέκα ετών, μετά τον θάνατο της μητέρας του το 1873. Στη συνέχεια, αναγκάστηκε να εργάζεται σε ανάδοχες αγροτικές οικογένειες και υπηρέτησε για σύντομο χρονικό διάστημα στον στρατό.
Το 1890 συνελήφθη και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκισης για σεξουαλική κακοποίηση ενός πεντάχρονου κοριτσιού, έπειτα από παρόμοια απόπειρα σε βάρος ενός δεκατετράχρονου κοριτσιού την ίδια χρονιά. Στην αυτοβιογραφία του περιγράφει λεπτομερώς τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης και τις εμπειρίες που είχε στη φυλακή. Το 1895 συνελήφθη ξανά για απόπειρα βιασμού ενός τρίχρονου κοριτσιού. Στην ομολογία του, ο Βέλφλι παραδέχτηκε ότι είχε πλήρη επίγνωση των πράξεών του, αλλά αδυνατούσε να εξηγήσει τι του είχε συμβεί. Ισχυρίστηκε ότι οι αισθήσεις του βρίσκονταν σε κατάσταση απόλυτης σύγχυσης. Τα δικαστικά αρχεία δείχνουν ότι το 1890 είχε επίσης κατηγορηθεί για άλλη μία ανήθικη πράξη, για την οποία αθωώθηκε λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων.
Στις 3 Ιουνίου 1895 εισήχθη στην κλινική Βάλνταου, ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο στη Βέρνη, όπου θα περνούσε και το υπόλοιπο της ζωής του. Στην απομόνωση λόγω της βίαιης συμπεριφοράς του, θα βρει την ηρεμία μόνο όταν θα ξεκινήσει να ζωγραφίζει. Στην περίπτωση του Βέλφλι, η ζωγραφική δεν ήταν μόνο σκίτσα, αλλά ότι μπορούσε να γράψει ένα μολύβι πάνω σε χαρτί. Κατασκευάζοντας alter ego για να αφηγηθεί την ιστορία της ζωή του, θα ρεμιξάρει με πρωτοφανή για την εποχή τρόπο τεχνοτροπίες, τεχνικές και κυρίως θα γεμίσει κάθε πιθανό άδειο χώρο ανάμεσα στα σχήματα και τα σχέδιά του, κρύβοντας μέσα στους πινακές και τα σχέδια του μικρότερες ιστορίες μέσα στη μεγάλη ιστορία που ήθελε να αφηγηθεί.
Κάπως έτσι ξεκίνησε το 1908 να γράφει αυτό που σήμερα ονομάζουμε την «αυτοβιογραφία» του, το mangum opus που αποτελείται από 25.000 με τον επηρμένο, αυτοκρατορικό τίτλο «Η Γιγαντιαία Δημιουργία του Αγίου Αδόλφου». Ο τρόπος που αλλάζει τα γεγονότα και περιγράφει τον εαυτό του ως έναν ταξιδευτή που συναντά στα ταξίδια του βασιλιάδες, αλλά και η ανακήρυξή του στον «Αγιο Αδόλφο» χαρακτηρίζουν ένα ογκώδες έργο που προκαλεί παροξυσμό στην προσπάθεια της αποκρυπτογραφησής του.
Οσο «τρελό» είναι το εγχείρημα της ομάδας που αποκρυπτογραφεί τον Αντολφ Βέλφλι, τόσο λογικό είναι το βλέμμα του Μπάτλερ απέναντι σε μια ιδιάζουσα περίπτωση ανθρώπου και καλλιτέχνη που ακόμη και μέσα στην απόλυτη παράνοια μοιάζει να οικοδομεί κάτι απόλυτα δομημένο - μην ξεχνάμε - χωρίς να γνωρίζει την εξέλιξη της τέχνης έξω από τους τέσσερις τοίχους του κελιού του. Αυτό που στην αρχή ξεκινάει σαν μια μάλλον ακαδημαϊκή προσέγγιση ενός καλλιτέχνη, αρχίζει και αποκτά με την ώρα στοιχεία της ίδιας της εμμονής του καλλιτέχνη. Ο τρόπος με τον οποίο οι μελετητές του ξεφυλλίζουν τα αρχεία του, η έκπληξή και ο ενθουσιασμός τους απέναντι σε κάθε μικρή ή μεγάλη ανακάλυψη στοιχείων που κρύβονται σε κάθε του σχέδιο και κυρίως η αντίφαση ενός σχιζοφρενή που μοιάζει απόλυτα οργανωμένος σε αυτό που κάνει, γίνονται τα στοιχεία μιας ταινίας που καταφέρνει και να λειτουργήσει ως πορτρέτο ενός άγνωστου δημιουργού, αλλά και κάτι περισσότερο.
Χωρίς να ξεχνάει κανείς τους τόσο τη συνθήκη ενός ανθρώπου έγκλειστου σε ψυχιατρείο, αλλά και την καταδίκη του ως παιδόφιλου, μελετητές του Βέλφλι, τραγούδια και εμβατήρια εμπνευσμένα από το έργο του και ένα οδοιπορικό στο Εμενταλ της παιδικής του ηλικίας με οδηγό τον Ντάνιελ Μπάουμαν, ιστορικό τέχνης και μέλος του Ιδρύματος Αντολφ Βέλφλι, ενώνονται όλα μαζί σε μια ψύχραιμη, σχεδόν στα όρια ενός διαλογισμού ανάγνωση μιας ολόκληρης ζωής που καταφέρενει να ξεφύγει από τον κεντρικό της ήρωα για να μιλήσει για τη θεραπευτική δύναμη της Τέχνης.
Μπορεί να μην μπορούμε να σώσουμε κανέναν άνθρωπο από τη μοίρα του - και κυρίως τις αποφάσεις του (συνειδητές ή ασυνείδητες), ωστόσο μπορούμε να βρούμε τρόπος για να τον θεραπεύσουμε. Στην περίπτωση του Βέλφλι, η κατανόηση του έργου του έρχεται να τον συστήσει ως ένα μεγάλο, αμφιλεγόμενο καλλιτέχνη, αλλά και ως ένα όπλο απέναντι στην κατανόηση της διανοητικής διαδρομής που οδηγεί έναν (ταλαντούχο) άνθρωπο να δημιουργήσει, ακριβώς τη στιγμή που το ένστικτο της επιβίωσης επιβάλλει με κάποιον τρόπο να αφηγηθείς τη ζωή σου. Σαν εγχειρίδιο επιβίωσης και για τους άλλους.
Το «Ebjä! Adolf Wölfli (1864-1930)» έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα του στο 22o Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Ζυρίχης και κέρδισε το βραβείο της Επιτροπής Κριτικών, ανάμεσά στις ελβετικές ταινίες του προγράμματος. Το σκεπτικό της βράβευσης ήταν το εξής: «Η ταινία αποφεύγει τις συμβάσεις του παραδοσιακού πορτρέτου ενός καλλιτέχνη και, αντί γι’ αυτό, παρακολουθεί τις διαρκείς αποκαλύψεις μιας σύνθετης κληρονομιάς: εκείνης ενός σημαντικού Ελβετού καλλιτέχνη και του έργου του. Μέσα από τις σκοτεινές εικόνες και τον προσεκτικά επεξεργασμένο ηχητικό σχεδιασμό της, δημιουργεί μια συναρπαστική αντίθεση με το ηχηρό, επιβλητικό και ογκώδες καλλιτεχνικό έργο που εξερευνά. Μέσα σε λίγα μόλις λεπτά, ο θεατής παρασύρεται στον κόσμο του Wölfli, έναν κόσμο που είναι ταυτόχρονα θεϊκός και κολασμένος, αποκαλύπτοντας τη θεραπευτική δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας.»
