Ο Στέφανος Ληναίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών, κλείνοντας έναν μακρύ κύκλο ζωής που ταυτίστηκε με τη χρυσή εποχή του ελληνικού κινηματογράφου. Πίσω από την πολυσχιδή του πορεία ως ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας, ξεχωρίζει ιδιαίτερα η κινηματογραφική του παρουσία: σταθερή, εκτεταμένη και χαρακτηριστική μιας ολόκληρης εποχής.
Γεννημένος στη Μεσσήνη το 1928, με το πραγματικό όνομα Διονύσιος Μυτιληναίος, ο Ληναίος ήρθε από νωρίς σε επαφή με το θέατρο, σπουδάζοντας αρχικά στη Σχολή Θεάτρου Αθηνών και στη συνέχεια στη Royal Academy of Dramatic Art του Λονδίνου. Από τα πρώτα κιόλας βήματά του, ξεχώρισε για την τάση του να υπερβαίνει τα όρια της καθαρά υποκριτικής τέχνης, συνδέοντας τη δημιουργία με τον στοχασμό και την κοινωνική του ευαισθησία.
Η επαγγελματική του πορεία ξεκίνησε το 1954 στο Θέατρο Κοτοπούλη και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κατάφερε να εδραιωθεί ως μία από τις πιο δραστήριες παρουσίες της θεατρικής σκηνής της εποχής του.
Με τη σύντροφο στη ζωή και τη σκηνή, Ελλη Φωτίου
Παρότι το θέατρο υπήρξε το βασικό του πεδίο δράσης, ο Στέφανος Ληναίος είχε έντονη παρουσία και στον κινηματογράφο.
Από τα μέσα της δεκαετίας του ’50, εμφανίστηκε σε δεκάδες κινηματογραφικές ταινίες, την περίοδο που ο ελληνικός κινηματογράφος γνώριζε πρωτοφανή άνθηση. Με φυσική άνεση μπροστά στην κάμερα και ευρεία γκάμα ερμηνειών, κινήθηκε ανάμεσα σε κοινωνικά δράματα, λαϊκές κωμωδίες και εμπορικές παραγωγές, ενσαρκώνοντας τον τύπο του ηθοποιού που στήριξε το σινεμά της εποχής του. Οι δουλειές του στον κινηματογράφο, ως ηθοποιός, εκτείνονται από ταινίες σαν τον «Θησαυρό του Μακαρίτη» του Νίκου Τσιφόρου, το «Κλωτσοσκούφι», το «Ποια Είναι η Μαργαρίτα» ή το «Μιας Πεντάρας Νιάτα» του Ντίνου Δημόπουλου και την «Κόμησα της Φάμπρικας», μέχρι τα «Παιδιά της Χελιδόνας» του Κώστα Βρεττάκου, με τελευταία του κινηματογραφική συμμετοχή στον «Καζαντζάκη» του Γιάννη Σμαραγδή.
Στην «Κόμησσα της Φάμπρικας» του Ντίμη Δαδήρα
Παράλληλα συμμετείχε σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές παραγωγές, διευρύνοντας το καλλιτεχνικό του αποτύπωμα πέρα από τη σκηνή.
Η παρουσία του στη μεγάλη οθόνη δεν βασίστηκε ποτέ σε έναν στερεοτυπικό ρόλο. Αντίθετα, η διαρκής κινητικότητα και η προσαρμοστικότητά του τον έκαναν γνώριμο πρόσωπο στο κοινό, σε μια εποχή όπου ο κινηματογράφος αποτελούσε τη βασική λαϊκή ψυχαγωγία.
Με την πάροδο των χρόνων, στράφηκε περισσότερο στο θέατρο και στη σκηνοθεσία, χωρίς όμως να αναιρείται η βαρύτητα της κινηματογραφικής του περιόδου, που τον καθιέρωσε στη συνείδηση του κοινού.
Την περίοδο 1954 – 1967 συνεργάστηκε με περισσότερους από 20 θιάσους σε 100 θεατρικά έργα. Από το 1970 σκηνοθέτησε και πήρε μέρος σε 50 θεατρικά έργα και σε πολλές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές.
Το 1970 ίδρυσε, μαζί με τη σύζυγό του, την ξεχωριστή ηθοποιό Ελλη Φωτίου, τον θίασο «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο» στο θέατρο Αλφα της Αθήνας, συνεχίζοντας με σκηνοθεσία και συμμετοχές σε περίπου 50 θεατρικά έργα, ενώ δραστηριοποιήθηκε ενεργά και στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση.
Στο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνονται διηγήματα και μελέτες, όπως τα «Μερικοί θάνατοι» και «TV μέσο Παιδείας», το οποίο μάλιστα αξιοποιήθηκε στην ανάπτυξη της εκπαιδευτικής τηλεόρασης της ΕΡΤ.
Πέρα από την εκτενή του καλλιτεχνική πορεία, ο Στέφανος Ληναίος δραστηριοποιήθηκε και στον χώρο της πολιτικής, εντασσόμενος στο ΠΑΣΟΚ και εκλεγόμενος βουλευτής Α’ Αθηνών την περίοδο 1989-1990. Η παρουσία του στο Κοινοβούλιο αποτέλεσε προέκταση της ήδη έντονης δημόσιας δράσης του, καθώς υπήρξε από τους καλλιτέχνες που συνέδεσαν διαχρονικά την τέχνη με την κοινωνική και πολιτική ευαισθησία. Υπήρξε για πολλά χρόνια μαχητικό μέλος, από διάφορες θέσεις, του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών.
Τη δυσάρεστη είδηση του θανάτου του στις 18 Απριλίου, έκανε γνωστή η κόρη του, Μαργαρίτα Μυτιληναίου, με μια βαθιά προσωπική ανάρτηση, που λειτούργησε ως δημόσιος αποχαιρετισμός αλλά και συμπύκνωση μιας ολόκληρης ζωής.
«Καλό σου ταξίδι, πατέρα.
Εφυγες πλήρης και πλήρης ημερών, χαμογελαστός και γεμάτος αγάπη. Μεγάλο πράγμα.
Oλη σου τη ζωή πάλεψες για αυτό που θεωρούσες έντιμο, δίκαιο και Δημοκρατικό.
Αγώνες, αγωνίες, εξορίες, οικονομικές καταστροφές, πολιτικές απογοητεύσεις- όλα τα αντιμετώπισες. Όλα τα ξεπέρασες. ΩΟ δρόμος που περπάτησες είχε πολλή μοναξιά αλλά και μεγάλες νίκες.
Θέατρο, ραδιόφωνο, κείμενα σε εφημερίδες, βιβλία, συνδικαλισμός. Σε όλα άφησες το ισχυρό σου αποτύπωμα.
Για καλό κατευόδιο σου χαρίζω τον ήλιο της Άνοιξης, την ευωδιά του λουλουδιού της νεραντζιάς, τη γεύση του παγωτού καϊμάκι και τη θέα του Μεσσηνιακού κόλπου που τόσο αγαπούσες. Α, και έναν ελληνικό καφέ σαν αυτόν που έπινες κάθε απόγευμα με την μαμά.
Αυτά, πατέρα.
Καλό δρόμο…».
Ο Στέφανος Ληναίος αφήνει πίσω του όχι μόνο ένα εκτεταμένο καλλιτεχνικό έργο, αλλά και την εικόνα ενός ηθοποιού που πέρασε από τον ελληνικό κινηματογράφο ως σταθερή, αθόρυβη αλλά ουσιαστική παρουσία μιας ολόκληρης εποχής.