Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Kάθε νέα ταινία του Κρίστιαν Μουντζίου είναι ένα γεγονός. Ο σπουδαίος Ρουμάνος σκηνοθέτης επιλέγει πάντα να θίξει δύσκολα κοινωνικά θέματα, και να το κάνει με έναν τρόπο που είναι επιτακτικός, αλλά όχι χειραγωγικός. Ρεαλιστικά, κάνοντας εξαντλητική έρευνα στο θέμα του κι αποφεύγοντας μελοδραματισμούς, αλλά με κινηματογραφική υπογραφή - γνωρίζει ότι το σινεμά είναι μία κατασκευή.
Το «Φιόρδ» είναι η 5η ταινία του επιλέχθηκε από το Φεστιβάλ Καννών και η δεύτερη που έφυγε με το Χρυσό Φοίνικα (μετά το «4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 Μέρες»). Η ιστορία βασίζεται αμυδρά σε μια πραγματική υπόθεση (των Μάριους και Ρουθ Μποντναρίου) ,που πήρε μεγάλη διάσταση πριν μία δεκαετία στη Ρουμανία: μία οικογένεια Χριστιανών Ορθόδοξων Ρουμάνων (πατέρας Ρουμάνος, μητέρα Νορβηγίδα) μετανάστευσαν με τα 5 παιδιά τους σε μία επαρχιακή πόλη της Νορβηγίας, αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον. Μόνο που εκεί συνάντησαν καχυποψία, αδιαλλαξία και ρατσισμό - οι κοινωνικές αρχές τους πήραν τα παιδιά, οι ίδιοι κυνηγήθηκαν κι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την νέα πατρίδα και να επιστρέψουν στην παλιά.
Το Flix συνάντησε τον σκηνοθέτη και τους πρωταγωνιστές του, την Ρενάτε Ρέινσβε και τον Σεμπάστιαν Σταν, για να μιλήσουν για την αναγκαιότητα να πει κανείς αυτή την ταινία σήμερα, τώρα.
Η ταινία αντλεί έμπνευση από μία αληθινή υπόθεση μίας οικογένειας Ρουμάνων μεταναστών στην επαρχιακή Νορβηγία, όπου το 2015 η Πρόνοια πήρε τα παιδιά τους κακοποιώντας τους για κακοποίηση. Δεν θέλατε όμως να κάνετε αναπαράσταση των γεγονότων. Θέλατε να πάρετε αυτό το περιστατικό ως αφορμή για να πείτε κάτι άλλο; Να θίξετε κάτι που θεωρείτε σημαντικό στις μέρες μας;
Κρίστιαν Μουντζίου: Είναι αλήθεια ότι δεν με ενδιέφερε να αναλωθώ και να σχολιάσω ένα μόνο περιστατικό. Με προβληματίζει πόσο εκτενές είναι το φαινόμενο - ειδικά στις μέρες μας. Πόσο διχαστικός ο δημόσιος λόγος. Παρατηρώ, όπως όλοι μας, πόσο επιθετικοί, απόλυτοι, άκαμπτοι είμαστε στις απόψεις μας και πόσο εύκολα οι διαφορετικές κουλτούρες γίνονται στόχος κοινωνικής αμφισβήτησης, ή ακόμα και βίας. Κι αναρωτιέμαι γιατί αυτό συμβαίνει, ποια είναι η ρίζα του φαινομένου και τι είδους ιστορία θα μπορούσα να πω κινηματογραφικά για να ανοίξω τον διάλογο - καθώς με απασχολεί αν θα μπορέσουμε να λύσουμε αυτό το ζήτημα. Γιατί ένα είναι σίγουρο: δεν είναι υγιές να ζούμε σε τόσο διχασμένες κοινωνίες. Αν δεν μπορέσουμε να δούμε όσα μάς ενώνουν, αλλά εμμένουμε σε όσα μας χωρίζουν, η βία κι ο ρατσισμός θα επικρατήσουν.
Αυτό το περιστατικό λοιπόν μού φάνηκε η τέλεια αφορμή, καθώς χτυπάει ένα νεύρο: μιλάει για τα παιδιά. Κι όλα σταματούν όταν κανείς αγγίξει τα παιδιά μας.
Σεμπάστιαν Σταν: Οταν ο αντίκτυπος όλου αυτού του ρατσισμού είναι τα παιδιά, οι κουβέντες θα έπρεπε να σταματάνε. Όταν ένα παιδί εισπράττει bullying, τρόμο, το χωρίζουν από τους γονείς του, τα αδέλφια του, πώς θα μεγαλώσει; Μισώντας. Είναι μονόδρομος. Ο, τι κι αν ψηφίζει κανείς, ό,τι κι αν πιστεύει, όταν τα πράγματα φτάνουν στα παιδιά θα έπρεπε να είμαστε όλοι στην ίδια πλευρά. Ακούγεται αφελές και ρομαντικό, γιατί ζούμε σε μια εποχή ολοένα και μεγαλύτερης πόλωσης. Αλλά για αυτό ένιωσα ότι αυτή η ταινία είναι απαραίτητη, αναγκαία. Να μας βάλει να αναλογιστούμε μερικά πράγματα: μπορούμε να υπερασπιζόμαστε τις αξίες μας με ανοχή, με ευελιξία απέναντι στις αξίες του άλλου; Μπορούμε να ξεκινάμε μία αντιπαράθεση, ανοιχτοί στο ενδεχόμενο να κάνουμε λάθος; Ή όλοι ουρλιάζουμε και κανένας δεν ακούγεται;
Ρενάτε Ρέινσβε: Οταν πρωτοσυνάντησα τον Κρίστιαν και μού μίλησε για αυτή την ιστορία, μού είπε κάτι πολύ ενδιαφέρον: o σύγχρονος άνθρωπος δεν δίνει πια το περιθώριο της αμφιβολίας. Ολοι ξέρουμε τα πάντα, όλοι είμαστε ετοιμοπόλεμοι να καταδικάσουμε τα πάντα. Κανείς δεν περιμένει λίγο, δεν εξετάζει, δεν ακούει, δεν αμφιβάλει. Αυτό έχει οδηγήσει σε ακραία φαινόμενα, παρερμηνείες και φασιστικές συμπεριφορές - σε όλο τον δυτικό κόσμο.
Είναι αλήθεια, οι προκαταλήψεις κι οι ακρότητες που θίγει η ταινία είναι δυστυχώς αναγνωρίσιμες. Τα ίδια συμβαίνουν παντού - από την Ελλάδα και την Ευρώπη, μέχρι την Αμερική του Τραμπ. Κρίστιαν Μουντζίου: Χαίρομαι που το λέτε. Πάντα βρίσκονται κάποιοι που θα με κατηγορήσουν ότι κάνω ταινίες μόνο για τη Ρουμανία - όχι. Θεωρώ ότι ορισμένα θέματα είναι δυστυχώς παγκόσμια, απλώς παίρνω αφορμή από κάτι που ξέρω καλύτερα. Και σε αυτή την υπόθεση βρήκα κάτι το ενδιαφέρον: σε δεξιά καθεστώτα, περιμένεις αυτές τις σκληροπυρηνικές συμπεριφορές απέναντι στους μετανάστες. Σε χώρες όμως που έχουν ανεπτυγμένο το σοσιαλιστικό δίκαιο, που υποτίθεται ότι σέβονται δικαιώματα και ελευθερίες, τι γίνεται; Μήπως, κι εκεί, οι δημοκρατικές αξίες ανήκουν μόνο στους ντόπιους; Μήπως ο μετανάστης αντιμετωπίζεται με άλλα μέτρα και σταθμά;
Ρενάτε Ρέινσβε: Κανένα κράτος, καμία κοινωνία δεν έχει στην πραγματικότητα κατανικήσει τον φόβο του «άλλου». Κι όλοι έχουμε προκαταλήψεις απέναντι στον ξένο. Η μεταναστευτική κρίση των τελευταίων χρόνων το έχει αποδείξει αυτό περίτρανα.
Σεμπάστιαν Σταν: Ακριβώς. Ο δυτικός κόσμος δεν μπορεί ή δε θέλει να αποδεχθεί τους μετανάστες και να δείξει σεβασμό προς το διαφορετικό. Η τάση είναι ή «να γυρίσουν στη χώρα τους» ή, ακόμα κι αν μισοανοίξουμε τις πόρτες μας, απαιτούμε «να αφομοιωθούν», «να μιλάνε τη γλώσσα μας», «να ασπαστούν τη θρησκεία μας», «να φοράνε τα ρούχα μας», «να μαγειρεύουν τα φαγητά μας»…. «αλλιώς να γυρίσουν στη χώρα τους». Κι έχει ενδιαφέρον πώς κοιτά η ταινία αυτό το φαινόμενο. Ο Κρίστιαν, επειδή πριν ασχοληθεί με το σινεμά ήταν ερευνητικός δημοσιογράφος, έχει το βλέμμα να καταγράφει σφαιρικά τι συμβαίνει στον κόσμο. Κι εδώ έπιασε φλέβα. Ελπίζω πραγματικά οι θεατές να δουν αυτή την ταινία και να αναγνωρίσουν την προφανή αναλογία με όσα συμβαίνουν σήμερα στις ΗΠΑ, όπου οικογένειες διαλύονται. Είναι τραγικό αυτό που συμβαίνει με το ICE, είναι απίστευτο τι βλέπουν τα μάτια μικρών παιδιών, τι τραγωδίες βιώνουν.
Γιατί επιλέξατε τους Σεμπάστιαν Σταν και Ρενάτε Ρέινσβε για τους πρωταγωνιστικούς ρόλους;
Κρίστιαν Μουντζίου: Στην περίπτωση του Σεμπάστιαν δεν είχα και πολλές επιλογές (γελάει). Είναι ο μοναδικός ηθοποιός που δεν έχει μόνο το ταλέντο, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να μιλήσει και τη γλώσσα, καθώς είχε γεννηθεί στη Ρουμανία. Είχαμε συναντηθεί δέκα χρόνια πριν στην πρεμιέρα της «Αποφοίτησης» στη Νέα Υόρκη και είχαμε συζητήσει την πιθανότητα να συνεργαστούμε. Μάλιστα φτάσαμε πολύ κοντά και στην προηγούμενη ταινία μου, αλλά δεν έκατσε τελικά. Τώρα, του έστειλα μία σύνοψη δύο σελίδων και μου απάντησε ότι τον ενδιαφέρει πολύ. Υπήρχε όμως ένα θέμα: δεν ήθελα τον Σεμπάστιαν Σταν, τον σταρ των ταινιών της Marvel, το ωραίο παιδί, το Χολιγουντιανό icon. Θα ήταν πρόθυμος να μεταμορφωθεί σ’ έναν καθημερινό μεσήλικα άντρα; Με φαλάκρα, κοιλίτσα κι ανασφάλειες; Ή θα φοβόταν ένα τόσο μεγάλο τσαλάκωμα;
Σεμπάστιαν Σταν: (Γελάει) Οχι καθόλου, ούτε που το σκέφτηκα. Ισα ίσα, όταν μου ξυρίζαν το κεφάλι εγώ τους έλεγα «πάμε κι άλλο». Γιατί όταν κάτι υπηρετεί το ρόλο και την ιστορία που θέλουμε να πούμε, δεν το σκέφτομαι δεύτερη φορά - αυτό πρέπει να γίνει. Πρέπει να εξαφανιστώ εγώ και να προβληθεί ο ήρωας μου. Για την οδοντοστοιχία έδειξα στον Τζέισον (σ.σ. Τζέισον Κόλινς: ο make up artist, ειδικός στο προσθετικό μακιγιάζ, ο οποίος τον μεταμόρφωσε σε Τόμι Λι, για το «Pam & Tommy») φωτογραφίες από τα από τα παλιά μου δόντια, πριν βάλω ισιωτικούς νάρθηκες και τα φτιάξω, και εκείνος τα αναδημιούργησε. Με βοηθάει να μεταμορφώνομαι, γιατί βρίσκω τα πατήματα μου.
Κρίστιαν Μουντζίου: Οσο για την Ρενάτε, την είχα δει στις ταινίες του Τρίερ και τη θαύμαζα πάρα πολύ. Την έφερα στις ακροάσεις γιατί ήθελα να τη δοκιμάσω και στους δύο ρόλους - αρχικά νόμιζα ότι ίσως της ταιριάζει καλύτερα ο ρόλος της «Μία», τη γειτόνισσας στη φιλελεύθερη νορβηγική οικογένεια. Ομως μου ανατίναξε το μυαλό στον κόντρα ρόλο, αυτό της συντηρητικής, θεούσας μητέρας. Είναι τόσο αντίθετος με ό,τι είναι η Ρενάτε στη ζωή της. Και τον έπαιξε τόσο γενναιόδωρα, τόσο τολμηρά. Την ευχαριστώ για αυτό.
Ρενάτε Ρέινσβε: Nαι, θα ήταν η προφανής επιλογή να παίξω την «Μία». Αλλά διαβάζοντας το ρόλο της «Λίσμπετ» ταράχτηκα πολύ. Είχα μία σωματική αντίδραση στο τι περνούσε αυτή η γυναίκα. Με συγκίνησε η ταπεινότητα της, η καρτερικότητα της, η πίστη της στο Θεό. Οπότε είπα στον Κρίστιαν ότι αυτό το ρόλο θα ήθελα να παίξω. Κι είχα μεγάλη εμπιστοσύνη στα χέρια του. Είμαι εδώ και πολλά χρόνια φαν του σινεμά του - πώς θίγει πάντα πολύ δύσκολα θέματα, αλλά με τρόπο που δεν εκβιάζει το συναίσθημα και δεν χειραγωγεί τη σκέψη του θεατή. Θεωρώ το «Πίσω Από Τους Λόφους» ένα αριστούργημα.
Σεμπάστιαν Σταν: Δεν είναι φοβερό πόσο μακριά από χειραγωγικά κόλπα μένει ο Κρίστιαν; Σκεφτόμουν στα γυρίσματα ότι δεν είχαμε κοντινά. Οι περισσότερες σκηνές μας, ειδικά οι πιο κρίσιμες, ήταν σε μεσαίο κάδρο. Δεν ήθελε να ανεβάσει τη θερμοκρασία με κοντινά στα πρόσωπα - εμπιστευόταν πόσο δυνατή είναι η ιστορία του.
Είναι η πέμπτη φορά που μια ταινία σας βρίσκεται στο διαγωνιστικό των Καννών. Μετά το Χρυσό Φοίνικα και με τόσα χρόνια παρουσίας εδώ, έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο βιώνετε το φεστιβάλ; Οι προσδοκίες κάνουν την επιστροφή πιο αγχωτική;
Κρίστιαν Μουντζίου: Αν εννοείτε αν περιμένω βραβείο, όχι. Τα βραβεία είναι υπέροχα, αλλά δεν κάνω ταινίες για να βραβευτώ. Ούτε αποτελούν απόδειξη αν μία ταινία είναι καλή - έχουν φύγει αριστουργήματα από φεστιβάλ χωρίς να έχουν κερδίσει κάτι. Αυτό που θεωρώ πολύ σημαντικό όμως -και για αυτό το ότι με επιλέγουν οι Κάννες να παρουσιάσω τις ταινίες μου είναι μία μεγάλη επιβράβευση- είναι η διευκόλυνση στη διανομή. Το «Fjord» αγοράστηκε και θα παιχθεί σε πάρα πολλές χώρες στον κόσμο, θα το δουν πολύ διαφορετικοί λαοί και πολιτισμοί. Οι Κάννες έχουν αυτή τη δυνατότητα - είναι το μεγαλύτερο φεστιβάλ, το μεγαλύτερο μεγάφωνο για τη δουλειά σου.
Το «Φιόρδ», ο Χρυσός Φοίνικας στο 79ο Φεστιβάλ Καννών, έρχεται στις ελληνικές αίθουσες την Πέμπτη 20 Αυγούστου από την Spentzos Film.