Είναι ελάχιστοι κι ελάχιστες οι δημιουργοί που κάνουν τόσο θόρυβο στην τέχνη τους, με τόσο σιωπηλές ταινίες - κι αυτές συνήθως είναι αριστουργήματα. Τέτοιος ήταν ο Μπέλα Ταρ, ο Ούγγρος auteur των auteurs, που πέθανε σήμερα, 6 Ιανουαρίου 2026, μάλιστα λίγους μόνο μήνες αφότου ο καρδιακός φίλος και σταθερός σεναριογράφος του, Λάσλο Κρασναχορκάι, τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ. Μειλίχιος αλλά με σπινθηροβόλο βλέμμα, πράος και πνευματικός αλλά με τρομερή εσωτερική δύναμη, ο ίδιος και οι ταινίες του επίσης, έχτισε μια σκηνοθετική πορεία τεσσάρων δεκαετιών, με πλάνα απέριττα και αργά και ψυχή γεμάτη ένταση.
Ο Ταρ γεννήθηκε στην Πετς αλλά μεγάλωσε στη Βουδαπέστη, σπούδασε ιστορία και φιλοσοφία πριν στραφεί στον κινηματογράφο, διατηρώντας όμως τη διάσταση αυτών των επιστημών ολοζώντανη στο έργο του. Ξεκίνησε τη σχέση του με το σινεμά δουλεύοντας στο Balázs Béla Stúdió, το σημαντικότερο στούντιο της Ουγγαρίας (ίσως και της Ευρώπης) για τον πειραματικό κινηματογράφο.Το σινεμά του δεν μπορεί παρά να χαρκτηριστεί στοχαστικό, συχνά με υπόγειο αντικείμενο την έννοια του χρόνου και τη ματαιότητα ή την απρόσμενη σοφία της ανθρώπινης ύπαρξης.
Δείτε εδώ τη βιντεοσυνέντευξη του Μπέλα Ταρ στο Flix: Μπέλα Ταρ, Τίτλοι Τέλους
Η διεθνής πορεία του ξεκίνησε με το «Cremaster Cycle», ήταν όμως το «Κολαστήριο» (1988) και κυρίως το επτάωρο «Satantango» (1994) που αποτύπωσε με ακρίβεια το ύφος του: υπομονετική αφήγηση, συνεργασία με το κοινό για μια φιλοσοφική όσμωση με καταλύτη την εικόνα και τον ήχο, ένας δημιουργικός διαλογισμός που καταλήγει ν' αποκαλύπτει πολλά περισσότερα απ' ό,τι η οθόνη. Οι «Αρμονίες του Βερκμάιστερ», το 2000, τον τοποθέτησαν μια για πάντα στην αφρόκρεμα των πλεόν ιδιοσυγκρασιακών δημιουργών του νέου αιώνα, ενώ ο «Ανθρωπος από το Λονδίνο», το 2007, έγινε το ασπρόμαυρο ευαγγέλιο της ανθρώπινης ελπίδας - και του φευγαλέου χαρακτήρα της.
Ηταν το «Αλογο του Τορίνο», το 2011, βραβευμένο με την Αργυρή Αρκτο στο Βερολίνο, που στάθηκε η πιο επιτυχημένη ταινία του, ολοκληρώνοντας την πορεία του από ένα ιδιότυπο καλτ φαινόμενο σ' έναν διανοούμενο του σινεμά, έναν διακριτικό φορμαλιστή, που κατάφερε να μιλήσει και στο ευρύ κοινό. Εκεί, άλλωστε, ο Μπέλα Ταρ διέκοψε εκούσια την καριέρα του, αναγγέλλοντας ότι δεν θα συνεχίσει να σκηνοθετεί ταινίες (συνέχισε, ωστόσο, να διδάσκει τους τυχερούς που βρέθηκαν στις τάξεις του), διακόπτοντας μόνο την «υπόσχεσή» του το 2019 για το υπονομευτικό ντοκιμαντέρ «Missing People».
Ο Μπέλα Ταρ δεν συμβιβάστηκε ποτέ, δεν χαρίστηκε ποτέ στην ευκολία, κυνήγησε την εξέλιξη του βλέμματος και του πνεύματος κι εμπιστεύτηκε τόσο τους ανθρώπους ώστε με κάθε ταινία του να τους προτείνει μια νέα πρόκληση.
Δείτε εδώ τη βιντεοσυνέντευξη του Μπέλα Ταρ στο Flix: Μπέλα Ταρ, Τίτλοι Τέλους
© Eszter Gordon via EFA