Ο Ριουσούκε Χαμαγκούτσι, μέσα στα χρόνια, έχει γίνει ένας από τους αγαπημένους μας, πιο συναρπαστικούς σκηνοθέτες του ασιατικού σινεμά: από το ανατρεπτικό ρομάντζο του «Η Διπλή Ζωή της Ασάκο», στο ποιητικό «Ιστορίες της Τύχης και της Φαντασίας», στο ενδοσκοπικό και βραβευμένο με Οσκαρ «Drive my Car», στο ελεγειακό «Ο Διάβολος δεν Υπάρχει». Ενας δημιουργός με δικό του ρυθμό και δικό του ταμπεραμέντο, με μελέτη του κάδρου τόσο βαθιά όσο και της ανθρώπινης ψυχής, με μια μικρή αλλά δυνατή δόση τρέλας, κρυμμένη μέσα σε σεκάνς γαλήνης και ρομαντισμού. Και τώρα, ένα βήμα πριν τα 50 του (ασφαλώς κι αυτό παίζει ένα ρόλο), ζώντας σε μια παγκόσμια συνθήκη φόβου και μισαλλοδοξίας (οπωσδήποτε κι αυτό έχει να κάνει), έρχεται με μια ταινία χλιαρή, γλυκερή, όμορφη βέβαια, αλλά με μοναδική αγωνία του θεατή το αν, τελικά, στα 196 λεπτά της, θα καταλήξει σε κάτι πιο ενδιαφέρον, πιο ιδιαίτερο, από ένα κήρυγμα κατά του γηραιού καπιταλισμού και υπέρ της καλοσύνης και της φροντίδας για τον συνάνθρωπο. Οχι, είναι η απάντηση.
Σ' αυτήν την πρώτη γαλλόφωνη ταινία του (ακολουθώντας το παράδειγμα τόσων διεθνών σκηνοθετών που παίρνουν γαλλική συμπαραγωγή και μαζί Γαλλίδες σταρ), ο Χαμαγκούτσι εμπνέεται από το βιβλίο τεκμηρίωσης You and I - The Illness Suddenly Get Worse των Μακίκο Μιγιάνο και Μάχο Ισόνο, που αναδημοσιεύει την αλληλογραφία μιας φιλοσόφου με καρκίνο τέταρτου βαθμού, με μιας ανθρωπολόγου, σχετικά με την ασθένεια, τη φροντίδα και τον θάνατο. Αυτό τον διάλογο, ο Χαμαγκούτσι τον μεταφέρει σ' έναν οίκο ευγηρίας/φροντίδας στα περίχωρα του Παρισιού, που λέγεται «Ο Κήπος της Ελευθερίας». Εκεί, διευθύντρια - και πρώην νοσηλεύτρια - είναι η Μαριλού (ενσαρκώνει η Βιρζινί Εφιρά που ό,τι κι αν παίζει, γεμίζει φως την οθόνη), η οποία προσπαθεί να επιβάλει στο ίδρυμα την πρακτική του «humanitude», μια (υπαρκτή) μέθοδο φροντίδας για άτομα ηλικιωμένα ή γνωστικά εξασθενημένα (άνοια, Αλτσχάιμερ), που προκρίνει την εξατομικευμένη και υπομονετική περιποίησή τους, βάσει του βλέμματος (επικοινωνία), του αγγίγματος, της ομιλίας και της προτροπής για κίνηση ή και άσκηση. Αυτή είναι μια μέθοδος προφανώς πολύ αποτελεσματική και σίγουρα πιο ανθρώπινη από τη βιαστική και βασική φροντίδα που προσφέρεται αυτή τη στιγμή στα περισσότερα νοσοκομεία και ιδρύματα στην Ευρώπη, αλλά και πολύ πιο ακριβή. Η περιποίηση του κάθε ατόμου απαιτεί περισσότερο χρόνο, με αποτέλεσμα την επιμήκυνση των βαρδιών και πληρωμών και την ανάγκη για περισσότερους νοσηλευτές, την ώρα που, επιπλέον, πολλοί από αυτούς απασχολούνται με την 4μηνιαία εκπαίδευση στη μέθοδο. Η Μαριλού, λοιπόν, προσπαθεί από τη μια να πείθει τους χρηματοδότες να επενδύσουν στον «Κήπο της Ελευθερίας», από την άλλη να κατευνάζει το παλαιότερο και εμπειρότερο προσωπικό, σαν τη νοσοκόμα Σοφί, που θεωρεί ότι αυτό το σύστημα επιβαρύνει ουσιαστικά τους ήδη ταλαιπωρημένους στο εθνικό σύστημα υγείας εργαζόμενους.
Μια μέρα που οι δουλειές της Μαριλού θα την οδηγήσουν στο κέντρο της πόλης, θα συναντήσει τυχαία ένα αγόρι με αυτισμό, θα περάσει μια μπόρα κάτω από ένα δέντρο μαζί του και θα γνωρίσει τους φροντιστές του που θα καταφθάσουν λίγο αργότερα χάρη στο τράκερ που του έχουν βάλει: τον Ιάπωνα πατέρα του, αναγνωρισμένο στη χώρα του ηθοποιό και μια Ιαπωνίδα σκηνοθέτη, λαμπερό παγκόσμιο αστέρι, τη Μαρί (στο ρόλο η πανέμορφη και σχεδόν άυλη Τάο Οκαμότο). Η Γαλλίδα νοσηλεύτρια μιλάει σα μητρική της τα ιαπωνικά γιατί εκεί μετεκπαιδεύτηκε (;) κι έτσι Μαριλού και Μαρί θα γίνουν φίλες και θαυμάστριες η μια της άλλης και θ' αποφασίσουν να πορευτούν μαζί.
Κατ' αρχάς, ο Χαμαγκούτσι απαιτεί από εμάς, τους θεατές, να τον πιστέψουμε σε πολλά απίστευτα, πράγμα όχι κακό, γιατί σινεμά κάνει. Οπως ότι οι δυο γυναίκες συζητούν εκτεταμένα στα ιαπωνικά, τι τύχη. Οπως ότι σε μια ολονυχτία που μοιράζονται στο ίδρυμα, η Μαρί θα εξηγήσει στη Μαριλού και σ' εμάς πώς ο γηραιός καπιταλισμός και ο γηραιός πληθυσμός της Ευρώπης οδηγούν σε μια οικονομική και κοινωνική κρίση και θα το κάνει χρησιμοποιώντας λευκό πίνακα και μαρκαδόρους, και μαύρο και κόκκινο, και διαγράμματα και σχήματα. Οπως ότι ένα θέατρο όπου ανεβαίνει μια σύντομη παράσταση στα ιαπωνικά, μονόλογος, με την αυθόρμητη συμμετοχή ενός παιδιού με βαρύ αυτισμό, θα έχει τόση επιτυχία που θα τη δούμε στην ταινία, ολόκληρη, δύο φορές! Οπως ότι οι δυο φίλες θα ταξιδέψουν από το Παρίσι στο Κιότο και πίσω για μια σύντομη επίσκεψη αυτογνωσίας και ηρεμίας, σαν να είναι το ευκολότερο πράγμα για μια νοσηλεύτρια και μια θεατρική σκηνοθέτη. Και θα φάνε και νουντλς κάτω από τα δέντρα βλέποντας το ξημέρωμα (ομολογουμένως μια από τις ομορφότερες σκηνές της ταινίας). Οπως ότι όλες οι νοσηλεύτριες και οι νοσηλευτές που εξαγριώνονται με τη διευθύντριά τους (με τη Σοφί είμαστε εμείς), εύκολα θα πειστούν για τα οφέλη του humanitude και θα μείνουν στις θέσεις τους, στη Γαλλία όπου τα εργατικά δικαιώματα είναι Ευαγγέλιο.
Το σύμπαν που περιγράφει, ο Χαμαγκούτσι το αποτυπώνει, όπως πάντα, με μια ζηλευτή ποιητική αισθητική: κοντινά σε λαμπερά πρόσωπα, φως καλοκαιριού με μια διαφάνεια καθαρτική, ζεστασιά και τρυφερότητα. Βοηθά, βέβαια, κι ότι σε μια ταινία τριών και κάτι ωρών σ' ένα γηροκομείο, δεν θα δούμε ίχνος «ατυχημάτων», σωματικών υγρών, ταλαιπωρίας, όλα είναι καθαρά και περιποιημένα. Οι δυο πρωταγωνίστριες είναι χάρμα οφθαλμών, όμως όχι σε βαθιές ερμηνείες: η Τάο Οκαμότο περιφέρεται με ένα ύφος διαρκώς στωικό, εσωτερικής ηρεμίας, γιατί είναι ζεν, ενώ η Βιρζινί Εφιρά έχει στο πρόσωπό της μονίμως ένα επίμονο χαμόγελο αγαθοεργίας και συγκατάβασης.
Περισσότερο απ' αυτά, ο χρόνος κυλά με μια επανάληψη των ίδιων μοτίβων - και λες, μια ταινία που λέγεται «Ξαφνικά» («Soudain» στα γαλλικά), κάποια αντροπή θα έχει, κάποια φώτιση, κάποια αντίδραση από το προσωπικό του ιδρύματος να γίνει χαμός, από τους ασθενείς, να γίνει μεγαλύτερος, κάποιο εμπόδιο να το υπερβούμε όλοι παρέα. Αλλά όχι. Σαν ένα (πολύ) εκτεταμένο προωθητικό βίντεο της μεθόδου humanitude, απλοϊκό στη μονόπλευρη εκτίμησή του, το φιλμ ξεκινά και τελειώνει με την ίδια διδακτική προσέγγιση: είναι καλό να φροντίζουμε τον συνάνθρωπο, είναι καλό ν' αφιερώνουμε χρόνο και κόπο σ' εκείνα που το έχουν ανάγκη, είναι καλό να συμπεριλαμβάνουμε σε κάθε έκφανση της ζωής μας την τρίτη ηλικία, ή τα άτομα με Αλτσχάιμερ, ή τα παιδιά με αυτισμό (όμως ο Χαμαγκούτσι δεν έκανε τον κόπο να συμπεριλάβει στη δουλειά του όντως ένα παιδί με αυτισμό, παρά έχει τον ανερχόμενο Ιάπωνα ηθοποιό Κοντάι Κουροσάκι να τρέχει γύρω-γύρω και να φωνάζει), είναι καλό να είμαστε καλοί σ' έναν κακό κόσμο. Αυτονόητο. Κι αν σ' αυτές τις τρεισήμισι ώρες δεν είχαμε δει το «Soudain» αλλά δυο Μπρεσόν ή, έστω, ενάμιση Μπέλα Ταρ, θα ήμασταν καλύτεροι άνθρωποι ήδη και λιγότερο εκνευρισμένοι.