Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Το 67ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ολοκληρώνεται απόψε με την τελετή απονομής των βραβείων του, το μεσημέρι στην Αποθήκη Γ, και το βράδυ στο Ολύμπιον με την ταινία λήξης («Woman Unknown» της Μάι ελ-Τούχι - Χρυσός Λέοντας στο Φεστιβάλ Βενετίας φέτος).
Δέκα μέρες γεμάτες συναντήσεις, παρουσιάσεις, masterclass, πάνελ - αλλά πάνω από όλα ταινίες. Είδαμε δεκάδες ταινίες από όλο τον κόσμο, εντός κι εκτός διαγωνιστικών προγραμμάτων, σε αφιερώματα και ειδικές προβολές, ακούσαμε τους δημιουργούς τους να απαντούν σε ερωτήσεις μας, τις συζητήσαμε με τις παρέες μας πάνω από τραπέζια με θεσσαλονικιώτικους μεζέδες και ποτά.
Λίγο πριν ακούσουμε ποια θα φύγει με το Χρυσό Αλέξανδρο και τα υπόλοιπα βραβεία του φεστιβάλ, σας συγκεντρώνουμε εδώ τις κριτικές μας.
Στο τέλος μένουν οι ταινίες. Πάντα.
Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, To Flix βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για να σας μεταφέρει όλα όσα συμβαίνουν μέσα κι έξω από τις σκοτεινές αίθουσες στο ειδικό τμήμα «67ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης» που ανανεώνεται συνεχώς.
ARRIVALS ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ
Les Indes των Πολίν Ζιλιέ και Νικολά Σαπουλιέ
Ενα μικρό κοριτσάκι, ντυμένο με σφιχτό κορσέ κι ένα μεγάλο, πλατύ φουρό, τόσο που δεν περνάει από την πόρτα και πρέπει να στρέψει το κορμάκι της πλάγια για να προχωρήσει, στέκεται αυστηρά. Το στολίζουν, του βάζουν μια απίθανη περούκα από την οποία κρέμονται κόκκινα ψεύτικα τριαντάφυλλα, κάθεται ακίνητο για να τη ζωγραφίσει ο Ντιέγο Βελάσκες. Είναι η Ινφάντα Μαργαρίτα Θηρεσία, είναι 14 χρόνων, κόρη του Φιλιππου Δ, βασιλιά της Ισπανίας. Εκείνη είναι αθώα και αδαής, αλλά το πορτρέτο της έχει μια δυσβάσταχτη διπλωματική αποστολή. Πρέπει να διασχίσει την απόσταση από την Ισπανία στη Γαλλία, διαδρομή εξαθλιωμένη μετά τον Τριακονταετή Πόλεμο, να φτάσει στη Γαλλία, στο παλάτι του Λουδοβίκου IV, τότε επίσης 14 χρόνων, ώστε το παιδί και η αυλή του να την επιλέξουν για γυναίκα του κι η ειρήνη μεταξύ των δυο κρατών, Καθολικών αλλά αντίπαλων, να εξασφαλιστεί.
Αυτή την αποστολή, καθοριστική για το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης, επωμίζονται τρεις άντρες. Ο Αλεχάντρο, ένας νεαρός Ισπανός ευγενής και δυο οδηγοί, Γάλλοι στρατιώτες, σκληροτράχηλοι, ο ένας μουγκός. Οι τρεις άντρες, με τ' άλογά και τον ελαφρύ εξοπλισμό τους, θα διασχίσουν τα Πυρηναία, θα συναντήσουν μόνο κατεστραμμένες πόλεις και καμένα εδάφη, εξαθλιωμένους κι απογοητευμένους ανθρώπους. Κουβαλούν κάτι πολύ ευαίσθητο, τον καμβά σε ρολό δεμένο με κορδέλα και μια τούφα παιδικά μαλλιά. Πόσο μεγάλη η αντίθεση με τα γεμάτα λάσπη ρούχα των ανθρώπων, την πείνα, την κοινωνική οργή και τη φτώχεια που τα περιβάλλουν. Ο πόλεμος μπορεί να έχει τελειώσει, αλλά το μίσος παραμένει, μαζί οι απώλειες κι η ματαιότητα.
Το ντεμπούτο των Ελβετών Πολίν Ζιλιέ και Νικολά Σαπουλιέ, που έκανε πρεμιέρα στο φετινό Φεστιβάλ Βενετίας, δεν έχει τίποτε το συμβατικό στην κινηματογραφική του αφήγηση. Οι πληροφορίες δίνονται με την ελλειπτικότητα του νερού στο έρημο τοπίο, οι διάλογοι και τα στοιχεία είναι τόσο αφαιρετικά που, με λίγη φαντασία, θα μπορούσε κανείς ακόμα και να τα ταυτίσει μ' ένα μεταποκαλυπτικό σήμερα στην ευρώπη της κοινωνικής, οικονομικής, ιδεολογικής κρίσης και σίγουρα οι δυο δημιουργοί κάπου εκεί στόχευσαν. Παρόλ' αυτά, η σύγκρουση των τάξεων και των πολιτισμών, αλλά και το πώς μια εικόνα, ζωγραφισμένη από τον Βελάσκες ή ανεβασμένη στο instagram, μπορεί να κατασκευάσει την ιστορία, είναι στοιχεία ξεκάθαρα στο ταξίδι των τριών αντρών.
Είναι, όμως, κυρίως η εικαστική διάσταση της ταινίας που επιβάλλει τα νοήματά της. Τα τοπία, τα σκονισμένα αλλά πάντα συναρπαστικά πρόσωπα, μια προσπάθεια επικοινωνίας με νοηματική, το φυσικό φως, η επιλεκτική αποτύπωση της αρχιτεκτονικής, χτίζουν έναν νέο πίνακα, πιο κοντά στο όνειρο - αλλά όχι στον εφιάλτη, η υφή της ταινίας είναι ζεστή και στοχαστική, παρά το αίμα που τη διαποτίζει. Κι ένα διακριτικός υπαινιγμός, ένα κλειδί για την πρόσβαση στην ταινία, ο τίτλος της, το βιβλίο που διαβάζει ο Αλεχάντρο στο παράξενο ταξίδι του. Τότε οι Ινδίες, ένας κόσμος προς ανακάλυψη, προς κατάκτηση μια και η αποικιοκρατία δεσπόζει στη λογική της Ευρώπης του 17ου αιώνα, αλλά και σήμερα, ένα σύμβολο, μια δυνατότητα ανακάλυψης ενός νέου, καλύτερου κόσμου, ίσως λιγότερο εξωτικού, αλλά πιο ανθρώπινου. Λήδα Γαλανού
Μια Μέρα στη Ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα της Ζακλίν Λέντζου | Arrivals Διεθνές Διαγωνιστικό
Ονειρεύτηκα ότι έγινα νερό…
Προσοχή: ακολουθούν spoilers
H Tζο δεν έχει ξυπνήσει ακόμα. Ούτε αντιλαμβάνεται συνειδητά τις φωνές που ψιθυρίζουν τι όνειρο να της στείλουν. Ακούμε την ανάσα της, βλέπουμε την κοιλίτσα της να πάλλεται, όμως το πράσινο του γρασιδιού, το φωσφορούχο δέρμα στα μάγουλά της, το κορεσμένο μωβ του φούτερ της - όλα υποψιάζουν ότι ακόμα κι αυτό είναι ένα όνειρο μέσα στο όνειρο. Ή μήπως το πραγματικό όνειρο είναι αυτό στο οποίο θα ξυπνήσει;
Η 15χρονη Τζο ξυπνά. Δεν το ξέρει, αλλά αυτή θα είναι η τελευταία μέρα της ζωής της. Τι μπορεί να συμβεί μέσα σε μια μέρα; Τίποτα και τα πάντα. Θα χάσει το σχολικό γιατί την πήρε ο ύπνος, θα τσακωθεί με την μαμά της που -για παραδειγματισμό- δεν θέλει να την πάει με το αμάξι, θα βαρεθεί στο μάθημα της γυμναστικής, θα χαμουρευτεί με ένα αγόρι, θα κουτσομπολέψει με τις φίλες της, θα φτιάξει τα νύχια της, θα ακούσει ένα ανέκδοτο που δεν καταλαβαίνει, θα κάνει σχέδια με τους κολλητούς της, θα σνομπάρει τον μπαμπά της που, μετά το διαζύγιο, εμφανίζεται κι εξαφανίζεται όποτε αυτός θέλει. Και στο μάθημα της μουσικής, ακούγοντας την αιθέρια, βελούδινη φωνή της Φαίδρας, μίας συμμαθήτριας που ποτέ δεν είχε προσέξει, να τραγουδά το «Τριαντάφυλλο στο Στήθος» του Χατζηδάκι, θα ερωτευτεί. Για πρώτη φορά στη ζωή της (και σε μία από τις ωραιότερες σκηνές του σύγχρονου ελληνικού σινεμά).
Είχε σημάνει ο Εσπερινός θυμάμαι
που γέμισε ο ουρανός πουλιά.
Καθώς στεκόσουν πλάι μου θυμάμαι
σε πήρα και σε σήκωσα ψηλά
Με τον Εσπερινό, λίγο πριν συναντήσει τη Φαίδρα για το πρώτο ραντεβού για σινεμά, κόβεται βίαια από το μίσχο η ζωή της Τζο. Πρόωρα, αναπάντεχα, άδικα. Σε μία στιγμή τόσο εγκληματικά επιπόλαιη, τόσο βαρυσήμαντα τυχαία, που δεν τη χωρά το μυαλό. Γιατί, ίσως, δεν είναι ικανό το ανθρώπινο μυαλό να χωρέσει τα πραγματικά μεγάλα αυτής της ζωής. Κι όσων προηγούνται ή έπονται.
Η Ζακλίν Λέντζου ήταν 19 χρονών στις 6 Δεκεμβρίου του 2008, όταν έπεσε νεκρός στα Εξάρχεια από σφαίρα αστυνομικού ο Αλέξης Γρηγορόπουλος. Κι αυτό τη σημάδεψε με τον τρόπο που κάτι ξεριζώνει ακαριαία την αθωότητα, κλέβει ανεπίστρεπτα την ανεμελιά, εκτροχιάζει την ενηλικίωση μιας ολόκληρης γενιάς -και μιας χώρας. Κι αποφάσισε να το κάνει ταινία - τη δεύτερη μεγάλου μήκους της μετά το «Σελήνη, 66 Ερωτήσεις», που της χάρισε και το βραβείιο σκηνοθεσίας στο τμήμα Ορίζοντες του φετινού Φεστιβάλ Βενετίας.
Οχι όμως όπως θα περίμενε κανείς: δεν πρόκειται για ένα δράμα ενηλικίωσης, ούτε για ένα μανιφέστο για την ματαιωμένη νεότητα. Παρόλο που η Λέντζου γνωρίζει να κινηματογραφεί την εφηβεία με ακρίβεια, νατουραλισμό κι αφοπλιστική αμεσότητα (οι ήρωες της είναι αναγνωρίσιμα κυκλοθυμικοί, ανεπιτήδευτα ασχημάτιστοι - μία συνύπαρξη αμηχανίας, ανασφάλειας, εσωστρέφειας, με τις εκρήξεις, την αυθάδεια, τον τσαμπουκά της ηλικίας), αυτή τη φορά δεν ήθελε να παραμείνει εντός του ασφαλούς της πεδίου. Είχε κάτι πολύ μεγαλύτερο στο μυαλό της, κάτι που τεστάρει τα ίδια όρια της μεγάλης οθόνης.
Η Λέντζου θέλει να ακολουθήσει τις δικές της αναζητήσεις, να ψηλαφίσει τα αναπάντητα, τα άγνωστα, τα αχαρτογράφητα - τόσο μεταφυσικά, όσο και κινηματογραφικά. Που πάνε οι άνθρωποι όταν ξυπνήσουν από το όνειρο της επίγειας ζωής; Οταν η ύλη υποκύψει στο τελεσίδικο του θανάτου; Οταν «η ταινία» που πρωταγωνιστούσαν, τελειώσει;
Στην μία ώρα φιλμικού χρόνου, η δημιουργός ρίχνει μαύρο. Ο DP Γκριμ Βαντερκέρκχοβε που είχε πλημμυρίσει την οθόνη με παλλόμενα χρώματα (γεύσεις κι εκρήξεις από το κυκλοθυμικό mood της Τζο) τώρα καλείται να παίξει με το μεταθανάτιο ουράνιο σέλας - παστέλ αέρινα κύματα, φλασιές φωτός κι αντανακλάσεων. Ενα γοητευτικά απόκοσμο sound design (που υπογράφουν ο Τζέικομπ Σπένγκεμαν κι ο πάντα εξαιρετικός Λέανδρος Ντούνης) που μπλέκεται με τις ανοίκειες μεταλλικές νότες του Κόλιν Στέτσον μάς παίρνει μαζί του στη θαρραλέα βουτιά στο υπερβατικό, μεταφυσικό σύμπαν της Λέντζου. Και στο στοίχημα μίας νέας, πειραματικής, παράτολμης κινηματογραφικής αφήγησης.
Η Τζο άυλο κι άμορφο νεφελώδες πνεύμα (πάνω από το νερό που είχε ονειρευτεί) συνομιλεί αλλά δεν ακούγεται με τις ασώματες μορφές που την υποδέχονται. Ο τόνος έχει αλλάξει ριζικά. Αν το γυναικείο βλέμμα της Λέντζου είχε αναφορές από τη γλύκα της Σοφία Κόπολα και το πικάντικο quirkiness της Γκρέτα Γκέργουικ, τώρα κολυμπάμε «Κάτω από το Δέρμα» του Τζόναθαν Γκλέιζερ, στα βαθιά μυστικιστικά νερά του Λόις Πατίνιο («Samsara»)
Μπορεί η οπτικοποίηση του επουράνιου να έχει τους περιορισμούς της, μπορεί να πετάξει κάποιους θεατές εκτός. Υπάρχει όμως κάτι που παραμένει στιβαρό κι ακλόνητο: ακόμα και το avant-garde πείραμα έχει ρίζα στη ζεστή, τρυφερή, αγαπησιάρικη πρώτη ύλη της ταινίας. Η Λέντζου δεν τρομάζει, καθησυχάζει, μαλακώνει το άγνωστο. Η κινηματογραφική της φωνή έχει κάτι από την αιθέρια θαλπωρή, τη γλύκα της Βάστι Μπάνιαν (that «turns away the sad impossibility of your smile»), της Σου Τόμπκινς («shy kidare you real?»), της Αρλέτας («δυο τριαντάφυλλα μαζεύω στην ποδιά μου, σαν έρθεις να μυρίζουν τα μαλλιά μου») Οσο τα πνεύματα εξηγούν στη Τζο ότι «ο κόσμος θα ξεχάσει, αλλά εκείνη δε θα ξεχαστεί», η δημιουργός εισάγει πινελιές από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον - σαν μία home-movies ανάμνηση που δεν έζησε ποτέ, σαν μία τελευταία (προσ)ευχή που μάς βρίσκει κατευθείαν στην καρδιά.
Κι είναι αυτή η πεισμωμένη αθωότητα (που ξεκινά από τα ακροδάχτυλα της Λέντζου και ριζώνει στα μαγουλάκια και τα ελαφίσια μάτια της τόσο ανεπιτήδευτα εκφραστικής Εβίτας Ανδριοπούλου και στην παλιομοδίτικα αγνή εκφορά της Αναστασία Γουλιάμου), που νικά τα πάντα - τον πόνο, το άδικο, το εφήμερο. Ακόμα και το θάνατο. Και της Τζο και του Αλέξη. Πόλυ Λυκούργου
The Incomer του Λουίς Πάξτον
Στο «The Incomer», ο Λούις Πάξτον στήνει ένα ιδιόρρυθμο κινηματογραφικό παραμύθι στα απομονωμένα νησιά της Σκωτίας, όπου δύο αδέλφια, η Ισλα και ο Σάντι, έχουν περάσει περισσότερα από τριάντα χρόνια μακριά από τον σύγχρονο κόσμο. Μετά τον θάνατο των γονιών τους, παραμένουν στο νησί ακολουθώντας πιστά τις εντολές του αυταρχικού πατέρα τους: να το προστατεύουν, να μην επιτρέπουν σε κανέναν ξένο να πλησιάσει και, πάνω απ’ όλα, να επιβιώνουν.
Εχοντας μεγαλώσει με την πεποίθηση πως η στεριά είναι ένας επικίνδυνος και αφιλόξενος τόπος, έχουν δημιουργήσει τη δική τους κλειστή πραγματικότητα, μέχρι την άφιξη του Ντάνιελ, ενός αμήχανου δημόσιου υπαλλήλου που καταφθάνει για να τους ανακοινώσει πως πρόκειται να εκδιωχθούν από το σπίτι τους.
Η συνάντηση των δύο εντελώς διαφορετικών κόσμων γίνεται η αφορμή για μια σειρά από απολαυστικές κωμικές καταστάσεις. Απέναντι στην καχυποψία των αδελφών για καθετί σύγχρονο, ο Ντάνιελ επιστρατεύει την τεχνολογία του κινητού του και παρουσιάζεται ως μάγος, εκμεταλλευόμενος την άγνοιά τους για να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους. Το ιδιότυπο χιούμορ, οι παιχνιδιάρικοι διάλογοι και η εξαιρετική χημεία των πρωταγωνιστών δίνουν στην ταινία μια ακαταμάχητα αλλόκοτη ενέργεια, ενώ οι τοπικοί θρύλοι και η επαναλαμβανόμενη εμφάνιση μιας μυστηριώδους ανθρωπόμορφης φώκιας προσθέτουν μια διακριτική παραμυθένια και ενίοτε απόκοσμη διάσταση στην ιστορία.
Πίσω από τις κωμικές παρεξηγήσεις, ο Πάξτον εξερευνά την επιρροή της οικογένειας, τη δυσκολία της αποδέσμευσης από τις πεποιθήσεις με τις οποίες μεγαλώνουμε και την ανάγκη να ανακαλύψουμε τον κόσμο πέρα από τα όρια που μας έχουν επιβάλει.
Η Ισλα, που σταδιακά έρχεται πιο κοντά στον Ντάνιελ και αρχίζει να αμφισβητεί όσα θεωρούσε δεδομένα, βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή ανάμεσα στην προοπτική μιας διαφορετικής ζωής και την αφοσίωση στο νησί και την κληρονομιά της. Η ιστορία λοιπόν, δεν αφορά τόσο την απόφαση των δύο αδελφών να εγκαταλείψουν ή όχι τον τόπο τους, όσο τη δυνατότητα να ξαναορίσουν τι σημαίνουν για εκείνους η οικογένεια, η φιλία και η αίσθηση του ανήκειν.
Παρόλο που σεναριακά η ταινία ακολουθεί μια αρκετά προβλέψιμη διαδρομή και ορισμένα από τα κωμικά ευρήματα δοκιμάζουν τα όρια της καρτουνίστικης υπερβολής, το «The Incomer» κερδίζει με τη ζεστασιά και την παράξενη και ανάλαφρη διάθεσή του. Δεν ανακαλύπτει κάτι καινούριο, καταφέρνει όμως να μετατρέψει μια γνώριμη ιστορία για την αλλαγή και την ενηλικίωση σε μια απολαυστική, τρυφερή κινηματογραφική απόδραση. Φανή Εμμανουήλ
Τιτανικός Ωκεανός της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη
Στη «Μικρή Γοργόνα» του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν, η ηρωίδα θα ανταλλάξει τη φωνή της για να ένα ζευγάρι ανθρώπινα πόδια. Το όνειρο της είναι να αποκτήσει ψυχή και να κερδίσει τoν όμορφο πρίγκιπα. Οταν όμως η καρδιά της θα ραγίσει, η επιστροφή στον ωκεανό δεν θα είναι εύκολη. Θα πρέπει να σκοτώσει αυτόν που αγαπά. Αυτή θα επιλέξει να πεθάνει και να γίνει αφρός πάνω στη θάλασσα, να μεταμορφωθεί σε πνεύμα και να κερδίσει τελικά την αθάνατη ψυχή που αναζητούσε.
Μια ιστορία ενδυνάμωσης είναι το παραμύθι του Δανού συγγραφέα, μια κλασική και διαχρονική παραβολή για όσους αναζητούν τη φωνή τους σε ένα κόσμο που τους αναγκάζει να σιωπούν. Μια ιστορία ενδυνάμωσης είναι και το μεγάλου μήκους ντεμπούτο της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη, μια πειραγμένη διασκευή του παραμυθιού που φωτίζει με φλούο νέον χρώματα το μεγάλο ταξίδι μιας «γοργόνας» προς τον ωκεανό με σύνθημα το «Οι δυνατές γυναίκες σηκώνουν κύματα».
Τοποθετημένο μέσα σε μια Ακαδημία Γοργόνων στην Ιαπωνία, το παραμύθι εδώ ξεκινάει μάλλον αντίστροφα, καθώς η Ακαμε προσπαθεί να τελειοποιήσει την τεχνική της και να κερδίσει τον διαγωνισμό της καλύτερης γοργόνας ανάμεσα σε δεκάδες κορίτσια από όλον τον κόσμο. Το ψευδώνυμο της είναι «Deep Sea» και το τραγούδι που έχει διαλέξει για να σαγηνεύσει τα πλήθη είναι το «I Follow Rivers» της Λίκε Λι. Μόνο που δεν μπορεί να τραγουδήσει, η φωνή της μοιάζει να έχει δοθεί για ένα αντάλλαγμα που η ίδια δεν γνωρίζει και ο έρωτας της για τον προπονητή Κοτάρο θα γίνει μια μεγάλη σκοτεινή ρωγμή πάνω στην μωβ πορεία της προς την επιτυχία.
Καθώς ο ανταγωνισμός μεγαλώνει, τα τεστ αντοχής οδηγούν τα κορίτσια στην εξάντληση και το κάλεσμα μιας αναπόφευκτης ενηλικίωσης έρχεται για να κάνει αισθητή την παρουσία του, τα ήρεμα νερά της πειθαρχημένης καθημερινότητας της Ακαμε αρχίζουν να ταράζονται, το βλέμμα της να κοιτάζει βαθύτερα από το ρηχό πυθμένα της πισίνας εκπαίδευσης και η φωνή της να αποκτά τη σαγήνη μιας κραυγής που στέλνει άναρθρα μηνύματα sos προς κάθε κατεύθυνση.
«Kαμιά μας δεν έχει πάει στον ωκεανό. Είναι ο φόβος μήπως γίνουμε πραγματικές γοργόνες που μας κρατάει μακριά;», θα εξομολογηθεί στην αρχή της ταινίας η Ακαμε, δίνοντας από πολύ νωρίς το στίγμα μιας αφήγησης που θα περιπλανηθεί ανάμεσα στην αλήθεια και τη φαντασία, ανάμεσα στον φόβο και την ενδυνάμωση. Το «εξωτικό» μέρος στο οποίο ζουν τα κορίτσια που ετοιμάζονται για το μεγάλο διαγωνισμό που θα τους εξασφαλίσει μια θέση στα καλύτερα και μεγαλύτερα ενυδρεία της Ασίας, θα αρκούσε, αν η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη δεν αποφάσιζε αυτή η ταινία να διαδραματίζεται πρωτίστως στο μυαλό της ηρωίδας της.
Η διαδρομή της είναι υπνωτιστική, σαν να βρίσκεται διαρκώς κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και να κρατάει την αναπνοή της απέναντι στην ομορφιά, τον τρόμο, το άγνωστο και το γνώριμο. Γύρω της όλα μοιάζουν να κινούνται σε αργή κίνηση. Και η φωνή της άλλοτε ακούγεται και άλλοτε πνίγεται σε μια συμφωνία που δεν θα ολοκληρωθεί παρά μόνο όταν φτάσει στον τελικό προορισμό - είτε αυτό είναι το τέλος του κόσμου ή (μερικές φορές είναι το ίδιο) η αρχή του.
Με μια μεγαλόπνοη, τόσο σε διαστάσεις όσο και σε αντήχηση, φιλοδοξία για μια ταινία μεγαλύτερη κι από τον ίδιο τον ωκεανό, όλη ξενόγλωσση και γυρισμένη στην Ιαπωνία, η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη είναι η Ακαμε που επιχειρεί να ανατρέψει τους κώδικες μιας κομφορμιστικής ενηλικίωσης και να κολυμπήσει μέχρι εκεί όπου πια δεν θα φοβάται.
Σαν να προσπαθεί κι αυτή να βρει τη φωνή της κρατάει ανάσα σε ένα αισθητικό παραλήρημα που υποβάλλει με την ομορφιά του (καθοριστική εδώ η συμβολή του διευθυντή φωτογραφίας Ραφαέλ Βαντεμπούσε), κινείται με χάρη ανάμεσα στις girlie αναλογίες με το σινεμά της Σοφία Κόπολα (που ειρωνικά ετοίμαζε κάποτε τη δική της «Μικρή Γοργόνα») και ολοκληρώνει το ταξίδι παίρνοντας ρίσκα που φτιάχνουν το δικό της μανιφέστο - φεμινιστικό στη βάση του, χειραφέτησης στην ουσία του. Στις στιγμές που η φωνή της διστάζει, παλινδρομεί σε επαναλήψεις, περιστρέφεται γύρω από λιγότερες ιστορίες και θεματικές από όσες έχει ξεκινήσει και παρασύρεται από την εικόνα, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα την περισσότερο ονειρική του έτσι κι αλλιώς ιστορία, αλλά και το καθαρό συναίσθημα. Στις στιγμές που σαγηνεύει, όμως, σαγηνεύει ολιστικά με ένα κατασκευαστικό σχεδόν «υπερθέαμα», με την φυσικότητα των πρωταγωνιστριών της, τη μελαγχολία που νιώθεις να ποτίζει περισσότερο και από το νερό τη στιγμή αυτή της εφηβείας που δεν είναι πια, με τον τρόπο τελικά που ζωντανεύει ένα κόσμο που αλλιώς δεν θα μπορούσε να κινηματογραφηθεί ποτέ.
Συνεπής με το προηγούμενο πολυπρισματικό και διεθνές μικρού και μεσαίου μήκους έργο της, από τα πιο ιδιοσυγκρασιακά και διακριτά από Ελληνίδα δημιουργό την τελευταία 15 χρόνια, η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη βγαίνει στη στεριά έχοντας σηκώσει, σαν την ηρωίδα της, πραγματικά κύματα, με τη ύπαρξη αυτής της ταινίας να στέκει ως το πιο ψηλό, όμορφο και έτοιμο να τρυπήσει ακόμα και τιτανικούς ωκεανούς για να διεκδικήσει την αθάνατη ψυχή του και να ακουστεί. Μανώλης Κρανάκης
Ενας Ολόκληρος Ανθρωπος Σχεδόν του Εύθυμη Kosemund - Σανίδη
Ο Ηλίας φτάνει στο νησί όπου ζούσε ο πατέρας του για να διεκδικήσει την κληρονομιά που του έχει αφήσει. Γρήγορα αντιλαμβάνεται πως δεν έχει να περιμένει και πολλά. Οι ντόπιοι τον πληροφορούν πως ο πατέρας του έκανε τον γιατρό χωρίς αμοιβή, ζούσε μονήρης μέσα σε ένα κοντέινερ που είχε μετατρέψει σε σπίτι και αυτό, μαζί με 200 κάτι ευρώ στην τράπεζα είναι και η μόνη του περιουσία. Την ίδια στιγμή, το νησί πλήττεται από διακοπές ρεύματος που απειλούν τα τρόφιμα που βρίσκονται στα ψυγεία με ολική καταστροφή και ο Ηλίας μοιάζει να χάνει την επαφή με το σώμα του καθώς τα μέλη του αρχίζουν να παραλύουν και γύρω του μικρά περιστατικά αστάθειας και λιποθυμίας των ανθρώπων του νησιού εξαπλώνονται στη μορφή μιας παράδοξης πανδημίας.
Παγιδευμένος σε έναν τόπο που δεν τον χωράει ή που, τελικά, τον περίμενε ακριβώς μετά το θάνατο του πατέρα του σε μια ανομολόγητη και τρομακτική αντικατάσταση, ο Ηλίας θα μετακομίσει στο κοντέινερ και θα φτιάξει δειλά μια μικρή οικογένεια με την Καρίνα, τη σύντροφο του πατέρα του και την Καλλιόπη, τη νεαρή κοπέλα που δουλεύει στο μικρό ξενοδοχείο την οποία και θα ερωτευτεί. Οσο το σώμα του τον προδίδει και το ταξίδι του αρχίζει να μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα πέρασμα σε μια κάποια «άλλη» πλευρά, ο Ηλίας θα βρεθεί σε μια μετέωρη κατάσταση, συνειδητοποιώντας για πρώτη φορά ποιος είναι, από που προέρχεται και που πηγαίνει, σε μια ενηλικίωση που καθώς ο χρόνος περνάει και η λογική δίνει τη θέση της στο παράλογο, αποκτά μέχρι και διαστάσεις «αναγέννησης».
Με τον ίδιο τρόπο, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Εύθυμη Kosemund - Σανίδη, που του χάρισε το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο τμήμα Proxima του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Κάρλοβι Βάρι, βρίσκεται στο ίδιο limbo με τον ήρωα της.
Το σώμα της αλλάζει διαρκώς μορφή και, για όσο διαρκεί, χάνει σαν τον Ηλία μέλη και ανακαλύπτει άλλα, αναζητά διαρκώς βηματισμό και τόνο, ενδίδει σε μια αφαίρεση που δίνει χώρο σε μια διαδρομή που αισθάνεσαι περισσότερο από όσο κατανοείς. Ο,τι ξεκινάει ως μια σλάπστικ λαϊκή ηθογραφία για έναν νεαρό άντρα που θα βρεθεί αντιμέτωπος με την ίδια του την καταγωγή, μεταλλάσσεται, σχεδόν χωρίς προειδοποίηση, σε ένα υπαρξιακό μετά-θρίλερ και μαζί μια μετα-ρομαντική κομεντί που ίπταται λογικής και γραμμικής αφήγησης, με ήρωες που θα μπορούσαν να βρίσκονται στο μεταίχμιο της ζωής και του θανάτου, φαντάσματα ή πνεύματα που στοιχειώνουν τόπους, μόνιμοι κάτοικοι μιας λυτρωτικής δυστοπίας.
Συνεχίζοντας και εξελίσσοντας το προσωπικό του στιλ, διακριτό ήδη από τις βραβευμένες μικρού μήκους ταινίες του (με πιο προσφατη και κοντινή αισθητικά τη βραβευμένη «Ολες οι Φωτιές η Φωτιά» του 2019, γυρισμένο και αυτό σε νησί, στην Μυτιλήνη), ο Εύθυμης Kosemund Σανίδης, φτιάχνει και εδώ ένα παραισθησιογόνο σύμπαν - φωτογραφημένο με απαράμιλλη τέχνη και τεχνική από τον Χρήστο Βουδούρη - όπου το μυστήριο υπερτερεί των τεκμηρίων και οι ερωτήσεις, αν ικανοποιούνται, αυτό συμβαίνει από τις απαντήσεις που υποπτεύεσαι και όχι από αυτές που δεν δίνει η αφήγηση.
Σε μια απόπειρα εικονογράφησης μιας υπαρξιακής, μπορχικής θα έλεγε κανείς, τραγικομωδίας που επιθυμεί να μιλήσει και για το σώμα ως πολιτική θέση και για την εντοπιότητα ως ταυτότητα και για το μη ορατό, που «εμφανίζεται» στη «φωτογραφική» του αποτύπωση για να αποκτήσει υπόσταση και για το τραύμα που επουλώνεται μόνο μέσα από τον «άλλον», αλλά τελικά και για τη μοίρα που καθορίζει την πορεία μας σε αυτόν (ή τον άλλον) κόσμο, ο Σανίδης, σε αντίθεση με τους δύο νεαρούς ήρωες του που τους μαθαίνει να είναι συνέχεια μαζί για να κάνουν «έναν ολόκληρο άνθρωπο, σχεδόν», δεν κάνει το ίδιο για τον θεατή. Του αφήνει το χέρι ακριβώς στα σημεία που θα έπρεπε να τον κουβαλάει στην πλάτη του για να διασχίζουν μαζί την ιστορία που θέλει να αφηγηθεί, με τον τρόπο που θέλει να την αφηγηθεί, σημαντική ή όχι, πετυχημένα ή όχι, μεγαλύτερη από τις πραγματικές της διαστάσεις, σίγουρα ορμώμενη από μια προσωπική ανάγκη να παραμείνει ερμητικά κρυπτική - με όποιο κόστος - όπως η ίδια η ανθρώπινη φύση. Μανώλης Κρανάκης
FILM FORWARD ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ
Ponderosa του Ρομπ Ράις
Ακόμη και η πιο φιλότιμη προσπάθεια να περιγράψεις τι ακριβώς συμβαίνει στο «Ponderosa» του Ρομπ Ράις είναι προδιαγεγραμμένη να αποτύχει, αφού εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε μια ταινία που το «παράξενη» είναι ευφημισμός. Η δεύτερη ταινία του Ράις (μετά το παρόμοιας υφής «Way Out Ahead of Us» του 2022) δεν στηρίζεται σε καμία λογική, ό,τι δείχνει (και κυρίως ό,τι δεν δείχνει) μοιάζουν random («ό,τι να ναι» σε απλά ελληνικά) και η αλά Ντέιβιντ Λιντς ατμόσφαιρά του εξελίσσεται πάνω σε μια τόσο γκρίζα γραμμή παραισθησιογόνου μετα-συμβολισμού που σε εξαντλεί πριν ακόμη δοκιμάσει να σε γοητεύσει.
Ο Ζικ ζει σε μια μικρή επαρχιακή πόλη, μαζί με τη νεαρή μητέρα του που δουλεύει σε ένα diner με τον τίτλο «Ponderosa». Μια μέρα, φεύγοντας από το diner θα τον συναντήσει ένας πολύ μεγαλύτερος του άντρας, ο Τζορτζ, ο οποίος θα του ζητήσει να τον ακολουθήσει, θα του προσφέρει δουλειά στην κατασκευαστική του εταιρία και με τη μία ακατανόητη πράξη μετά την άλλη θα προσπαθήσει να γίνει κάτι σαν η πατρική φιγούρα που (δεν) του λείπει.
Να μια απόπειρα να περιγράψει κανείς τουλάχιστον τον βασικό κορμό μιας ταινίας που ωστόσο διαχέεται σε τόσο πολλές μικρές παράπλευρες ιστορίες (και υπό-ιστορίες), που με μοναδικό κοινό τον σουρεαλισμό και την ροπή τους προς το παράλογο, μπερδεύουν ακόμη περισσότερο τις προθέσεις ηρώων, ταινίας και θεατή - αν ο τελευταίος έχει δικαίωμα να διαθέτει από αυτές.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι για πολλή ώρα, οι προθέσεις του Τζορτζ είναι - για να είμαστε ευγενικοί - απροσδιόριστες. Θα μπορούσαν θεωρητικά να είναι και ερωτικές, αλλά στη συνέχεια υποπτεύεσαι ότι υπάρχει ένα δίκτυο από άνδρες σε κλιμακτήριο που προσπαθούν να κερδίσουν τον Ζικ, όχι με ερωτικό αλλά μάλλον με κάποιο λιγότερο ρομαντικό ή σοκαριστικό (ανάλογα πώς το βλέπεις) τρόπο, μέλη μιας μυστικής οργάνωσης που έχουν αναλάβει τη «διαπαιδαγώγηση» των νέων σε μια αλληλουχία ανδρικής ενδυνάμωσης που θα μπορούσε να αποτελεί και μια μορφή στρατολόγησης.
Αλλά, μην είστε καθόλου σίγουροι για τίποτα από τα παραπάνω. Με μεγάλο πλεονέκτημα της το γεγονός πως είναι όλη (μα όλη) παράξενη, από το μοντάζ, τις ερμηνείες, την πρόζα και το νόημα που δεν βγαίνει σε καμία στιγμή της, η ταινία του Ρομπ Ράις (μάλλον) θέλει να μιλήσει για τις δυστοπίες και τις ουτοπίες μιας αχανούς americana και για διαφορετικές γενιές που συνθλίβονται κάτω από τις απαιτήσεις που θέλει να κληροδοτήσει η προηγούμενη στην επόμενη. Και με κάποιον τρόπο το κάνει, αν καταφέρεις να ξεπεράσεις το γεγονός πως σε αφήνει διαρκώς να σκέφτεσαι «τι ήταν αυτό που είδα» και κυρίως «γιατί το είδα».
Ευτυχώς, στο κέντρο της βρίσκεται ο Μπιλ Κάμπ, καρατερίστας (και τηλεοπτικός αστέρας με περάσματα από διάσημες σειρες και μεγάλους ρόλους, ανάμεσα σε άλλα, στα «The Night of» και «Presumed Innocent»), που μετατρέπει έναν ρόλο στα όρια γενικώς, με ένα πολυεπίπεδο (όσο επιτρέπει μια μάλλον μοναδιάστατη ταινία) χαρακτήρα - κάτι ανάμεσα στο απόλυτο κακό και στον φύλακα άγγελο την ίδια στιγμή, σε ένα σύνολο που η εικόνα του λειτουργεί υποσυνείδητα ως ένα ποπ «Twin Peaks», αλλά η πραγματική της ουσία - αν υπάρχει - βρίσκεται μάλλον στο έλεος μιας διάθεσης για αποδόμηση των πάντων, χωρίς την ελάχιστη παραγωγική διάθεση. Μανώλης Κρανάκης
Φυτεύω το χέρι μου στον κήπο (I Plant My Hand in the Garden) των Μπόρις Χάτζιγια, Χόντα Ταχερί
Η Χόντα Ταχερί, αμφιφυλόφιλη Ιρανή εικαστικός, και ο Μπόρις Χάτζιγια, γκέι Σέρβος δάσκαλος πιάνου, είναι πρόσφυγες που ζουν στο Βερολίνο. Είναι φίλοι καλλιτέχνες που έχουν επιλέξει να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί, σε μια περήφανη απόπειρα, απ’ ότι γίνεται αντιληπτό, να απελευθερωθούν από τα δεσμά των προκαθορισμένων ρόλων για τους οποίους προορίζονται κοινωνικά και εθνικά. Να καταργήσουν τα σύνορα, με άλλα λόγια, αντιδρώντας σε καθετί γενικά αποδεκτό.
Στο πρώτο μισό της ταινίας των παραπάνω δύο, οι οποίοι φέρουν τις πραγματικές τους ταυτότητες και βιώματα μέσα σε μια τουλάχιστον θολή μυθοπλασία, που επίσης περιλαμβάνει αληθινούς συγγενείς και φίλους, έχει ενδιαφέρον να παρακολουθείς τούτη την απόπειρα κατάργησης συνόρων μέσα από διαδικτυακές τηλεφωνικές επαφές και την ακόλουθη επίσκεψη της μητέρας και της αδελφής της Χάντα στο Βελιγράδι για τον γάμο -μια ασυνήθιστη περσο-σέρβικη ένωση που δεν υπολείπεται σε ευρήματα και χιούμορ με τα γλωσσικά της παιχνίδια. Εδώ, σε αυτές τις κατά κανόνα στατικών πλάνων σκηνές, φανερώνονται και τα θέματα και των δύο οικογενειών με την απούσα πατρική φιγούρα.
Στη συνέχεια, ωστόσο, και μετά από ένα εντυπωσιακό τράβελινγκ από τη μήτρα της ηρωίδας προς τα έξω σε ένα γυναικολογικό ιατρείο, ξεκινά μια άλλη θαρρείς ταινία, όπου οι ταυτότητες ρευστοποιούνται σχεδόν αυθαίρετα μέσα στο ίδιο κάδρο μαζί με τον χρόνο. Γένη και έθνη, παρελθόν και παρόν μοντάρονται σε μονοπλάνα που φλερτάρουν με το ακατάληπτο και συχνά το γκροτέσκο. Για τους δημιουργούς, είναι προφανώς μια υπογράμμιση τούτης της ανάγκης για την αναγέννηση του εαυτού μέσα από τη σύνδεση με την ενιαία φύση, όπως δηλώνει και ο ομότιτλος στίχος από ποίημα της εμβληματικής Ιρανής λογοτέχνη Φορούγ Φαροχζάντ. Για μας, ένα κινηματογραφικό εγχείρημα συγκεχυμένο και αναποφάσιστο στην αξιοποίηση των ιδεών του. Ρόμπυ Εκσιέλ
Φιλιππινέζα (Filipinana) του Ραφαέλ Μανιουέλ
Μανίλα, καύσωνας, ξηρασία. Ομως στο υπερπολυτελές θέρετρο γκολφ και ευεξίας που δουλεύει ως «tee-girl» η Ιζαμπελ, μία έφηβη οικονομική μετανάστρια από το Ιλόκο, ακόμα και η ζέστη είναι ταξική υπόθεση. Στο πράσινο γρασίδι των γηπέδων επιτρέπονται μόνο οι ζάμπλουτοι παίκτες και οι caddies τους (γυναίκες που κουβαλούν τα μπαστούνια τους και ικανοποιούν φανερές και “κρυφές” τους απαιτήσεις). Η Ιζαμπελ οφείλει να μη ζεσταίνεται - γονατιστή στα πόδια του φιλοξενούμενου γκόλφερ, φρεσκάρει συνεχώς με νέο μπαλάκι το tee του, απαντάει ευγενικά σε κάθε του υπαινικτική του πρόταση και προσπαθεί να μη δείχνει ότι φοβάται κάποιο drive του θα του ξεφύγει και θα χτυπήσει κι εκείνη. «Δεν πονάει τόσο» της λένε τα άλλα κορίτσια. «Και ίσως αισθανθεί άσχημα και σου δώσει και κανένα φιλοδώρημα».
Οι καθαριστές σκουπίζουν με παράλληλες, συγχρονισμένες κινήσεις. Εργάτες ψαρεύουν τα φύλλα από τις αστραφτερές πισίνες με μία αόρατη καλοκουρδισμένη χορογραφία. Τραπέζια στρώνονται και ξεστρώνονται με εκατοντάδες λιχουδιές, απαγορευμένες για το προσωπικό, σε μία απολύτως ενορχηστρωμένη τελετουργία.
Αυστηρά κάδρα απαράμιλλης παστέλ ομορφιάς, σκηνογραφία αψεγάδιστης αισθητικής, ένα σάουντρακ καθησυχαστικών βουκολικών ήχων, ένας ειδυλλιακός κόσμος αίγλης κι αρμονίας. Κι όμως, η φαινομενικά ακίνητη κάμερα αποκαλύπτει πολλά περισσότερα.
Υπάρχει κάτι το υπόγεια «λανθιμικό» σε αυτό το εντυπωσιακό κινηματογραφικό ντεμπούτο. Ο Μανιουέλ φροντίζει μέσα από τον κυνικό φορμαλισμό, την υπνωτική κινησιολογία και το σαρδόνιο χιούμορ όχι απλώς να αποτυπώνει, αλλά να σχολιάζει αιχμηρά την υψηλή κοινωνία - κατασκευάζοντας ένα σύμπαν παράνοιας, ανισότητας, καταπίεσης, όπου η βία υποβόσκει και σιγοβράζει.
Το καυστικό σχόλιο υπάρχει σε όσα δεν λέγονται. Τα κορίτσια στα γόνατα στο ύψος του ανδρικού πέους. Οι φαινομενικά άσχετες με τη δράση αφηγήσεις των κοσμικών για τις διακοπές τους, οι υπαινιγμοί των caddies για το πώς εξασφαλίζονται τα προνόμια τους, η κλεφτά ανοιχτή πόρτα ενός δωματίου όπου στη χαραμάδα της τρυπώνουν τα κορίτσια για να δροσίσουν τα μάγουλά τους. Το δέντρο που ξεράθηκε από τις υψηλές θερμοκρασίες, αλλά δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας: θα φυτευτεί ένα νέο στη θέση του.
Είναι αυτή όμως η ωμή διαπίστωση, ότι κάθε στοιχείο που διακοσμεί αυτό το σκηνικό αποκλειστικής VIP χλιδής είναι αναλώσιμο, μπορεί ανά πάσα στιγμή να αντικατασταθεί, είναι που πιάνει βαθιά ρίζα στο θεατή. Δεν υπάρχει κάθαρση, δεν υπάρχει διαφυγή, δεν υπάρχει λύτρωση. Ο Παράδεισος υπάρχει για όσους έχουν το αντίτιμο. Στα γρασίδια και τις λίμνες του κρύβεται η Κόλαση για όλους τους υπόλοιπους. Πόλυ Λυκούργου
Το Δέντρο του Ιούδα του Χρήστου Χουλιάρα
Ο Ηλίας επιστρέφει στο χωριό όπου μεγάλωσε, στα σύνορα της Ελλάδας με την Αλβανία, μετά από έναν αποτυχημένο γάμο και μια γενική ματαίωση για όλα αυτά που κάποτε ονειρεύτηκε ότι μπορεί να ήταν η ζωή του. Το μόνo που τον συνδέει με τον τόπο είναι ο Κώστας, ο αστυνομικός του χωριού και παιδικός του φίλος και η σύζυγος του Κώστα, η Βίτω, μια γυναίκα με την οποία μοιράζεται μια βαθιά αγάπη και κατανόηση για τα ανομολόγητα απωθημένα που όρισαν τις ζωές όλων. Οι μέρες περνούν με τη ραθυμία που επιβάλλει η Φύση, την απόλυτη ησυχία, τις μνήμες - όσες παραμένουν ευχάριστες - από το παρελθόν, μια επανασύνδεση του Ηλία με τον ίδιο του τον εαυτό και την αποκατάσταση της επικοινωνίας του με την κόρη του.
Το πτώμα μιας νεκρής κοπέλας που θα βρεθεί στο δάσος, θα γίνει η αφορμή για να διαταραχθεί η φαινομενική τελικά «ησυχία» της επαρχιακής ακινησίας, με τον Ηλία να στοιχειώνεται από το έγκλημα και να προσπαθεί με κάθε τρόπο να βρει στοιχεία που θα τον οδηγήσουν στην ταυτότητα της κοπέλας και αυτή του δολοφόνου. Γύρω του, ο Κώστας μοιάζει να ξέρει πράγματα και καταστάσεις που προτιμά να μην αποκαλύψει, ενώ πίσω από τις κλειστές πόρτες των συγχωριανών του, συνομίληκων και νεότερων, μοιάζει να διαδραματίζεται ένα πολύ μεγαλύτερο έγκλημα.
Στην πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας, ο Χρήστος Χουλιάρας διασκευάζει για τον κινηματογράφο το ομότιτλο βιβλίο του Μιχάλη Μαρκόπουλου που κυκλοφόρησε το 2014, φέρνοντας στην αφήγηση του όλη την εμπειρία χρόνων ως βοηθός σκηνοθέτης μεγάλων δημιουργών, αλλά και την σύνδεση του με τον Νίκο Νικολαϊδη του οποίου υπήρξε βοηθός στο «Θα σε Δω στην Κόλαση Αγάπη Μου» και «Ο Χαμένος τα Παίρνει Όλα», αλλά και δημιουργός του ντοκιμαντέρ «Directing Hell» για τον ίδιο τον σκηνοθέτη και την παρακαταθήκη του.
Με μια αξιοθαύμαστη αίσθηση κινηματογραφική οικονομίας και διατηρώντας τη λιτή, λυρική σε στιγμές, απόκοσμη γραφή του Μαρκόπουλου ως οδηγό για την ήσυχη, πρωτίστως, εσωτερική διαδρομή του ήρωα του, ο Χρήστος Χουλιάρας φτιάχνει με το «Δέντρο του Ιούδα» μια ταινία που θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει ως υπαρξιακό θρίλερ που χρωστάει το μεγαλύτερο κομμάτι της ατμόσφαιράς του στα γυρίσματα στην Ηπειρο αλλά κυρίως στην ταιριαστή ιδέα του Χουλιάρα να αναλάβει τον πρωταγωνιστικό ρόλο ο Αλέξης Καλοφωλιάς των Last Drive.
Η δωρική φιγούρα του Καλοφωλιά, η μη προσποιητή ερμηνεία του, ακόμη και αυτό το χαρακτηριστικό του ψεύδισμα που μοιάζει με «λάθος», κυρίως η μελαγχολία με την οποία περιφέρεται μέσα στο χωριό, σαν να είναι κι αυτός ένα κομμάτι της Φύσης - νεκρό αλλά έτοιμο ανά πάσα στιγμή να διεκδικήσει μερίδιο στη ζωή - δίνει στο «Δέντρο του Ιούδα» το ειδικό βάρος για μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία εξιλέωσης, πιο άτεχνη στο μεταφυσικό της κομμάτι, στιβαρή στο πολιτικό και κοινωνικό της μήνυμα ακόμη και όταν η «ησυχία» της μοιάζει να καλύπτει και τις σκηνές της έντασης της, τελικά πιο λειτουργική στις σχέσεις ανάμεσα σε μια παρέα που έχει διαβρώσει η στασιμότητα, ή εγκατάλειψη, η απουσία νοήματος απέναντι σε έναν κόσμο εσωτερικής και εξωτερικής βίας.
Σε μια σκηνή της ταινίας, ο Ηλίας βλέπει στην τηλεόραση μια σκηνή από τη «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη. Αναπόφευκτος διακριτικός φόρος τιμής εκ μέρους του Χρήστου Χουλιάρα που με την πρώτη του αυτή στιβαρή, χαμηλότονη μυθοπλαστική απόπειρα, ενώνει την αγάπη του για το σινεμά που μπορεί να μοιάζει με ένα μελαγχολικό ροκ ορχηστρικό κομμάτι (σαν αυτό το πρωτότυπο με τίτλο τη «Στρογγούλα», την οροσειρά κάτω από την οποία διαδραματίζεται η ταινία, που υπογράφει για την ταινία ο Τζαστίν Σάλιβαν, ηγετική φιγούρα των New Model Army) και ταυτόχρονα με μια αντήχηση σε έναν κόσμο που, παρά τα φαινόμενα και με κόστος προσωπικές και κοσμικές τραγωδίες, μπορεί και να αρχίζει να αλλάζει. Μανώλης Κρανάκης
Τα Σωματίδια της Σκόνης του Αργύρη Γερμανίδη
To πτώμα ενός άνδρα ξεβράζεται στις ακτές της Αταλάντης. Μια ευκαιρία για επιστροφή στον κόσμο των ζωντανών για τον Ισίδωρο. Μια ευκαιρία για επιστροφή σε πολλές προηγούμενες ζωές μιας ψυχής που μοιάζει να βρίσκεται μέσα σε μια «αιώνια» ταινία η οποία προβάλλεται στο background μιας μεγαλύτερης «αιώνιας» κι αυτής Ιστορίας, ελληνικής αλλά όχι μόνο, ανθρώπινης αλλά όχι μόνο, υπαρκτής άλλα όχι μόνο.
Ακολουθώντας μια διαδρομή - σχεδόν σαν του ήρωα του - μέσα σε ένα παλίμψηστο εικόνων, αφηγήσεων, ιδεών, ιστορικών γεγονότων και αρχείων, σκηνοθετημένων σκηνών ή άλλων που μπορεί και να βρέθηκαν κάπου κάποτε σε ένα συρτάρι, ο Αργύρης Γερμανίδης φτάνει στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, εξελίσσοντας τα δείγματα με τα οποία τον είχαμε γνωρίσει στις μικρού μήκους ταινίες του με πιο πρόσφατο το «Cortázar» που συνσκηνοθέτησε με την Κατερίνα Στράουχ.
Η κεντρική ιδέα εδώ είναι το πέρασμα του χρόνου και η εφήμερη διαδρομή των ανθρώπων πάνω σε ένα κόσμο που δεν σταματά να γυρίζει και να αλλάζει διαρκώς πρόσωπα - σε μια αέναη εναλλαγή του προσωπικού με το συλλογικού, του ιδιωτικού με το δημόσιο, του κρυμμένου με το φανερό. Ο Γερμανίδης «σκαλίζει» την επιφάνεια των πραγμάτων, αναζητώντας μια θέση (τη θέση του;) στη μεγάλη αλληλουχία του κόσμου, φτιάχνοντας τελικά ένα ημερολόγιο ζωών του παρελθόντος που μπερδεύει τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα, σχεδόν όσο αυτές είναι μπερδεμένες και στην ζωή έξω από το σινεμά.
Παρά την καταχρηστική αγωνία του να εικονογραφήσει κάθε λέξη της αφήγησής του, ο Γερμανίδης καταφέρνει να δώσει στα «Σωματίδια της Σκόνης» ένα ρυθμό που ακολουθείς σχεδόν συντονισμένος με την αλλοπρόσαλλη διαδρομή του Ισιδώρου που επέστρεψε και ως ράφτης και ως μέλος μια ομάδας εικονοφάγων, διαβάζοντας Απολινέρ και κοιτάζοντας φωτογραφίες του Λόρκα, κάπου στον Εμφύλιο και από εκεί στη Δικτατορία μέχρι το τέλος ή και την αρχή του κόσμου. Μια αλυσίδα, δηλαδή, από ενσαρκώσεις που μέσα στο πειραματικό σύμπαν της ταινίας, χωρίς δραματουργία ή πρόζα, αλλά μόνο με σκόρπιες λέξεις και εικόνες, δημιουργούν ένα διακριτό σύμπαν που μέσα στις ορατές και αόρατες αναφορές του καταφέρνει να σε παγιδέψει πολλές φορές μέσα στην μυστηριώδη (ίσως υπερβολικά) διαδρομή του.
Οι διαφορετικές υφές των υλικών, η εναλλαγή των γλωσσών, γνώριμα πρόσωπα ηθοποιών και άλλα άγνωστα ανθρώπων της διπλανής πόρτας, πραγματικά ντοκουμέντα ή κατασκευασμένα τεκμήρια, όλα τα κομμάτια που αποτελούν το παλίμψηστο που είναι τα «Σωματίδια της Σκόνης» είναι οδηγοί για να πλοηγηθείς μέσα στην περιπλάνηση του Ισιδώρου, σε μια ταινία που απαιτεί από τον θεατή προσήλωση αλλά κυρίως δική του συμμετοχή στο γίγνεσθαί της. Δεν είναι τυχαίο που σε μια απροσδιόριστη στιγμή, στο κομμάτι της ιστορίας των «εικονοφάγων» που τρώνε σκηνές από ταινίες αντικαθιστώντας τες στη συνέχεια με καινούριες, ο αφηγητής (ο Ισίδωρος, ο Γερμανίδης, ο καθένας από εμάς;) αναφέρεται σε ανθρώπους που κοιτάζουν μια ταινία πιστεύοντας ότι τους κοιτάζει και αυτή.
Με μια τέτοια φιλοδοξία είναι φτιαγμένα τα «Σωματίδια της Σκόνης», για όποιον θα δημιουργήσει το χώρο μιας τέτοιας μάλλον τολμηρής ανταλλαγής βλεμμάτων. Μανώλης Κρανάκης
MEET THE NEIGHBORS+ ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ
Ντούα της Μπλέρτα Μπασόλι
Πρίστινα, τέλη της δεκαετίας του 1990. Η δεκατριάχρονη Ντούα βρίσκεται στην ηλικία που αρχίζει να ανακαλύπτει τον εαυτό της, όμως η πραγματικότητα γύρω της δεν αφήνει πολλά περιθώρια για την ανεμελιά της εφηβείας. Το πρώτο της φιλί έρχεται σε ένα σχολικό πάρτι, την ώρα που η αστυνομία εισβάλλει στον χώρο. Την ίδια στιγμή η βία στους δρόμους κάνει την καθημερινότητα ολοένα πιο δύσκολη για την αλβανική κοινότητα του Κοσόβου αναγκάζοντας συγγενείς, φίλους και συμμαθητές της να αναζητήσουν καταφύγιο. Καθώς ο κόσμος γύρω της αλλάζει βίαια, η Ντούα καλείται να μεγαλώσει και να κατανοήσει μια πραγματικότητα που ξεπερνά την ηλικία της.
Η Μπλέρτα Μπασόλι, που επιστρέφει πέντε χρόνια μετά την «Η Βασίλισσα της Κυψέλης», εμπνέεται απο τις δικές της εμπειρίες ως ένα κορίτσι που μεγάλωσε στη σκιά του πολέμου και επιλέγει να αφηγηθεί αυτή την ιστορία μέσα από την περιορισμένη οπτική της έφηβης πρωταγωνίστριας, κρατώντας την κάμερα διαρκώς στραμμένη πάνω της.
Με μακρά πλάνα που ακολουθούν την κάθε της κίνηση, η πλοκή δεν απομακρύνεται σχεδόν ποτέ από τη Ντούα, αφήνοντας τα γεγονότα που διαμορφώνουν τη ζωή της να φτάνουν στον θεατή αποσπασματικά, μέσα από όσα η ίδια βλέπει, ακούει ή αντιλαμβάνεται. Η βία δεν χρειάζεται πάντοτε να βρίσκεται στο κέντρο του κάδρου για να γίνει αισθητή καθώς παραμονεύει συχνά έξω από αυτό, στις φωνές του δρόμου, στις απειλές και στην αμηχανία των ενηλίκων που προσπαθούν να προστατεύσουν τα παιδιά τους. Μια επιλογή που αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποτελεσματική, καθώς μετατρέπει την αίσθηση του εγκλωβισμού σε βασικό στοιχείο της κινηματογραφικής εμπειρίας, ενώ η ατμοσφαιρική ηχητική επένδυση ενισχύει διακριτικά την ένταση χωρίς να καταφεύγει σε συναισθηματικούς χειρισμούς.
Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της Ντούα παίζει η φιλία της με τη Μάκι, μια νέα συμμαθήτρια που έχει αναγκαστεί να εγκαταλείψει το σπίτι της μετά τους σερβικούς βομβαρδισμούς. Πιο τολμηρή και εξοικειωμένη με τη σκληρότητα της πραγματικότητας που τις περιβάλλει, η Μάκι την ωθεί να δοκιμάσει τα όριά της, να υπερασπιστεί τον εαυτό της και να βρει έναν τρόπο να διοχετεύσει την οργή της.
Η απόφασή της να ξεκινήσει τζούντο μετά απο προτροπή της Μάκι, γίνεται μια πρώτη απόπειρα της πρωταγωνίστριας να αποκτήσει έλεγχο πάνω στο σώμα και τη ζωή της. Η διαδικασία της ενηλικίωσής της ωστόσο, δεν είναι μια γραμμική πορεία προς την αυτοπεποίθηση, αλλά μια σταδιακή εξοικείωση με τη βία, την αδικία και την ανάγκη αντίστασης, ακόμη και όταν οι επιλογές της μπορεί να έχουν απρόβλεπτες συνέπειες.
Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η αίσθηση αποκλεισμού που βιώνει η Ντούα ακόμη και μέσα στο ίδιο της το σπίτι καθώς ως η μικρότερη της οικογένειας, μένει συχνά έξω από τις συζητήσεις και τις αποφάσεις των ενηλίκων, οι οποίοι θεωρούν πως ορισμένα πράγματα δεν είναι ακόμη κατάλληλα για την ηλικία της.
Η πρωτοεμφανιζόμενη Πινέα Ματόσι ανταποκρίνεται με αξιοσημείωτη φυσικότητα στις απαιτήσεις του ρόλου, κουβαλώντας σχεδόν μόνη της το βάρος της αφήγησης και αποτυπώνοντας τις αντιφάσεις ενός κοριτσιού που προσπαθεί να διατηρήσει την παιδικότητά του ενώ ο κόσμος γύρω του καταρρέει.
Το πρόβλημα είναι πως η αυστηρή προσήλωση στην οπτική της Ντούα, ενώ αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της ταινίας, περιορίζει σε ορισμένα σημεία και την αφηγηματική της ανάπτυξη. Ο κόσμος έξω από το στενό πεδίο της αντίληψής της παραμένει συχνά ασαφής, ενώ η ιστορία δεν καταφέρνει πάντα να συνθέσει τις επιμέρους στιγμές σε μια ολοκληρωμένη εικόνα της εποχής και των πολιτικών συνθηκών που τη διαμορφώνουν.
Η Μπασόλι ενδιαφέρεται περισσότερο για το πώς ένα παιδί βιώνει την πραγματικότητα παρά για το πώς μπορεί να την εξηγήσει, μια επιλογή που προσφέρει στην ταινία αμεσότητα και συναισθηματική δύναμη, αλλά αφήνει ορισμένες από τις θεματικές της δυνατότητες ανεκμετάλλευτες. Το «Dua» παραμένει, ωστόσο, μια ευαίσθητη και καθηλωτική ιστορία ενηλικίωσης, που αποτυπώνει με διεισδυτικότητα τη στιγμή κατά την οποία η προσωπική αφύπνιση συναντά την πολιτική συνειδητοποίηση. Χωρίς να εξιδανικεύει την αντίσταση ή να μετατρέπει την παιδική οργή σε εύκολο ηρωισμό, θυμίζει πως υπάρχουν γενιές που αναγκάζονται να μεγαλώσουν πολύ πριν έρθει η ώρα τους. Φανή Εμμανουήλ
Σάρκα και Βενζίνη (Du Fioul Dans les Artères) του Πιερ Λα Γκαλ
Ο Ετιέν ζει μια ρουτίνα που θυμίζει δουλειά γραφείου, μόνo που το «γραφείο» και το «σπίτι» του είναι το φορτηγό του. Μεταφέρει εμπόρευμα εντός και εκτός της Γαλλίας, παραμένοντας σχολαστικός στο ωράριο που πρέπει να τηρεί, τις αποδόσεις που πρέπει να κάνει, την οργάνωση της επόμενης μέρας, του επόμενου φορτίου, της επόμενης απόδοσης. Καμιά φορά το βράδυ ψωνίζεται με άντρες, χωρίς αυτό να σημαίνει πραγματικά κάτι εκτός από μια στιγμιαία απόλαυση. Η σεξουαλικότητα του δεν είναι κρυφή από όσους τον γνωρίζουν καλά, αλλά δεν είναι και κάτι που τον ξεχωρίζει από τους άλλους. Μοναχικός, μελαγχολικός, αλλά με τη δουλειά του να αποτελεί και τη μοναδική του «οικογένεια», επικοινωνεί με την αδερφή του και τον ανιψιό του, νιώθοντας κοντά τους όσο παραμένει μακριά τους.
Eνα βράδυ θα συναντήσει τον Μπάρτος, έναν Πολωνό οδηγό φορτηγών, θα κάνει μαζί του σεξ και για πρώτη φορά στη ζωή του θα νιώσει πως ο κόσμος είναι λίγο μεγαλύτερος από τα στενά τετραγωνικά του φορτηγού του και πως ο δρόμος δεν υπάρχει μόνο για να φεύγεις αλλά και για να επιστρέφεις. Η σχέση που θα αναπτύξουν θα είναι μοναδική, αλλά θα αναλωθεί σε τηλεφωνήματα στις στάσεις των διοδίων, σε συναντήσεις που διαρκούν λιγότερο από ένα διάλειμμα για ανεφοδιασμό, σε μια ζωή διαρκούς λαχτάρας ο ένας για τον άλλον χωρίς ποτέ να μπορούν να είναι μαζί όσο και όπως θα ήθελαν.
Η φθορά μιας ζωής στο δρόμο θα γίνει μεγαλύτερο εμπόδιο από οτιδήποτε άλλο, μαρτυρία για μια ζωή που παραμένει ιδανική μόνο όταν δεν έχεις κανέναν να σε περιμένεις ή να τον περιμένεις.
Επενδύοντας φετιχιστικά, αλλά όχι και καταχρηστικά ή μόνο στο όνομα του στιλ, στο παράδοξο του τόπου στον οποίο γεννιέται ένας έρωτας σαν αυτός του Ετιέν με τον Μπάρτος, το ντεμπούτο φιλμ του Πιερ Λα Γκαλ που έκανε την πρεμιέρά του στην Εβδομάδα Κριτικής του Φεστιβάλ Καννών, ξεκινάει σαν μια λοξή queer ερωτική ιστορία για να καταλήξει να αντηχεί - ευτυχώς - ως μια οικουμενική ιστορία αγάπης. Καθώς οι δύο ήρωες αντικρίζουν τη ζωή τους να χάνεται σε απάνθρωπες υπερωρίες και ολοένα και περισσότερα χιλιόμετρα μακριά, όταν το μόνο που αναζητούν είναι ένα σταθερό μέρος όπου αυτό που νιώθουν ο ένας για τον άλλον θα μπορέσει να μεγαλώσει, να στεριώσει και να γίνει αγάπη, ο Πιερ Λα Γκαλ δυναμώνει την electronica του Πολ Σαμπάν σε μια συμφωνία που σε κάνει συνοδηγό στις μοναχικές διαδρομές προς μια έξοδο κινδύνου.
Η ένωση του «εσωστρεφή» Αλέξις Μανεντί στον καλύτερο εδώ ρόλο της πολυπρισματικής καριέρας του με τον σαρωτικό «έξω καρδιά» Τζούλιαν Σβιεζέβσκι δημιουργεί πάνω στην οθόνη πολλαπλές εκρήξεις ρομαντικής ανάτασης και απόγνωσης και μαζί μια σωματική σύνδεση που, στριμωγμένη μέσα στους τέσσερις τοίχους των φορτηγών κάνουν ένα φιλί, το σεξ ακόμη και τον χωρισμό να γίνεται βίωμα και για τον θεατή.
Oταν στο βαθιά τρυφερό, συγκινητικό, αφοπλιστικό φινάλε (που δεν χρειάζεται να αποκαλύψουμε), ο Ετιέν θα ομολογήσει πως «Δεν ήξερα πως κάτι σαν αυτό θα συνέβαινε ποτέ σε κάποιον σαν εμένα», μιλάει εκ μέρους πολλών περισσότερων από τους οδηγούς φορτηγών. Μιλάει εκ μέρους όλων εκείνων που αποκλείουν για διαφορετικούς λόγους ο καθένας τον «άλλον» από τη ζωή τους, πιστεύοντας πως με το να βρίσκεσαι διαρκώς σε κίνηση δεν θα βρεις ποτέ κάποιον που θα σε μάθει να σταματάς. Μανώλης Κρανάκης
Κράτα με της Μυρσίνης Αριστείδου
Η 10χρονη Ιρις είναι ένα πιο ώριμο από την ηλικία της αγοροκόριτσο. Ή αναγκάστηκε να γίνει καθώς μοιάζει να μεγαλώνει στον αυτόματο πιλότο στις λαϊκές συνοικίες των παράλιων της Κύπρου. Δεν έχει γνωρίσει τον πατέρα της ποτέ (τους εγκατέλειψε όταν ο σημερινός έφηβος αδελφός της ήταν ακόμα μωρό), ενώ η -ακόμα πολύ νέα- μητέρα της δεν έχει το βλέμμα της στην κόρη της, αλλά στον νέο της σύντροφο που υπόσχεται μία καινούργια αρχή, μία δεύτερη ευκαιρία για οικογένεια. Κάπως έτσι, στο ληθαργικό καλοκαίρι που τη συναντάμε, η Ιρις μοιάζει να φορτώνει τα προβλήματα των ενηλίκων στο μεγαλύτερο από το μπόι της backpack και να παίρνει κάθε πρωί τους δρόμους. Κάποιες φορές συναντά τη Δανάη, τη 17χρονη γειτόνισσα που τη φορτώνει στο σκουτεράκι της για βόλτες στις αλυκές, ή στις βουτιές στα βαθιά όταν «δανείζονται» τη βάρκα του γείτονα. Μόνο που σε μία από αυτές τις περιπέτειες ο γείτονας τις πιάνει στα πράσα και η Ιρις βρίσκεται στο αστυνομικό τμήμα, χωρίς κάποιον ενήλικα να μπορεί να την παραλάβει - η μαμά λείπει σε ρομαντικό 3ήμερο. Κι έτσι εμφανίζεται ο πατέρας της.
Ο Αρης είναι ένας ανεύθυνος, ανώριμος τυχοδιώκτης. Ή είχε αναγκαστεί να γίνει, καθώς μοιάζει να μεγάλωσε χωρίς ιδιαίτερα σταθερό πατρικό πρότυπο - η καλύτερη του ανάμνηση είναι ο πατέρας του να τον παίρνει μαζί του στον ιππόδρομο και να του μαθαίνει κόλπα. Επέστρεψε στην περιοχή για την κηδεία και για να προσπαθήσει να ξεπουλήσει τα υπάρχοντα του γέρου, μπας και ξεχρεώσει τους δικούς του λογαριασμούς με το τζόγο. Οταν του τηλεφωνούν από το τμήμα για να παραλάβει την κόρη του είναι η πρώτη φορά που γνωρίζει την Ιριδα. Και δε θέλει τίποτα να κάνει μαζί της. Μόνο που το κοριτσάκι, με τσαμπουκά, περιέργεια και λαχτάρα, θα αρχίσει να εμφανίζεται μπροστά του καθημερινά. Θα κολλήσει πάνω του σα βδέλλα.
Η Μυρσίνη Αριστείδου κάνει το σκηνοθετικό της ντεμπούτο ακολουθώντας μία θεματική που μοιάζει να την απασχολεί: τόσο το «Σεμέλη» (2015), όσο και το «Αρια» (2018), οι δυο μικρού μήκους της, εξετάζουν την ιδιαίτερη σχέση, τη δυναμική πατέρα-κόρης και πώς αυτή καθορίζει την ενηλικίωση ενός κοριτσιού.
Η κάμερα της Αριστείδου παρακολουθεί τη δράση από χαμηλά, στο ύψος της ηρωίδας της, ή καδράρει το μελαγχολικό βλέμμα του κοριτσιού με σφιχτά κοντινά, σιωπηλά, αλλά μεστά πλάνα. Ολα τα παρατηρεί, τα καταγράφει και τα αποθηκεύει η Ιρις - την ελαφρότητα με την οποία η μαμά εμπιστεύεται έναν καινούργιο άντρα στο σπίτι τους, την ίδια ταραχή που δείχνει η 17χρονη Δανάη για το αλάνι μηχανόβιο που τσιμπήθηκε, τη σαχλαμάρα της υπόλοιπης συμμορίας και, τώρα, την ανερμάτιστη, παραβατική αλλά τόσο γοητευτική φιγούρα του μπαμπά της. Καθώς ο ενήλικος κόσμος την έχει απογοητεύσει, ο Αρης που τον αψηφά και να τον κοροϊδεύει με μικροαπάτες, φαντάζει σαν εξωτικό παγώνι. Ή, όλα αυτά έχουν κάτι από τα παιχνίδια που ποτέ δεν έπαιξαν μαζί. Τα μπράβο και τις αγκαλιές που έχασε.
Αυτή η αντίστιξη στη γραφή των χαρακτήρων (η Ιρις είναι ο ώριμος ξεναγός μας στην επιπολαιότητα του Αρη) είναι και το πιο καίριο σχόλιο της ταινίας. Παρόλο που η Αριστείδου επιδέξια αποφεύγει το μελό, η θλίψη, ένα βαρύ κενό κατοικεί στην ταινία - το κενό του πατέρα της, του πατέρα του, του πατέρα της Δανάης, όλων των πατεράδων που δεν στάθηκαν στο ύψος τους. Που δεν είπαν ένα γεμάτο αυτοπεποίθηση «κράτα με» στα παιδιά τους, ώστε μεγαλώνοντας να σταθούν κι εκείνα στο δικό τους.
Με αναφορές από το σινεμά των σύγχρονων indie ταινιών (από την Αντρεα Αρνολοντ, μέχρι την Σάρλοτ Γουελς) όπου η παιδική αθωότητα γίνεται παστέλ φίλτρο σε ό,τι καταγράφει (από το εσωτερικό των εργατικών κατοικιών, μέχρι τα παλιοσίδερα των μικρολίμανων) , η Αριστείδου κατευθύνει και τον DP της Λάσε Ούλβενταλ Τόλμπολς στην κατασκευή ενός μπρούτζινου, ηλιοψημένου, γλυκού καλοκαιριού. Δεν αισθανόμαστε ότι θα επικρατήσει η σκληρότητα, ο κυνισμός αυτού του κόσμου. Δεν είναι αυτό το θέμα της Αριστείδου. Το τραύμα δεν είναι έτοιμο για το κοντινό του (το μοντάζ της πάντα «κόβει» τη δράση, πριν τη βία). Η συμφιλίωση είναι. Το λέει κι ο τίτλος της.
Υπάρχουν όμως και αμηχανίες και λανθασμένες επιλογές, που ίσως οφείλονται περισσότερο στην έλλειψη εμπειρίας. Οι λαϊκές γειτονιές δεν μπορεί να κατοικούνται μόνο από όμορφους ανθρώπους, η λάμψη των φωτογενών προσώπων κάνει το αποτέλεσμα ποζάτο - κι έτσι υπονομεύεται η αληθοφάνεια και η αυθεντικότητα της αφήγησης. Οπως και η φιλόδοξη σεκάνς του τέλους (ενώ φανταζόμαστε πόσο τέλεια έμοιαζε στο χαρτί) χάνει συναισθηματικής ισορροπίας και κινηματογραφικού ρυθμού, καταλήγει ξεκούρδιστη (σα δυο φινάλε) και ταυτόχρονα βαρύγδουπη. Κάτι πιο σφιχτό, ξεκάθαρο κι απέριττο, ίσως άφηνε μία πιο δυναμική επίγευση στο θεατή.
Ομως υπάρχει κάτι που κρατά πολύ σφιχτά την ταινία σε ασφαλή νερά. Η επί μέρους ερμηνείες του Χρήστου Πασσαλή (πόσο εξαιρετικός πάντα, πόσο μελετημένος στις συμπεριφοριακές του νάνο-λεπτομέρειες, ίσως ο μοναδικός Ελληνας κινηματογραφικός πρωταγωνιστής που ερμηνεύει τόσο αβίαστα πιστευτά το γοητευτικό αλητάμπουρα) και της πιτσιρίκας Μαρίας Πέτροβα (πόσο old soul μπορεί να είναι ένα κοριτσάκι, πόσο αθώο και ταυτόχρονα με δαιμόνιο τσαγανό), αλλά και η μεταξύ τους απαράμιλλη χημεία. Θες να τους κοιτάς - με τον τρόπο που από την άκρη του ματιού χαζεύει μελωμένα τον μπαμπά της.
Αναμφισβήτητα λοιπόν, και παρόλες τις επιμέρους σημειώσεις, αυτό το κινηματογραφικό ντεμπούτο αποτελεί ένα δυναμικό ξεκίνημα για τον Αριστείδου και αποκαλύπτει τις τεράστιες δυνατότητες που διαθέτει ως δημιουργός. «Μυρσίνη… το νου σου». Πόλυ Λυκούργου
Εκεί που Κοιμούνται οι Γίγαντες (Where Giants Sleep) του Αρτίρ Μισέλ
Και ξαφνικά ένα γαλλάκι από την Τουλούζ, ο Αρτίρ Μισέλ, έφερε στο φεστιβάλ με την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, το «Εκεί που Κοιμούνται οι Γίγαντες», την πιο μαγική βαλκανική ταινία ever.
Είναι γυρισμένη στο Λέσκοβικ της Νότιας Αλβανίας με πρωταγωνιστές τρεις ντόπιους φίλους, εντελώς ερασιτέχνες, που παίζουν σαν να έχουν αποφοιτήσει μετ’ επαίνων από κορυφαία δραματική σχολή. Ο Αρτίρ Μισέλ τους γνώρισε, έζησε καιρό στο χωριό τους και βάσισε πάνω στις προσωπικές τους ιστορίες, στους μύθους και τις παραδόσεις της περιοχής αλλά και στις δικές του μυστικιστικές παιδικές εμμονές ένα θαυμάσιο σενάριο.
Μια ταινία, που θα μπορούσε να είναι και ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ, απογειώνεται σε μια μυθοπλασία μαγικού ρεαλισμού με υπαρξιακό και οντολογικό βάρος, που κάνει σκόνη όλες τις μεταφυσικές μπούρδες, που μας πασάρουν συνεχώς Χόλιγουντ και Νέτφλιξ.
Οι τρεις φίλοι, που ετοιμάζονται να μεταναστεύσουν, ξεκινάνε μια καλοκαιρινή περιπέτεια-εκδρομή στο άγριο, ψηλό βουνό πάνω από το χωριό τους. Αναζητούν αρχαία αντικείμενα, κυρίως νομίσματα, από τα οποία η περιοχή είναι φαίνεται φορτωμένη, μιας κι εκεί ψηλά υπάρχουν όντως ερείπια αρχαίας πόλης. Είναι τρεις απλοί, απαίδευτοι άνθρωποι, πνιγμένοι στα προβλήματα της επιβίωσης, κι όμως κουβαλάνε μέσα τους με μια μεγαλειώδη απλότητα κάθε παραμύθι, κάθε σοφία, κάθε δοξασία μιας ζωής μέσα στη φύση κι ενός πολιτισμού, του αλβανικού, με τις τόσες ιστορικές επιμειξίες στο διάβα των αιώνων.
Ετσι οι αιφνιδιαστικές συναντήσεις τους με πνεύματα τίποτα το φαντασμαγορικό, το εντυπωσιακό, το εφετζίδικο, το χολιγουντιανά κιτσάτο δεν έχουν. Μπορεί να είναι τρεις γέροι της περιοχής, που τους περιμένουν σε ένα μονοπάτι, καθισμένοι σε ένα τραπέζι καφενείου και τους βάζουν να παίξουν μια παρτίδα ντόμινο ή ένα μονόφθαλμο κοριτσάκι, που φυλάει μια πηγή. Μπορεί να 'ναι μια αιφνίδια κατάρρευση ενός από τους φίλους, που νιώθει στα αυτιά του, στο σώμα του, στο αίμα του, στο είναι του, τη μυστική ζωή κάτω από το χώμα.
Οι τρεις φίλοι από το Λέσκοβικ, όπως τους διάβασε ο Αρτίρ Μισέλ με την ευφυΐα του μεγάλου καλλιτέχνη, μαζί και το χωριό τους, η Αλβανία, αλλά και ολόκληρα τα Βαλκάνια, δεν έχουν όρια και σύνορα. Είμαστε όλοι εμείς με ένα βάθος που έχουμε ξεχάσει όπως και τις ιστορίες με νεράιδες και στοιχειά, που μας έλεγαν οι γιαγιάδες μας. Βένα Γεωργακοπούλου
The Lion at My Back της Τώνιας Μισιαλή
Η Μαριάμα, μία Σενεγαλέζα πρόσφυγας που έχει καταφύγει στην Κύπρο ζητώντας άσυλο και μία δεύτερη ευκαιρία στη ζωή, γίνεται 18 χρονών. Ομως η ενηλικίωση της σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψει τη δομή που τη φιλοξενεί και να πατήσει στα δυο της πόδια. Κανείς δεν την παίρνει στη δουλειά χωρίς χαρτιά. Κανείς δεν ανοίγει το σπίτι του. Μένει στο δρόμο. Η Στέλλα είναι μία 40χρονη καθαρίστρια στη δομή των προσφύγων. Πρώην τοξικομανής, που έχει χάσει την κηδεμονία της κόρης της λόγω των εθισμών της, δουλεύει σα σκυλί για μία δεύτερη ευκαιρία στη ζωή. Κανείς δεν της δανείζει τα χρήματα που χρειάζεται για τα δικαστήρια. Κανείς δεν της νοικιάζει το σπίτι του για να φέρει το παιδί της. Μένει σε μια τρώγλη με δυο ακόμα συγκατοίκους.
Η Μαριάμα είναι αθώα, κοινωνική, ζεστή - ακόμα εμπιστεύεται τους ανθρώπους. Το πρόσωπο της Στέλλας είναι σκληρό, το βλέμμα της κατεστραμμένο - όσα έχει αναγκαστεί να κάνει στην σκοτεινή περίοδο του εθισμού της έχουν νεκρώσει την καρδιά της. Ομως η Μαριάμα κάτι ξυπνά μέσα της - μία απροσδόκητη αλληλεγγύη, μία μητρική φροντίδα, έναν παλμό ελπίδας στην flatlined της ύπαρξη.
Οι δυο γυναίκες θα ακουμπήσουν η μία στην άλλη σ’ ένα δύσβατο δρόμο επιβίωσης, όσο το περιθώριο στέκεται ως πειρασμός, προτείνοντας επικίνδυνες, γρήγορες «λύσεις» που όμως δεν έχουν γυρισμό.
H Τώνια Μισιαλή, στη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινίας της μετά την «Παύση», αποδεικνύει για ακόμα μία φορά πόσο καλογραμμένα και στιβαρά στοιχειοθετεί γυναικείους χαρακτήρες, πόσο μελετημένα θεμελιώνει το ρεαλισμό των κόσμων της, πόσο σωστά καθοδηγεί τις ηθοποιούς της σε δυναμικές ερμηνείες (η Ελενα Καλλίνικου είναι άξια μεγάλου βραβείου - μέσα από τις ρωγμές της τραχιάς, σκληρής της ερμηνείας αναδύεται μια βαθιά, σχεδόν αθέατη ευαλωτότητα).
Η Μισιαλή παρατηρεί τους ανθρώπους για αυτό ξέρει να παράγει δραματουργία - με καθηλωτική ακρίβεια και αξιοθαύμαστη λεπτότητα. Η κινηματογράφηση της έχει ένταση εκεί που χρειάζεται (μεταλλάσσοντας την ατμόσφαιρα κάποιων σεκάνς σε επικίνδυνο νέο νουάρ), παύσεις όταν πρέπει να μεταβολίσουμε, κοινωνικά και πολιτικά, τι έχουμε δει.
Μόνο μία φιλόδοξη -και πολύ κομβική- σκηνή για τη δραματουργία θεωρούμε ότι απέτυχε. Πήρε την απόφαση να δείξει την κάθοδο στην κόλαση της Στέλλας (τα S&M αγοραία όργια μίας underground κοινότητας που εκμεταλλεύεται γυναίκες) κάνοντας ένα τολμηρό βήμα μπρος (κλέβοντας μισό πλάνο ενός ανδρικού μόριου) αλλά δύο βήματα πίσω (σκηνοθετώντας τη σεκάνς ως παραισθησιογόνο μουσικό βίντεο με κλουβιά, κομπάρσους ντυμένους με leather κι αλυσίδες και στροβοσκοπικούς neon φωτισμούς). Κάτι που θα έπρεπε να μένει στο θεατή ως ωμά σοκαριστικό και θαρραλέο, αφήνει μία επίγευση συμβιβασμού - μίας προσποιητής, χορογραφημένης, κούφιας πρόκλησης. Ίσως μία πόρτα που έκλεινε ερμητικά κι άφηνε τα υπόλοιπα στη φαντασία, να λειτουργούσε πιο ανησυχητικά στο στομάχι μας. Παρόλα αυτά, είναι αναμφισβήτητο ότι η Μισιαλή προοδεύει με κάθε νέα ταινία, διευρύνοντας σταθερά την εκφραστική της γλώσσα και τολμώντας να εισχωρήσει σε ολοένα πιο σύνθετες και απαιτητικές θεματικές περιοχές. Μια δημιουργός με προσωπικό βλέμμα, αυτοπεποίθηση και πολλά ακόμα να μας αποκαλύψει στην μελλοντική της πορεία. Πόλυ Λυκούργου
Η Απόφαση της Ελενας του Στέφανου Τσιβόπουλου
Η Ελενα είναι από τη Ρουμανία, ζει στην Ελλάδα εδώ και έξι χρόνια μαζί με τον γιο της Λουκά και τη μητέρα της. Τη συναντάμε στην καθιερωμένη συνέντευξη για την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας. Η Ελενα μιλάει τέλεια ελληνικά - τα έχει μάθει διαβάζοντας το γιο της, έχει μια δουλειά με σύμβαση ως καθαρίστρια στο μετρό της Αθήνας και μια κοινωνική ζωή που αποτελείται κυρίως από συναδέλφους της στη δουλειά. Ενώ μπορεί να βρίσκεται στην Ελλάδα και να δουλεύει χωρίς την ιθαγένεια, η Ελενα την έχει ανάγκη για δώσει μια «σταθερότητα» στη ζωή του γιου της. Η επιτροπή θα αναγνωρίσει την πλήρη ένταξη της στην ελληνική πραγματικότητα, αλλά θα απορρίψει την αίτηση με πρόφαση την ανύπαρκτη κοινωνική επαφή της με τους Ελληνες.
Οταν θα κληθεί για να υπογράψει την πρόωρη λήξη της σύμβασης της, παρόλο που η ίδια είναι σίγουρη πως η σύμβαση που είχε υπογράψει είχε άλλη ημερομηνία λήξης, η Ελένα θα αποφασίσει να αντεπιτεθεί. Θα χτυπήσει την πόρτα μιας οργάνωσης για τα δικαιώματα των εργατών και θα αποκαλύψει μια ολόκληρη επιχείρηση λευκών συμβάσεων που συμπληρώνονται κατά το δοκούν από τις πανίσχυρες εταιρίες που εκμεταλλεύονται την ξένη εργασία. Εκεί θα γνωρίσει και την Γιώτα, μια δικηγόρο την οποία θα ερωτευτεί, και η οποία θα τη στηρίξει στον αγώνα της, μέχρι τη στιγμή που οι συνέπειες του θάρρους της θα αρχίσουν να απειλούν την ζωή και την ακεραιότητα της βάζοντας σε κίνδυνο όσους αγαπάει.
Στην πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία του που έκανε την πρεμιέρα της στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τάλιν, ο γνωστός μας ως εικαστικός Στέφανος Τσιβόπουλος βασίζεται πάνω σε ένα στέρεο σενάριο για να αφηγηθεί - με το βλέμμα στραμμένο στους αδερφούς Νταρντέν - μια σύγχρονη ιστορία επιβίωσης σε μια Αθήνα και μια Ελλάδα που δεν αφήνει κανένα περιθώριο ευτυχίας στους αδύναμους, τους «ξένους», αυτούς που δεν παίζουν με όρους συμβιβασμού ή υποταγής σε ένα κατεστημένο από καιρό παραδομένο στη διαφθορά, την αδικία και την εκμετάλλευση.
Οδηγός του είναι η Ελενα, με τον αφοπλιστικό και αναπολογητικό τρόπο που την ενσαρκώνει η υπέροχη Μαρία Ντράγκους, σε ένα ρόλο που μεταμορφώνει τη στερεοτυπική εικόνα της ανύπαντρης ξένης μητέρας που παλεύει για το παιδι΄της σε μια πολυδιάστατη εκδοχή μιας νεαρής queer γυναίκας που διεκδικεί και το δικό της δικαίωμα στη ζωή και τον έρωτα αλλά και σε μια καλύτερη ζωή. Η πορεία της μέσα στις ατραπούς μιας άτεγκτης γραφειοκρατίας, μιας διαρκούς υποτίμησης των ονείρων της και της ανώφελης τελικά αγωνιστικής της διάθεσης για έναν καλύτερο κόσμο, είναι δομημένη με τη μορφή ενός κοινωνικού θρίλερ που ευτυχώς δεν πέφτει σε εύκολους μελοδραματισμούς ή χειραγώγηση των συναισθημάτων του θεατή, παρά την ωραιοποίηση του περιβάλλοντος χώρου που ο Κωνσταντίνος Κουκουλιός φωτογραφίζει για ακόμη μια φορά με τρυφερότητα και νεύρο, αλλά η σκηνογραφική άποψη εξευγενίζει χωρίς προφανή λόγο.
Πίσω από τον περιστασιακό στόμφο της πρόζας και την υπερβολικά κακή και παραδομένη κοινωνία που δεν διαθέτει γκρίζες περιοχές (είναι διαφορετικό να σου συμβαίνει στην πραγματικότητα που μπορεί να είναι ακόμη πιο άγριο και διαφορετικό στην αναπαράσταση του που κινδυνεύει να μοιάζει «γραφικό»), η ερμηνεία της Ντράγκους σε συγχρονισμό με αυτήν της Πηνελόπης Τσιλίκα γίνονται φυγόκεντρος δύναμη που μεταφέρει την ανθρωπιά ξανά στο κέντρο της συζήτησης, μετατρέποντας μια ταινία μικρή, χωρίς ιδιαίτερες εκρήξεις ή ανατροπές, σε μια ψύχραιμη ματιά πάνω στο- ευτυχώς όχι χαμένο - παιχνίδι της ευτυχίας. Οταν η ταινία κλείσει και η Ελενα δοκιμάσει ξανά να περάσει τη δοκιμασία της «ιθαγένειας», αυτό που της έλειπε την προηγούμενη φορά, η ανθρώπινη επαφή και η απελευθέρωση της σεξουαλικότητας της, θα είναι πια το πιο δυνατό χαρτί της αυτοδιάθεσης της. Μανώλης Κρανάκης
Στο ειδικό τμήμα του Flix μπορείτε να βρείτε συγκεντρωμένα όλα όσα συνέβησαν καθημερινά μέσα και έξω από τις αίθουσες του Φεστιβάλ: πρόσωπα, events, ταινίες - με τον τρόπο του Flix.