Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης εξερευνά το τρομακτικό πρόσωπο των Βαλκανίων μέσα από το αφιέρωμα «Βαλκανικός Τρόμος» της διευρυμένης ενότητας Survey Expanded του τμήματος Meet the Neighbors+.
Μύθοι, δοξασίες, φαντάσματα της Ιστορίας, οικογενειακά μυστικά και διαγενεακά τραύματα συναντούν καλτ ταινίες, B-movies, αιρετικά genre υβρίδια και μερικές από τις πιο παράξενες και ανατριχιαστικές ιστορίες του βαλκανικού σινεμά πρωταγωνιστούν σε 8 ταινίες που διασχίζουν το «τρομακτικό» χάρτη των Βαλκανίων των τελευταίων χρόνων.
Οπως αναφέρει ο Δημήτρης Κερκινός, επιμελητής του αφιερώματος: «Από το folk horror και το υπερφυσικό μέχρι το body horror, τη μαύρη κωμωδία και κυρίως το σπλάτερ, το Balkan Horror αναδεικνύει ένα σινεμά που μετατρέπει το γνώριμο σε ανοίκειο και το καθημερινό σε εφιάλτη. Αυτό το αφιέρωμα αποδεικνύει με όρους κινηματογραφικούς πως στα Βαλκάνια τα τέρατα δεν έρχονται πάντα από το υπερπέραν: μπορεί να ξεπηδούν από το παρελθόν, να φωλιάζουν στη συλλογική μνήμη, να παραμονεύουν στο διπλανό σπίτι.»
Διαβάστε εδώ αναλυτικά όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τις ταινίες του αφιερώματος «Balkan Horror».
Στο Flix, o Δημήτρης Κερκινός ενώνει τις γραμμές ανάμεσα στις ταινίες του αφιερώματος, μας «προδίδει» 8 σκηνές στις οποίες θα ουρλιάξουμε και αναλύει τον «τρόμο» των Βαλκανίων, εγγενή μέσα στην ίδια την ιστορία τους.
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες στο επίσημο site του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στη σελίδα του στο Facebook και το Instagram.
Γίνε η Γάτα μου: Μια Ταινία για την Αν
Πώς προέκυψε το αφιέρωμα στον βαλκανικό τρόμο;
Η ιδέα προήλθε από τις ταινίες του Εμίν Αλπέρ τον οποίο αγαπώ πολύ, με αφορμή τον οργανικό τρόπο με τον οποίο ενσωματώνει στοιχεία από τον κινηματογράφο των ειδών καθιστώντας τις πολιτικές του αλληγορίες κινηματογραφικά συναρπαστικές και έτσι περισσότερο επιδραστικές. Eτσι, άρχισα να αναζητώ ταινίες που προσαρμόζουν τις συμβάσεις των κινηματογραφικών ειδών στο arthouse σινεμά. Και κάπως έτσι βρέθηκα να βλέπω ταινίες τρόμου και να σκέφτομαι πως τελικά θα είχε ενδιαφέρον να κάνουμε κάτι διαφορετικό σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές, ένα αφιέρωμα περισσότερο «κινηματογραφικό» παρά με ένα θεματικό άξονα. Αρχικά, η πρότασή μου ήταν να εστιάσουμε στο Folk Horror και να εξετάσουμε το πώς οι σκηνοθέτες σήμερα προσεγγίζουν και διαχειρίζονται τη λαϊκή παράδοση μέσα από το εν λόγω υποείδος. Oχι την αναπαραγωγή της αλλά την διαπραγμάτευσή της. Στην πορεία όμως, ανακάλυψα κάποιες εμβληματικές ταινίες τρόμου από την πρώην Γιουγκοσλαβία, και έτσι αποφασίσαμε να μην περιοριστούμε στο Folk Horror αλλά να το ανοίξουμε και να συμπεριλάβουμε ταινίες exploitation και slasher, αλλά και φιλμ που βρίσκονται στα όρια του exploitation και του Folk Horror.
Οξαποδώ: Το Κακό Μάτι
Από την εμπειρία σου, το είδος του τρόμου πότε αρχίζουμε να συναντάμε ταινίες τρόμου στα Βαλκάνια; Και πόσο αυτό έχει να κάνει με την πολύπαθη και αιματηρή ιστορία των συνόρων τους;
Οι πρώτες ταινίες τρόμου προέρχονται από την Γιουγκοσλαβία της δεκαετίας του 1970, όπως το «The Death Ship» (1971) του Ράικο Ρανφλ, ένα χαμένο φιλμ ή το The She-Butterfly (Leptirica, 1973) του Τζόρτζε Καντίεβιτς, μία από τις πρώτες σύγχρονες προσεγγίσεις στους βρικόλακες, βασισμένη σ’ ένα διήγημα του Σέρβου Μίλοβαν Γκλίσιτς, δημοσιευμένο δεκαεπτά χρόνια πριν την έκδοση του Δράκουλα του Μπραμ Στόκερ. Δυστυχώς, ο σκηνοθέτης πέθανε το Ιούλιο και καθώς τα δικαιώματα της ταινίας βρίσκονται έκτοτε σε εκκρεμότητα, δεν μπορέσαμε να την συμπεριλάβουμε. Στην Τουρκία ο Μετίν Ερκσάν (γνωστός από το «Ανυδρο Καλοκαίρι», 1964 – την πρώτη Χρυσή Αρκτο που κέρδισε η χώρα του), έκανε το 1974 το «Seytan», ένα κακό ριμέικ του Εξορκιστή. Στη νέα χιλιετία, οι ταινίες τρόμου εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα σ’ όλες τις βαλκανικές χώρες καλύπτοντας διαφορετικές πτυχές του είδους.
Οσο αφορά το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, θα έλεγα πως οι βαλκάνιοι σκηνοθέτες δεν έχουν ανάγκη να κάνουν ταινίες τρόμου για να μιλήσουν για την ιστορία τους, καθώς ο ρεαλισμός που ενυπάρχει στις κινηματογραφίες τους αρκεί για να μεταφέρουν με αρκετά εύγλωττο τρόπο την ιστορική τους αιματηρή πραγματικότητά. Η τάση για ταινίες τρόμου αλλά και άλλων ταινιών είδους τα τελευταία χρόνια, έχει να κάνει περισσότερο με μια επιθυμία αποστασιοποίησης από ένα αυστηρά arthouse κινηματογράφο αλλά και διερεύνησης του κινηματογράφου των ειδών.
Η αλήθεια είναι πως υπάρχει αρκετός «τρόμος» στο σινεμά των Βαλκανίων. Ομως, πρέπει να πούμε πως ένα μεγάλο μέρος του βαλκανικού σινεμά διακρίνεται για τον ανθρωπισμό του, τον απελευθερωτικό σαρκασμό του, την αντοχή και την υπερβατικότητα των χαρακτήρων του απέναντι στις δυσκολίες και τα προβλήματα, τον θεραπευτικό τρόπο διαχείρισης των ιστορικών τραυμάτων και μνήμης.»
Μετά Θάνατον
Θα ήταν υπερβολή να χαρακτηρίσουμε το σινεμά των Βαλκανίων σινεμά τρόμου έτσι κι αλλιώς - ανεξάρτητα από είδη; Με την έννοια της καταγραφής μιας έτσι κι αλλιώς τρομακτικής ιστορικής α-συνέχειας;
Η αλήθεια είναι πως υπάρχει αρκετός «τρόμος» στο σινεμά των Βαλκανίων. Υπάρχει κυρίως στο πολιτικό κομμάτι των ταινιών, όπως ας πούμε στις αλληγορικές ταινίες του Αλπέρ, οι οποίες σχολιάζουν μια αναγνωρίσιμη κοινωνική πραγματικότητα. Ή στη μισαλλοδοξία των άκρων που αποκτούν μια φασιστική χροιά και την οποία καταγράφει ο Κριστιάν Μουντζίου στο «Φιορδ». Ή στην κοινωνική αναλγησία και απόγνωση που καταγράφει ο Γκολούμποβιτς στον «Πατέρα». Και βέβαια, υπάρχει στην ρεαλιστική προσέγγιση της ατέρμονης μεταβατικής πραγματικότητάς των χωρών της περιοχής. Ομως, πρέπει να πούμε πως ένα μεγάλο μέρος του βαλκανικού σινεμά διακρίνεται για τον ανθρωπισμό του, τον απελευθερωτικό σαρκασμό του, την αντοχή και την υπερβατικότητα των χαρακτήρων του απέναντι στις δυσκολίες και τα προβλήματα, τον θεραπευτικό τρόπο διαχείρισης των ιστορικών τραυμάτων και μνήμης.
Οξαποδώ: Το Κακό Μάτι
Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του τρόπου με τον οποίο διαχειρίζονται οι σκηνοθέτες που έχετε επιλέξει το είδος του τρόμου και πώς το εντάσσουν μέσα στην γεωγραφία αλλά και την ανθρωπογεωγραφία των Βαλκανίων;
Οι ταινίες «Δεν Θα’ σαι Μόνη» και «Δωδεκάμερον» συνιστούν παραδείγματα ενός elevated horror, ψυχολογικά δράματα που διερευνούν την ανθρώπινη κατάσταση στο παρελθόν μέσα από την τοπική λαϊκή παράδοση. Το «Οξαποδώ: Το Κακό Μάτι» δίνει μεγάλη έμφαση στα jump scares και στο θέαμα του τρόμου μέσα από μια εικονογραφία η οποία αναδεικνύει τα τελετουργικά της μαύρης μαγείας και πτυχές της λαϊκής παράδοσης, στοιχεία με τα οποία είναι εξοικειωμένα το τουρκικό κοινό. Στο Γίνε η γάτα μου: μια ταινία για την Αν, ο σκηνοθέτης προσπαθεί μέσα από το found-footage να πείσει τον θεατή πως αυτά που βλέπει είναι αληθινά. Το Ειδύλλιο μεταφέρει την αμερικάνικη παράδοση των b-movies τρόμου στα Βαλκάνια. Από αυτή τη παράδοση αντλεί και Το Κακό χρησιμοποιώντας την υπερβολή και το gore σε μια χειροποίητη κωμωδία τρόμου που δίκαια απέκτησε ένα cult status στην ελληνική φιλμογραφία. Το Σύνδρομο Τ.Τ. καταφεύγει σ’ ένα κλειστοφοβικό ιστορικό περιβάλλον για να παραπέμψει στη βία και στην κοινωνική κατάρρευση της χώρας. Η Μετά θάνατον αναδεικνύει το τραύμα των θυμάτων του Α’ΠΠ και της ισπανικής γρίπης σε μια ιστορία φαντασμάτων όπου τα ειδικά εφέ κτίζουν μια υποβλητική μεταφυσική ατμόσφαιρα.
Δεν Θα' Σαι Μόνη
Πόσο διαφέρουν και πόσο μοιάζουν οι 8 ταινίες αυτές μεταξύ τους; Υπάρχει κάτι που είναι κοινό σε όλες;
Οι ταινίες που καταπιάστηκαν πρώτες με το είδος, όπως Το «Σύνδρομο Τ.Τ.», «Το Κακό» ή το «Ειδύλλιο», ταινίες με πολύ αίμα έχουν αποκτήσει cult status στις χώρες τους. Οι «Δεν Θα' Σαι Μόνη» και «Δωδεκάμερον» διαδραματίζονται και οι δύο τον 19ο αιώνα, παίζουν με τη λαϊκή παράδοση και είναι ξεκάθαρα folk horror ταινίες. Το «Γίνε η Γάτα μου: Μια ταινία για την Αν» είναι μια found-footage ταινία ψυχολογικού τρόμου και συνάμα ένα ψεύτικο snuff φιλμ. Το «Οξαποδώ: Το Κακό Μάτι», είναι ταινία-saga που καταφεύγει στους κώδικες της λαϊκής τουρκικής παράδοσης για να απευθυνθεί στο εγχώριο κοινό. Το «Μετά Θάνατον», είναι μια υπαρξιακή arthouse ταινία φαντασμάτων.
Σύνδρομο Τ.Τ
Μπορούμε να βρούμε αναφορές στο σινεμά του είδους - παλιότερες ή κλασικές ταινίες στις οποίες αναφέρονται οι δημιουργοί και οι ταινίες που έχετε επιλέξει;
Το «Κακό» είναι γέννημα των αμερικάνικων ταινιών με ζόμπι. Το «Ειδύλλιο» παραπέμπει στο «Αίμα στους Λόφους» του Γουές Κρέιβεν, ενώ το «Μετά Θάνατον» φέρνει στο νου την «Παράξενη Υπόθεση της Αντζέλικα» (2010) του Μανουέλ ντε Ολιβέιρα. Το «Σύνδρομο Τ.Τ». θα έλεγα πως αποτίει φόρο τιμής στο «Βαθύ Κόκκινο» του Ντάριο Αρτζέντο - ως προς την ιδιαιτερότητα της αρχιτεκτονικής του χώρου, τα μαύρα γάντια της διαταραγμένης δολοφόνου ή τις σκηνές οπτικού τρόμου.
Το Κακό
Από την Ελλάδα επιλέχθηκε το «Κακό» του Γιώργου Νούσια; Ηταν η προφανής επιλογή, λόγω έλλειψης ταινιών τρόμου στην Ελλάδα;
Η αλήθεια είναι πως ήταν η πρώτη ταινία που ήρθε στο μυαλό μας όταν σκεφτήκαμε ποια ελληνική ταινία τρόμου να συμπεριλάβουμε.
Δωδεκάμερον
+ 8 Σκηνές για να ουρλιάξουμε!
Το τι σε τρομάζει σε μια ταινία είναι σαφώς κάτι πολύ υποκειμενικό. Είναι συνάρτηση της εξοικείωσης με το είδος, της ψυχολογίας ή της προδιάθεσης του θεατή τη δεδομένη στιγμή. Κάποιοι γελούν σε σκηνές που άλλοι πετάγονται από το κάθισμά τους, άλλοι αναστατώνονται στη θέα λίγου αίματος. Ο τρόμος ή η ανατριχίλα βρίσκεται συχνά στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μπορεί να είναι καθαρά ψυχολογικός ή εγκεφαλικός και δεν απορρέει πάντα από σκηνές που προκαλούν σοκ ή χαρακτηρίζονται από μια υπέρμετρη βία. Συνεπώς, θα παραθέσω σκηνές που λόγω ιδιοσυγκρασίας με έκαναν να τρομάξω ή να ανατριχιάσω.
Στο «Σύνδρομο Τ.Τ.» το εφιαλτικά κλειστοφοβικό σκηνικό της ταινίας σε αρρωσταίνει. Βρήκα το πλάνο της βρώμικης λεκάνης τουαλέτας (και υποδοχέα ανθρώπινων μελών) που ξεχειλίζει με αίμα ενώ ακούγεται το παιδικό κλάμα, απόλυτα αποτροπιαστικό.
Στο «Ειδύλλιο» η σκηνή όπου ο ψυχοπαθής ορεσίβιος με το παραμορφωμένο πρόσωπο αποκεφαλίζει με το τσεκούρι του το ένα από τα δύο φωτομοντέλα, λέγοντας στο άλλο «Κανείς δεν έχει ποτέ δραπετεύσει από τον Φρανκλ».
Στο Γίνε η Γάτα μου, η γενικότερη παρουσία του διαταραγμένου πρωταγωνιστή-σκηνοθέτη, το ύφος, η ματιά, το μειδίαμά του σε κάνουν να μην θες να βρίσκεσαι κοντά του και ιδιαίτερα στη σκηνή όπου πιέζει έξω από το σπίτι του μια όμορφη γυναίκα να πρωταγωνιστήσει στη ταινία του, εκείνη τον απωθεί φρικαρισμένη κι αυτός με το παρανοϊκό του βλέμμα να επιμένει λέγοντας «μ’ αγαπάς, μ’ αγαπάς, έλα μέσα».
Στο «Οξαποδώ: Το Κακό Μάτι», η σκηνή όπου η Ζαλίχα κρατά και δείχνει τα μάτια της νεκρής εγγονής της στη Σούνα λέγοντάς της «αυτά είναι για σένα».
Στο «Μετά Θάνατον», όταν ο Τομάς ακούει την απελπισμένη φωνή ενός φαντάσματος να τον παρακαλεί να το στείλει στον τάφο. Η ιδέα πως ούτε μετά θάνατον τα άτυχα θύματα δεν μπορούν να βρουν ηρεμία μου προκάλεσε μεταφυσικό άγχος.
Ανατριχίλα μου προκάλεσε η σκηνή του βιασμού της Γεροντοκόρης Μαρίας που ενορχηστρώθηκε από την οικογένεια του ετοιμοθάνατο νέου, παρουσία του παππά, στο «Δεν Θα’ Σαι Μόνη». Εδώ, η κακοποίηση της γυναίκας για την διαιώνιση του σπόρου του άνδρα με την υποστήριξη και συνδρομή της εκκλησίας συνιστά το απόλυτο κακό.
Στο «Δωδεκάμερον» η σκηνή που η Ελένη πίστεψε πως κατάφερε να επαναφέρει στη ζωή τα παιδιά της αντικρίζοντας τους τερατόμορφους καλικάτζαρους. Εδώ, η ελπίδα μετατρέπεται σε εφιάλτη.
Στο «Κακό», το πλάνο από ψηλά που κοιτάζει τους ήρωες στο κέντρο του γηπέδου με τα ζόμπι να πληθαίνουν, πλησιάζοντάς τους από παντού στερείται του κωμικού στοιχείου που χαρακτηρίζει τις slasher σκηνές της ταινίας, προκαλώντας πραγματικό τρόμο για ότι πρόκειται να έρθει.
To αφιέρωμα θα συνοδεύεται από μια ειδική έκδοση με πρωτότυπη εικονογράφηση, ανάθεση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στον ANEL (@anel.f.arts), pulp ύφος και κείμενα που αποτυπώνουν την ιστορία, τις κυρίαρχες τάσεις και την επόμενη μέρα του είδους των ταινιών τρόμου στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες στο επίσημο site του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στη σελίδα του στο Facebook και το Instagram.