Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Μία + μία για τη λήξη του Φεστιβάλ και οι ταχύτητες δεν μειώνονται για όλα όσα (δεν) προλαβαίνει κανείς να παρακολουθήσει από τις προβολές, τις παράλληλες δράσεις, τα talks, τα πάρτι και τη Θεσσαλονίκη που μπήκε και επίσημα αυτές τις μέρες σε mood Χριστουγέννων, λες και η ατμόσφαιρα δεν ήταν ήδη αρκετά εορταστική.
Ο δυνατός αέρας και ο νοτιάς έδωσαν ωστόσο τη σωστή κινηματογραφική διάσταση σε μια μέρα που έκρυβε αναπάντεχες συναντήσεις και συγκινήσεις, μέσα κι έξω από τις αίθουσες, με μια χαμένη ταινία, έναν αγαπημένο σκηνοθέτη και τους φωτογράφους του ελληνικού σινεμά στο επίκεντρο και, ανάμεσα σε ταινίες που ξεχωρίζουν για καλό αλλά και για κακό, δύο ελληνικές λογοτεχνικές διασκευές να δοκιμάζονται για πρώτη φορά μπροστά σε θεατές.
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, To Flix βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για να σας μεταφέρει όλα όσα συμβαίνουν μέσα κι έξω από τις σκοτεινές αίθουσες στο ειδικό τμήμα «67ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης» που ανανεώνεται συνεχώς.
_Σκηνή από την «Οπερα» (αρχείο Γιάννης Δασκαλοθανάσης)
Ανακαλύπτοντας ξανά την «Οπερα» του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου
Μια μικρή στιγμή του Φεστιβάλ με διαστάσεις αναπάντεχες ήταν η παρουσίαση ενός υλικού γυρισμάτων που βρέθηκε αναπάντεχα πριν λίγο καιρό, ρίχνοντας φως σε μια ταινία που για την ώρα θεωρείται χαμένη. Ο λόγος για την μικρού μήκους ταινία «Οπερα» του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου που προβλήθηκε το 1976 - ακριβώς πενήντα χρόνια πριν - στο 16ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, γιουχαίστηκε από τον Εξώστη αλλά ήταν και αυτή με την καλύτερη κριτική υποδοχή από τον Τύπο και τις απαιτητικές πένες της εποχής. Στη συνέχεια, η ταινία, προβλήθηκε ξανά αρκετές φορές που έχουν επιβεβαιωθεί μέσω τεκμηρίων και μαρτυρίων και ίσως και άλλες που επιβεβαιώνονται προφορικά με κάποιες επιφυλάξεις. Μια από τις τελευταίες της προβολές ήταν κάποια στιγμή στο Λονδίνο στα 90ς. Εκτοτε τα ίχνη της εξαφανίστηκαν.
Με την επιμέλεια της Ελένης Ανδρουτσοπούλου, επικεφαλής του ελληνικού προγράμματος του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και του Μανώλη Κρανάκη, κριτικού κινηματογράφου και συνιδρυτή του Flix.gr, το υλικό που έφτασε στα χέρια τους από τον φίλο, συγκάτοικο και συλλέκτη Δημήτρη Ξανθούλη με γυρίσματα και σκηνές από την ταινία γυρισμένα σε super 8 έγιναν η βάση για να ξεκινήσει ένα δεύτερος κύκλος αναζήτησης της ταινίας.
Η πρώτη αναζήτηση είχε γίνει το 2018, στο μεγάλο τότε αφιέρωμα στο Ελληνικό Queer Σινεμά που είχε επιμεληθεί ο καθηγητής Κωνσταντίνος Κυριακός. Η «Οπερα» αναζητήθηκε και δεν βρέθηκε, παρμένεοντας κάτι σαν το «ιερό δισκοπότηρο» του queer ελληνικού κινηματογράφου. Με αφορμή το σπάνιο υλικό γυρισμάτων στη Θεσσαλονίκη βρέθηκαν άνθρωποι που είχαν εργαστεί στην ταινία, φίλοι του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου και μέλη της οικογένειας του: ο διευθυντής φωτογραφίας της ταινίας Γιάννης Δασκαλοθανάσης, ο σκηνοθέτης, συγγραφέας Τάκης Σπετσιώτης, ο οποίος δούλεψε στην ταινία ως σκριπτ, ο καθηγητής της Ιστορίας του Θεάτρου και του Ελληνικού Κινηματογράφου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών Κωνσταντίνος Κυριακός, η σκηνοθέτης και φίλη του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου Ιριδα Ζαχμανίδη και ο αδερφός του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου Παντελής Βελισσαρόπουλος.
Οι τρεις άξονες στους οποίους κινήθηκε η συζήτηση είναι και ενδεικτικοί της σημασίας της ταινίας και του δημιουργού της, σε μια στιγμή - επιτέλους - διπλής αποικατάστασης.
Ο πρώτος άξονας είναι η ίδια η ταινία, ένας από τους θεμέλιους λίθους του ελληνικού queer σινεμά πριν αυτό σχηματοποιηθεί και ονομαστεί ως τέτοιο. Μια ταινία στο φάσμα του πειραματικού σινεμά, με δάνεια από την ευρωπαϊκή πρωτοπορία και κυρίως τις εικαστικές τέχνες, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Γιάννης Δασκαλοθανάσης που ξεκίνησε την καριέρα του με αυτήν την ταινία, μπαίνοντας με αγωνία αλλά τελικά και τόλμη μέσα στον κόσμο του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου. Εναν κόσμο που όπως δήλωσε ο Τάκης Σπετσιώτης, πολύ συγκινημένος και σίγουρος πως ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος εισπράττει αυτή την αγάπη που αξαφνά άνθισε γύρω από το όνομα του με αφορμή αυτήν την εκδήλωση, αντλούσε έμπνευση από το σινεμά του Βέρνερ Σρέτερ και τις αισθητικές ακρβοασίες της Λεονόρ Φινί.
Ο δεύτερος άξονας είναι η εποχή που γυρίζεται η «Οπερα», η οποία υπήρξε κομβική για το ελληνικό σινεμά αλλά και για την κοινωνική ζωή της χώρας, καθώς βρισκόμαστε στη μεταπολίτευση και μια νέα γενιά έρχεται μια μια διάθεση να μιλήσει πρώτη φορά για ζητήματα φύλου, ταυτότητας, σεξουαλικότητας και διαφορετικότητας καθώς και να βγάλει τη γλώσσα στα εθνικοχριστιανικά σύμβολα. Το πλάισιο της εποχής έδωσε ο Κωνσταντίνος Κυριακός, μιλώντας για ένα ανεξάρτητο, χειροποίητο σινεμά που κάνει την εμφανισή του με αντιδάνεια από το διεθνές σκηνικό και ταυτόχρονα προσπαθεί να ανατρέψει τις νόρμες μιας συντηρητικής Ελλάδας. Ηταν και η χρονιά που στη Θεσσαλονίκη αλλά και εκτός αυτής, οι μικρού μήκους ταινίες της εποχής φτιάχνουν ένα πρώτο σημαντικό κύμα νέου ανεπιτήδευτου και αποκολλημένου από τις (ακόμη και φρέσκιες) σταθερές της εποχής.
Ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος (αρχείο Γιάννη Δασκαλοθανάση)
Ο τρίτος άξονας είναι ο ίδιος ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος που όλοι γνωρίζουμε ως έναν, ίσως τον μεγαλύτερο ακτιβιστή των ΛΟΑΤΚΙ+ και γενικότερα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, ηγετική φυσιογνωμία του AKOE, Απελευθερωτικού Κινήματος Ομοφυλοφίλων Ελλάδας. Η Ιριδα Ζαχμανίδη μίλησε για το ακτιβιστικό του έργο και το σαρωτικό του πάθος για αλλαγή, με τον Πάνο Κούτρα από το κοινό να σημειώνει πως ο ο Βελισσαρόπουλος είναι η αρχή μιας ευθείας που φτάνει μέχρι το σήμερα, όχι μόνο στο σινεμά, αλλά και με τον θάνατό του από AIDS, από τα πρώτα θύματα, το 1985, αναφέροντας τη συγκινητική αναφορά του Εντμουντ Γουάιτ στους διανοοούμενους που πέθαναν από AIDS, πόσο διαφορετικός είναι ο κόσμος εξαιτίας του θανάτου τους και πόσο πιο διαφορετικός θα ήταν αν η ζωή τους δεν είχε διακοπεί απότομα σε μια από τις σκοτεινές περιόδους για τη σύγχρονη ιστορία.
Ο αδερφός του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου μίλησε για ένα παιδί που αγαπούσε τις Τέχνες και τα γράμματα, αλλά που η οικογένειά του δεν είχε αντιληφθεί το μέγεθος αυτής του της αγάπης (αλλά και την ομοφυλοφυλία του που την έμαθε με τον πιο «πικρό» τρόπο όταν τον έδιωξαν από το Πανεπιστήμιο που σπούδαζε στην Αμερική ακριβώς για αυτόν το λόγο) και αναφέρθηκε σε χρόνια δύσκολα και τις προσπάθειες του αδερφού του να σπουδάσει, να βρει το δρόμο του στη ζωή, ανάμεσα σε Ελλάδα και Γαλλία, ένας άνθρωπος ανεξάρτητος και τελικά πολυπράγμων που αφησε το δικό του μεγάλο αποτύπωμα με όλες του τις ιδιότητες.
Η παρουίσαση έκλεισε με ένα συγκινητικο ηχητικό μύνημα από την Κατερίνα Θωμαδάκη, visual artist από τις σπουδαιότερες που μαζί με την Μαρία Κλωνάρη, μόνιμες κάτοικοι Παρισιού, όρισαν την πρωτοπορία τις δεκαετίες του 70 και 80, φίλες του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου με συναντήσεις που σημάδεψαν και τους τρεις, σε μια πολλαπλή αφιέρωση θαυμασμού μεταξύ καλλιτεχνών, ομοιδεατών και μεταφορικά ή κυριολεκτικά «δραπετών» από την Ελλάδα.
Διαβάστε ακόμα: 67ο ΦΚΘ | Γιατί ήταν σπουδαίο να δεις σήμερα την «Οπερα» του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου;
O (ας τον πολιτογραφήσουμε Ελληνα) Εμίν Αλπέρ
Τον γνωρίσαμε σχεδόν από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ήδη από την πρώτη του ταινία, το «Πέρα από τον Λόφο» το 2012 και δεν έχουμε χάσει (ούτε το Φεστιβάλ) καμία του ταινία, όσο αυτές άρχισαν να συνδέονται με την Ελλάδα και μέσω της οικογενειάς του (η συζυγός του κατάγεται από τη Θεσσαλονίκη) και του Ελληνα παραγωγού του Γιώργου Τσούργιαννη. Φέτος, ο Εμιν Αλπέρ, βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για να παρουσιάσει τη νέα του ταινία, βραβευμένη με την Αργυρή Αρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου «Λύτρωση», αλλά και για ένα πλήρες αφιέρωμα στο έργο του που κρύβει μερικές από τις ταινίες - ορόσημα του σύγχρονου τούρκικου σινεμά - ανάμεσά τους ξεχωρίζαμε πάντα τις υποτιμημένες «Υποψίες».
Οπως γράφει ο Δημήτρης Κερκινός στην έκδοση που συνοδεύει τη φετινή διοργάνωση: «Το έργο του Εμίν Αλπέρ δεν έχει μόνο πολιτικο και κοινωνικό χαρακτήρα αλλά και υπαρξιακό και ψυχολογικό, καθώς αφορά την ανθρώπινη κατάσταση Η πολιτισμική κριτική που ασκεί απευθύνεται στο σύστημα εξουσίας, αλλά ταυτόχρονα και στην αδυναμία του υποκειμένου να το αντιμετωπίσει κριτικά και να αντισταθεί στους μηχανισμόυς του. [...] Οι αναπαραστάσεις του Αλπέρ εκφράζουν την αποτυχία του ανθρώπου και της κοινωνίας να αντιμετωπίσουν τους εσωτερικούς αλλά και τους συλλογικούς φόβους τους με νηφαλιότητα και ειρηνικά μέσα, θέτοντας μια σειρά από ερωτήματα γύρω από την ανθρώπινη φύση και τη βία, που έχουν οικουμενική διάσταση και αντηχούν τις πράξεις βίας που διαπράττονται σήμερα στον κόσμο.»
Φωτίζοντας το ελληνικό σινεμά
Κάθε χρόνο, μια από τις παρουσιάσεις που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον φοιτητών, επαγγελματιών του σινεμά αλλά και θεατών είναι η συνάντηση των Διευθυντών Φωτογραφίας των ελληνικών ταινιών που παρουσιάζονται στο Φεστιβάλ, μια οργάνωση της Ενωσης Ελλήνων Κινηματογραφιστών (GSC) που είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι των δρασεών της προς την ορατότητα του επαγγέλματος αλλά και την πολλαπλή εκπαιδευτική πρακτική της Ενωσης.
Φέτος στο πάνελ που συντονισε η Πόλυ Λυκούργου, κριτικός κινηματογράφου και συνιδρύτρια του Flix.gr, συμμετείχαν οι εξής: ο Κωστής Γκίκας GSC με αφορμή το αφιέρωμα του Φεστιβάλ στον Νίκο Γραμματικό, η Φραντζέσκα Ζωναρά GSC από τη «Θεωρία Παιγνίων» του Κάρολου Ζωναρά, ο Παναγιώτης Σαλαπάτας GSC για το «Ξένο Αίμα» του Τώνη Λυκουρέση, ο Γιάννης Σίμος από το «Δέντρο του Ιούδα» του Χρήστου Χουλιάρα και ο Δημήτρης Ταμβακάκης για το «Αγγελος στα Πέριξ» του Φρέντυ Βιανέλλη.
Ολοι τους μίλησαν για συγκεκριμένες προκλήσεις των ταινίων τους, πώς τις αντιμετώπισαν, ενώ κάλυψαν και θεματικές σε σχέση με το επάγγελμα του διευθυντή φωτογραφίας σήμερα στην Ελλάδα, την τεχνική εξειδίκευση και τη συνεργασία με τον σκηνοθέτη αλλά και τα υπόλοιπα τμήματα μιας κινηματογραφικής ταινίας.
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, To Flix βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για να σας μεταφέρει όλα όσα συμβαίνουν μέσα κι έξω από τις σκοτεινές αίθουσες στο ειδικό τμήμα «67ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης» που ανανεώνεται συνεχώς.
ΟΙ ΤΑΙΝΙΕΣ
Το Λάθος του Θεόφιλου Παπαστυλιανού | Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου: Επίσημη Πρώτη
Ο υπ' αριθμόν 1 κίνδυνος είναι το να σκέφτεστε, να διαλογίζεστε. Όλα καταλήγουν σε κάτι πολύ απλό: αν δεν είστε με το Καθεστώς – είστε ενάντια στο Καθεστώς
Δυστοπικός κόσμο, κάπου στο άχρονο μέλλον (;). Ενας άντρας πατάει το πόδι κάποιου άλλου σε μία γκαλερί. Εκείνος διαμαρτύρεται. Αυτό θεωρείται από τους κατασκόπους του Καθεστώτος ως ύποπτη συνωμοτική δράση με τον άντρα που ήταν γνωστός αντιστασιακός. Συλλαμβάνεται κι ο αθώος πολίτης και τον αναθέτουν σε έναν από τους σκληρότερους ανακριτές του Συστήματος. Σύμφωνα με το ψυχρό, ψυχαναλυτικό «Σχέδιο» που τίθεται σε εφαρμογή, σε ένα road trip που τον υποτίθεται ότι τον μεταφέρει στα κεντρικά γραφεία της Υπηρεσίας, ο Υποπτος θ' αντιμετωπιστεί με δήθεν φιλική συμπεριφορά, ώστε είτε να ομολογήσει, είτε ν' αποπειραθεί να δραπετεύσει, γεγονός που αποτελεί παραδοχή ενοχής και θα αντιμετωπιστεί αμείλικτα. Μόνο που το «Σχέδιο» έχει ένα λάθος…
Βασισμένο στο διάσημο ομότιτλο βιβλίο του Αντώνη Σαμαράκη (το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1965 από το «Βιβλιοπωλείο της Εστίας» και από το 2013 κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός), αυτό το κυνικό, παγερό ψυχολογικό θρίλερ (δεύτερη κινηματογραφική διασκευή του «Λάθους» μετά από αυτή του Πίτερ Φλάισμαν σε σενάριο του Ζαν-Κλοντ Καριέρ του 1975) επιχειρεί να επιστρατεύσει τα εργαλεία του είδους για να συνομιλήσει με την διαχρονικότητα του αλληγορικού κειμένου: σε έναν πλανήτη που όπου κι αν κοιτάξεις οικονομικοί και πολιτικοί ολιγάρχες καπηλεύονται τη Δημοκρατία, πόσο μπορείς να εμπιστεύεσαι ότι η ανθρωπιά θα νικήσει;
Ο Θεόφιλος Παπαστυλιανός κάνει το σκηνοθετικό του ντεμπούτο στη μεγάλου μήκους με ένα φιλόδοξο τόλμημα: σενάριο στα αγγλικά, ξένοι πρωταγωνιστές (Ντέιβιντ Ντόσον και Αρθουρ ΜακΜπέιν στους κεντρικούς ρόλους), γυρίσματα (κυρίως) στη Λετονία.
Ο Παπαστυλιανός (με τη βοήθεια του διευθυντή φωτογραφίας Θoδωρή Ζαχαράκη) κατασκευάζει με επιτυχία τον απαιτούμενο ψυχρό, κυνικό, οργουελικό κόσμο με γεωμετρικά κάδρα που εγκλωβίζουν τους αντιήρωες στο ανοίκειο καφκικό εφιάλτη και την παράνοια, ενώ η ψυχρή χρωματική παλέτα και οι απόκοσμοι φωτισμοί διατηρούν μία ατμόσφαιρα συνεχούς αποσταθεροποίησης και υπόγειας απειλής. Στην κομβική σεκάνς όμως που φυτεύεται ο σπόρος της σύνδεσης των δύο, η νουάρ κατασκευή χάνει κάτι από τον τόνο και τον ρυθμό της. Δεν γίνεται ξεκάθαρη και στιβαρή η ρωγμή στο ατσάλινο περίβλημα, δεν στηρίζεται στιβαρά η αλλαγή προθέσεων. Για αυτό και το τέλος φαντάζει μετέωρο - κυριολεκτικά και αλληγορικά. Πόλυ Λυκούργου
Ponderosa του Ρομπ Ράις | Film Forward: Διεθνές Διαγωνιστικό
Ακόμη και η πιο φιλότιμη προσπάθεια να περιγράψεις τι ακριβώς συμβαίνει στο «Ponderosa» του Ρομπ Ράις είναι προδιαγεγραμμένη να αποτύχει, αφού εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε μια ταινία που το «παράξενη» είναι ευφημισμός. Η δεύτερη ταινία του Ράις (μετά το παρόμοιας υφής «Way Out Ahead of Us» του 2022) δεν στηρίζεται σε καμία λογική, ό,τι δείχνει (και κυρίως ό,τι δεν δείχνει) μοιάζουν random («ό,τι να ναι» σε απλά ελληνικά) και η αλά Ντέιβιντ Λιντς ατμόσφαιρά του εξελίσσεται πάνω σε μια τόσο γκρίζα γραμμή παραισθησιογόνου μετα-συμβολισμού που σε εξαντλεί πριν ακόμη δοκιμάσει να σε γοητεύσει.
Ο Ζικ ζει σε μια μικρή επαρχιακή πόλη, μαζί με τη νεαρή μητέρα του που δουλεύει σε ένα diner με τον τίτλο «Ponderosa». Μια μέρα, φεύγοντας από το diner θα τον συναντήσει ένας πολύ μεγαλύτερος του άντρας, ο Τζορτζ, ο οποίος θα του ζητήσει να τον ακολουθήσει, θα του προσφέρει δουλειά στην κατασκευαστική του εταιρία και με τη μία ακατανόητη πράξη μετά την άλλη θα προσπαθήσει να γίνει κάτι σαν η πατρική φιγούρα που (δεν) του λείπει.
Να μια απόπειρα να περιγράψει κανείς τουλάχιστον τον βασικό κορμό μιας ταινίας που ωστόσο διαχέεται σε τόσο πολλές μικρές παράπλευρες ιστορίες (και υπό-ιστορίες), που με μοναδικό κοινό τον σουρεαλισμό και την ροπή τους προς το παράλογο, μπερδεύουν ακόμη περισσότερο τις προθέσεις ηρώων, ταινίας και θεατή - αν ο τελευταίος έχει δικαίωμα να διαθέτει από αυτές.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι για πολλή ώρα, οι προθέσεις του Τζορτζ είναι - για να είμαστε ευγενικοί - απροσδιόριστες. Θα μπορούσαν θεωρητικά να είναι και ερωτικές, αλλά στη συνέχεια υποπτεύεσαι ότι υπάρχει ένα δίκτυο από άνδρες σε κλιμακτήριο που προσπαθούν να κερδίσουν τον Ζικ, όχι με ερωτικό αλλά μάλλον με κάποιο λιγότερο ρομαντικό ή σοκαριστικό (ανάλογα πώς το βλέπεις) τρόπο, μέλη μιας μυστικής οργάνωσης που έχουν αναλάβει τη «διαπαιδαγώγηση» των νέων σε μια αλληλουχία ανδρικής ενδυνάμωσης που θα μπορούσε να αποτελεί και μια μορφή στρατολόγησης.
Αλλά, μην είστε καθόλου σίγουροι για τίποτα από τα παραπάνω. Με μεγάλο πλεονέκτημα της το γεγονός πως είναι όλη (μα όλη) παράξενη, από το μοντάζ, τις ερμηνείες, την πρόζα και το νόημα που δεν βγαίνει σε καμία στιγμή της, η ταινία του Ρομπ Ράις (μάλλον) θέλει να μιλήσει για τις δυστοπίες και τις ουτοπίες μιας αχανούς americana και για διαφορετικές γενιές που συνθλίβονται κάτω από τις απαιτήσεις που θέλει να κληροδοτήσει η προηγούμενη στην επόμενη. Και με κάποιον τρόπο το κάνει, αν καταφέρεις να ξεπεράσεις το γεγονός πως σε αφήνει διαρκώς να σκέφτεσαι «τι ήταν αυτό που είδα» και κυρίως «γιατί το είδα».
Ευτυχώς, στο κέντρο της βρίσκεται ο Μπιλ Κάμπ, καρατερίστας (και τηλεοπτικός αστέρας με περάσματα από διάσημες σειρες και μεγάλους ρόλους, ανάμεσα σε άλλα, στα «The Night of» και «Presumed Innocent»), που μετατρέπει έναν ρόλο στα όρια γενικώς, με ένα πολυεπίπεδο (όσο επιτρέπει μια μάλλον μοναδιάστατη ταινία) χαρακτήρα - κάτι ανάμεσα στο απόλυτο κακό και στον φύλακα άγγελο την ίδια στιγμή, σε ένα σύνολο που η εικόνα του λειτουργεί υποσυνείδητα ως ένα ποπ «Twin Peaks», αλλά η πραγματική της ουσία - αν υπάρχει - βρίσκεται μάλλον στο έλεος μιας διάθεσης για αποδόμηση των πάντων, χωρίς την ελάχιστη παραγωγική διάθεση. Μανώλης Κρανάκης
Φιλιππινέζα (Filipinana) του Ραφαέλ Μανιουέλ | Film Forward Διεθνές Διαγωνιστικό
Μανίλα, καύσωνας, ξηρασία. Ομως στο υπερπολυτελές θέρετρο γκολφ και ευεξίας που δουλεύει ως «tee-girl» η Ιζαμπελ, μία έφηβη οικονομική μετανάστρια από το Ιλόκο, ακόμα και η ζέστη είναι ταξική υπόθεση. Στο πράσινο γρασίδι των γηπέδων επιτρέπονται μόνο οι ζάμπλουτοι παίκτες και οι caddies τους (γυναίκες που κουβαλούν τα μπαστούνια τους και ικανοποιούν φανερές και “κρυφές” τους απαιτήσεις). Η Ιζαμπελ οφείλει να μη ζεσταίνεται - γονατιστή στα πόδια του φιλοξενούμενου γκόλφερ, φρεσκάρει συνεχώς με νέο μπαλάκι το tee του, απαντάει ευγενικά σε κάθε του υπαινικτική του πρόταση και προσπαθεί να μη δείχνει ότι φοβάται κάποιο drive του θα του ξεφύγει και θα χτυπήσει κι εκείνη. «Δεν πονάει τόσο» της λένε τα άλλα κορίτσια. «Και ίσως αισθανθεί άσχημα και σου δώσει και κανένα φιλοδώρημα».
Οι καθαριστές σκουπίζουν με παράλληλες, συγχρονισμένες κινήσεις. Εργάτες ψαρεύουν τα φύλλα από τις αστραφτερές πισίνες με μία αόρατη καλοκουρδισμένη χορογραφία. Τραπέζια στρώνονται και ξεστρώνονται με εκατοντάδες λιχουδιές, απαγορευμένες για το προσωπικό, σε μία απολύτως ενορχηστρωμένη τελετουργία.
Αυστηρά κάδρα απαράμιλλης παστέλ ομορφιάς, σκηνογραφία αψεγάδιστης αισθητικής, ένα σάουντρακ καθησυχαστικών βουκολικών ήχων, ένας ειδυλλιακός κόσμος αίγλης κι αρμονίας. Κι όμως, η φαινομενικά ακίνητη κάμερα αποκαλύπτει πολλά περισσότερα.
Υπάρχει κάτι το υπόγεια «λανθιμικό» σε αυτό το εντυπωσιακό κινηματογραφικό ντεμπούτο. Ο Μανιουέλ φροντίζει μέσα από τον κυνικό φορμαλισμό, την υπνωτική κινησιολογία και το σαρδόνιο χιούμορ όχι απλώς να αποτυπώνει, αλλά να σχολιάζει αιχμηρά την υψηλή κοινωνία - κατασκευάζοντας ένα σύμπαν παράνοιας, ανισότητας, καταπίεσης, όπου η βία υποβόσκει και σιγοβράζει.
Το καυστικό σχόλιο υπάρχει σε όσα δεν λέγονται. Τα κορίτσια στα γόνατα στο ύψος του ανδρικού πέους. Οι φαινομενικά άσχετες με τη δράση αφηγήσεις των κοσμικών για τις διακοπές τους, οι υπαινιγμοί των caddies για το πώς εξασφαλίζονται τα προνόμια τους, η κλεφτά ανοιχτή πόρτα ενός δωματίου όπου στη χαραμάδα της τρυπώνουν τα κορίτσια για να δροσίσουν τα μάγουλά τους. Το δέντρο που ξεράθηκε από τις υψηλές θερμοκρασίες, αλλά δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας: θα φυτευτεί ένα νέο στη θέση του.
Είναι αυτή όμως η ωμή διαπίστωση, ότι κάθε στοιχείο που διακοσμεί αυτό το σκηνικό αποκλειστικής VIP χλιδής είναι αναλώσιμο, μπορεί ανά πάσα στιγμή να αντικατασταθεί, είναι που πιάνει βαθιά ρίζα στο θεατή. Δεν υπάρχει κάθαρση, δεν υπάρχει διαφυγή, δεν υπάρχει λύτρωση. Ο Παράδεισος υπάρχει για όσους έχουν το αντίτιμο. Στα γρασίδια και τις λίμνες του κρύβεται η Κόλαση για όλους τους υπόλοιπους. Πόλυ Λυκούργου
Ξανασταυρώνεται του Θοδωρή Παπαδουλάκη | Meet the Neighbors+ Διαγωνιστικό Τμήμα | Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου: Επίσημη Πρώτη
Ο κατά Θοδωρή Παπαδουλάκη («Το Νησί», «Κομάντα και Δράκοι»), φόρος τιμής στο «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη, τόσο εστιάζει στη φόρμα και στο να είναι «μοντέρνος» που χάνει το νόημα και την ψυχή του, αλλά μπορεί να κερδίζει τον θαυμασμό του mainstream κοινού.
Πολύ κοντά στην ιστορία του μυθιστορήματος είναι ο βασικός σκελετός της ταινίας, παρότι μεταμφιεσμένος σε μια μελλοντική δυστοπία. Ο νεαρός Μανώλης, τραυλός κι αγαθός, ζει στη Λυκόβρυση, ένα νησί υπό κατοχή (ο αφέντης δεν λέγεται Αλί, αλλά Βαλί, είναι αρχαιολάτρης και, στερεοτυπικά, μαζί μ' αυτό, φιλήδονος και γκέι), στέρφο, χωρίς ίχνος πράσινου και σκαμμένο από το λατομείο, τη μοναδική προοπτική εργασίας. Παρότι γιος του διοικητή της Ασφάλειας, ο Μανώλης ανήκει σε μια ομάδα/συμμορία «αντιδραστικών» γκραφιτάδων hip-hoppers, που περνούν τα βράδια τους σε μια λυκοφωλιά, ξαποσταίνουν (με πολλά ανάποδα πλάνα, ώστε να μοιάζουν κρεμασμένοι ανάποδα, σαν νυχτερίδες), ρουφώντας κάτι σαν βιομηχανικό ναργιλέ και κάνουν εξορμήσεις όπου χτυπάνε στένσιλ αλά Μπάνκσι. Σε μια τέτοια εξόρμηση, ο Μανώλης συλλαμβάνεται, καταδίδει τους συντρόφους του και γίνεται ασφαλίτης.
Παράλληλα, ο παπα-Γρηγόρης, δολοπλόκος και μισαλλόδοξος, ετοιμάζει την αναπαράσταση των Παθών του Ιησού, πλησιάζει Πάσχα. Στον Μανώλη θ' ανατεθεί ο ρόλος του Χριστού, ενώ τα υπόλοιπα πρόσωπα του χωριού θα ενσαρκώσουν τη φιγούρα που τους ταιριάζει. Οι πρόβες ξεκινούν στην εκκλησία.
Στο νησί φτάνει από θαλάσσης μια αρμαθιά προσφύγων, με επικεφαλής τον παπα-Φώτη. Ο δικός του λόγος και ο τρόπος με τον οποίο η εξουσία του νησιού τους αντιμετωπίζει, θ' αρχίσουν να κάνουν τον Μανώλη να βλέπει τι, στ' αλήθεια, σημαίνει αυταρχισμός και τι ανθρωπιά.
Αυτή την καζαντζακική πλοκή ακολουθεί ο Παπαδουλάκης, όμως σε καμία περίπτωση δεν θέλει να την αφήσει ήσυχη. Κατ' αρχάς κατασκευάζει ένα σύμπαν μεταποκαλυπτικό, μπλιάζοντάς το και με ρετρό στοιχεία, όπως το παλιό τρανζίστορ, τα viewmasters με τα οποία τριπάρουν οι hip-hoppers, για να κλείσει το μάτι στην gen-z, χτίζοντας πάνω του ένα νεο-αρχαιοπρεπές μέγαρο κι έναν ναό, με στοιχεία εξελιγμένης τεχνολογίας, όπως ο σταυρός-led-οθόνη που αλλάζει περιεχόμενο, γίνεται φωτιά, λιβάδι, ουρανός κτλ.
Η ίδια η απόφασή του οι νέοι ήρωες να είναι hip-hoppers, γκραφιτάδες μαυροντυμένοι με hoodies, ακόμα κι ένα κομβικός στην ιστορία μονόλογος του Μανώλη να ραπάρεται, είναι τόσο στιλιζαρισμένη και ταυτόχρονα παρωχημένη που δημιουργεί όχι ατμόσφαιρα, αλλά αμηχανία. Εδώ προστίθενται κι άλλα ετερόκλητα στοιχεία χωρίς συνοχή, εργαλεία βασανιστηρίων βγαλμένα από την Μπουμπουλίνας, ένα «underground» τζαζ μπαρ με κόκκινο και πράσινο φωτισμό, οι χρυσές ισοθερμικές κουβέρτες των προσφύγων σε πλάνο από drone ώστε να μοιάζουν σαν... κοσμήματα; Το όλο art direction της ταινίας βρίσκεται στο σταυροδρόμι του «Mad Max» και του «Hunger Games», δυο αισθητικές που χρειάζονται είτε τεράστια έμπνευση είτε τεράστιο budget για να πείσουν και τίποτε απ' τα δυο δεν συναντάμε εδώ σε ικανό μέγεθος.
Κάποιες από τις ερμηνείες είναι πειστικές, τόσο του πρωταγωνιστή Αναστάση Λαουλάκου (ποιος ξεχνά τον Μέλιο στις «Ψυχοκόρες»;) που βάζει τα δυνατά του, όσο και των Αλέξανδρου Λογοθέτη (παπα-Γρηγόρης), Βαγγέλη Μουρίκη (παπα-Φώτης), Κίκας Γεωργίου (Κατερίνα/Μαρία Μαγδαληνή) και Ορέστη Παλιαδέλη (Παναγιώτης) και Γιάννη Αναστασάκη (Πατριαρχέας), των οποίων η υποκριτική δεινότητα καταφέρνει, κόντρα στις αντιξοότητες, να διατηρήσει την ισορροπία μεταξύ πειστικότητα και υπερβολής, ενώ η Φωτεινή Πελούζο (Ελένη) περιορίζεται σε διακοσμητικό στοιχείο.
Η ταινία είναι σίγουρα, για τα ελληνικά οικονομικά, κυρίως, δεδομένα, εντυπωσιακή, μ' έναν τρόπο που ξεγελά το ευρύ, συνηθισμένο στη μικρή οθόνη, κοινό ώστε να θαυμάσει. Είναι, ωστόσο, τόσο επίμονα μαξιμαλιστική, τόσο πρόθυμη όχι να διασκευάσει σύγχρονα τον Καζαντζάκη, αλλά να γίνει ένας κατά Παπαδουλάκη Καζαντζάκης, που ξεχνά και την ουσία της ιστορίας, μια και κανένα συναίσθημα δεν ξεπηδά από το βαρύ art direction, και τη δύναμη της απλότητας και της σοφίας που μπορούν να κάνουν ένα θρησκευτικό έργο βαθιά ανθρωπιστικό κι ένα ανθρωπιστικό έργο απόλυτα διαχρονικό. Κι αυτό που μένει είναι μια εκτίμηση για τον Παπαδουλάκη που δοκιμάζει το σινεμά είδους, ακόμα και στο ντεμπούτο του στην κινηματογραφική μεγάλου μήκους, πάντα αξιοποιώντας την Κρήτη και το ανθρώπινο δυναμικό της, και μια αίσθηση ανεκπλήρωτου γιατί αυτό εδώ το φιλμ δεν θέλησε να τραβήξει τον ανήφορο. Λήδα Γαλανού
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, To Flix βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για να σας μεταφέρει όλα όσα συμβαίνουν μέσα κι έξω από τις σκοτεινές αίθουσες στο ειδικό τμήμα «67ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης» που ανανεώνεται συνεχώς.