Η φετινή διοργάνωση της Berlinale εξελίσσεται σε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, μετά τη δημοσιοποίηση ανοιχτής επιστολής που υπογράφουν περισσότεροι από ογδόντα νυν και πρώην συμμετέχοντες του φεστιβάλ. Οι υπογράφοντες στρέφονται κατά της στάσης της διοργάνωσης απέναντι στον πόλεμο στη Γάζα, κατηγορώντας την για σιωπή και για περιθωριοποίηση φωνών καλλιτεχνών που έχουν τοποθετηθεί δημόσια.
Ανάμεσα στα ονόματα που συνυπογράφουν την επιστολή συναντά κανείς σημαντικές προσωπικότητες του παγκόσμιου σινεμά, όπως η Τίλντα Σουίντον, ο Χαβιέρ Μπαρδέμ, η Αγγελική Παπούλια, ο Φιλ Ιερόπουλος, ο Σάλεχ Μπάκρι, η Τατιάνα Μασλάνι, ο Πίτερ Μάλαν και ο Τομπάιας Μένζις, αλλά και δημιουργούς με βαρύνουσα καλλιτεχνική παρουσία όπως ο Μάικ Λι, ο Λούκας Ντοντ, η Ναν Γκόλντιν, ο Μιγκέλ Γκόμες, ο Ανταμ ΜακΚέι και ο Αβι Μογκράμπι. Στο κείμενο επισημαίνουν ότι οι θεσμοί της κινηματογραφικής βιομηχανίας οφείλουν να αρνούνται οποιαδήποτε μορφή συνενοχής απέναντι στη βία που πλήττει τον παλαιστινιακό λαό, τοποθετώντας το ζήτημα σε ηθικό και όχι απλώς πολιτικό πλαίσιο.
Η ένταση κορυφώθηκε έπειτα από δηλώσεις του προέδρου της φετινής κριτικής επιτροπής, Βιμ Βέντερς, ο οποίος στην εναρκτήρια συνέντευξη Τύπου υποστήριξε ότι ο κινηματογράφος δεν θα πρέπει να συγχέεται με την πολιτική και πως οι δημιουργοί καλό είναι να μένουν εκτός τέτοιων αντιπαραθέσεων. Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ιδίως υπό το πρίσμα της χρηματοδότησης του φεστιβάλ από τη γερμανική κυβέρνηση και της στάσης της απέναντι στο Ισραήλ. Λίγο αργότερα, η καλλιτεχνική διευθύντρια της διοργάνωσης, Τρίσια Τατλ, επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους, επισημαίνοντας ότι δεν είναι δίκαιο να ζητείται από τους καλλιτέχνες να απαντούν για όλες τις πτυχές της πολιτικής ή διοικητικής λειτουργίας ενός φεστιβάλ.
Διαβάστε ακόμα: Berlinale 2026: Τα απόνερα της δήλωσης Βέντερς, η αποχώρηση της Αρουντάτι Ρόι, η απάντηση του Φεστιβάλ
Οι συντάκτες της επιστολής διαφωνούν ριζικά με την ιδέα ότι το σινεμά μπορεί να υπάρξει σε ένα αποστειρωμένο πεδίο μακριά από τις κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις. Υποστηρίζουν ότι η ίδια η ιστορία της έβδομης τέχνης αποδεικνύει το αντίθετο και ότι η διεθνής κινηματογραφική κοινότητα ήδη μετακινείται προς μια πιο ενεργή στάση, υπενθυμίζοντας πως χιλιάδες επαγγελματίες του χώρου έχουν δηλώσει ότι δεν θα συνεργαστούν με ισραηλινές εταιρείες και θεσμούς που θεωρούνται εμπλεκόμενοι ή προστατευμένοι από κριτική.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς ότι η Μπερλινάλε στο παρελθόν δεν δίστασε να πάρει σαφή θέση απέναντι σε εγκλήματα και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε άλλες χώρες, όπως το Ιράν και η Ουκρανία. Η φετινή συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο τη Γάζα αλλά και τη συνέπεια ενός από τα σημαντικότερα φεστιβάλ του κόσμου απέναντι στις αξίες που διακηρύσσει. Σε μια εποχή όπου το σινεμά καλείται ξανά να απαντήσει στο ερώτημα αν είναι απλώς τέχνη ή και πολιτική πράξη, το Βερολίνο βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που δύσκολα θα κλείσει με την απονομή της Χρυσής Αρκτου.
Διαβάστε παρακάτω αυτούσια την επιστολή αλλά και τα ονόματα που την υπογράφουν.
Γράφουμε ως επαγγελματίες του κινηματογράφου, όλοι μας πρώην και νυν συμμετέχοντες στη Berlinale, που αναμένουμε από τους θεσμούς του κλάδου μας να αρνηθούν κάθε μορφή συνενοχής στη φρικτή βία που συνεχίζει να ασκείται κατά των Παλαιστινίων. Εκφράζουμε τη βαθιά μας ανησυχία για την εμπλοκή της Berlinale στη λογοκρισία καλλιτεχνών που αντιτίθενται στη συνεχιζόμενη γενοκτονία του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα και στον καίριο ρόλο του γερμανικού κράτους στη στήριξή της. Οπως δήλωσε το Ινστιτούτο Παλαιστινιακού Κινηματογράφου (Palestine Film Institute), το φεστιβάλ «αστυνομεύει τους δημιουργούς, ενώ συνεχίζει να συνεργάζεται με την Ομοσπονδιακή Αστυνομία στις έρευνές της».
Την περασμένη χρονιά, δημιουργοί που μίλησαν από τη σκηνή της Berlinale υπέρ της ζωής και της ελευθερίας των Παλαιστινίων κατήγγειλαν ότι δέχθηκαν επιθετικές επιπλήξεις από ανώτερα στελέχη του προγραμματισμού. Ενας δημιουργός φέρεται να ερευνήθηκε από την αστυνομία, ενώ η ηγεσία της Berlinale υπαινίχθηκε ψευδώς ότι η συγκινητική ομιλία του — βασισμένη στο διεθνές δίκαιο και την αλληλεγγύη — ήταν «μεροληπτική». Οπως δήλωσε άλλος δημιουργός στο Film Workers for Palestine για το περσινό φεστιβάλ: «υπήρχε μια αίσθηση παράνοιας στην ατμόσφαιρα, ότι δεν προστατευόμασταν και ότι διωκόμασταν, κάτι που δεν είχα ξαναζήσει σε κινηματογραφικό φεστιβάλ». Στεκόμαστε στο πλευρό των συναδέλφων μας, απορρίπτοντας αυτή τη θεσμική καταστολή και τον αντιπαλαιστινιακό ρατσισμό.
Διαφωνούμε κατηγορηματικά με τη δήλωση του προέδρου της κριτικής επιτροπής της Berlinale 2026, Βιμ Βέντερς, ότι ο κινηματογράφος είναι «το αντίθετο της πολιτικής». Τα δύο δεν μπορούν να διαχωριστούν. Μας ανησυχεί βαθιά το γεγονός ότι η κρατικά χρηματοδοτούμενη Berlinale συμβάλλει στην εφαρμογή όσων η Αϊρίν Καν, Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για την Ελευθερία της Έκφρασης και της Γνώμης, κατήγγειλε πρόσφατα ως κατάχρηση δρακόντειας νομοθεσίας από τη Γερμανία «για τον περιορισμό της υπεράσπισης των παλαιστινιακών δικαιωμάτων, αποθαρρύνοντας τη δημόσια συμμετοχή και συρρικνώνοντας τον διάλογο στην ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική σφαίρα». Αυτό είναι επίσης που ο Αϊ Γουεϊγουέι περιέγραψε πρόσφατα ως Γερμανία που «κάνει ό,τι έκανε και τη δεκαετία του 1930» (συμφωνώντας με τον συνομιλητή του ότι «πρόκειται για την ίδια φασιστική παρόρμηση, απλώς με διαφορετικό στόχο»).
Ολα αυτά συμβαίνουν τη στιγμή που έρχονται στο φως νέες, σοκαριστικές λεπτομέρειες για 2.842 Παλαιστίνιους που «εξαϋλώθηκαν» από ισραηλινές δυνάμεις με τη χρήση διεθνώς απαγορευμένων θερμικών και θερμοβαρικών όπλων αμερικανικής κατασκευής. Παρά τα άφθονα στοιχεία περί γενοκτονικής πρόθεσης, συστηματικών εγκλημάτων θηριωδίας και εθνοκάθαρσης, η Γερμανία συνεχίζει να προμηθεύει το Ισραήλ με όπλα που χρησιμοποιούνται για την εξόντωση Παλαιστινίων στη Γάζα.
Το κλίμα αλλάζει στον διεθνή κινηματογραφικό χώρο. Πολλά διεθνή φεστιβάλ έχουν υιοθετήσει το πολιτιστικό μποϊκοτάζ του απαρτχάιντ του Ισραήλ, μεταξύ των οποίων το International Documentary Film Festival Amsterdam, το μεγαλύτερο παγκοσμίως στον χώρο του ντοκιμαντέρ, καθώς και το BlackStar Film Festival στις ΗΠΑ και το Film Fest Gent, το μεγαλύτερο του Βελγίου. Περισσότεροι από 5.000 επαγγελματίες του κινηματογράφου, συμπεριλαμβανομένων κορυφαίων προσωπικοτήτων του Χόλιγουντ και της διεθνούς σκηνής, έχουν επίσης ανακοινώσει την άρνησή τους να συνεργαστούν με ισραηλινές εταιρείες και θεσμούς που θεωρούνται συνένοχοι.
Ωστόσο, η Berlinale μέχρι στιγμής δεν έχει ανταποκριθεί ούτε καν στο αίτημα της κοινότητάς της να εκδώσει μια δήλωση που να επιβεβαιώνει το παλαιστινιακό δικαίωμα στη ζωή, την αξιοπρέπεια και την ελευθερία να καταδικάζει τη συνεχιζόμενη ισραηλινή γενοκτονία των Παλαιστινίων και να δεσμεύεται ότι θα υπερασπίζεται το δικαίωμα των καλλιτεχνών να μιλούν ελεύθερα υπέρ των παλαιστινιακών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό είναι το ελάχιστο που μπορεί — και οφείλει — να πράξει.
Oπως ανέφερε το Ινστιτούτο Παλαιστινιακού Κινηματογράφου, «είμαστε συγκλονισμένοι από τη θεσμική σιωπή της Berlinale απέναντι στη γενοκτονία των Παλαιστινίων και από την απροθυμία της να υπερασπιστεί την ελευθερία λόγου και έκφρασης των δημιουργών». Οπως το φεστιβάλ έχει στο παρελθόν προβεί σε σαφείς δηλώσεις για θηριωδίες που διαπράχθηκαν εις βάρος ανθρώπων στο Ιράν και την Ουκρανία, έτσι και τώρα το καλούμε να ανταποκριθεί στο ηθικό του καθήκον και να διακηρύξει ξεκάθαρα την αντίθεσή του στη γενοκτονία, στα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και στα εγκλήματα πολέμου κατά των Παλαιστινίων, τερματίζοντας πλήρως κάθε εμπλοκή του στην προστασία του Ισραήλ από την κριτική και τις εκκλήσεις για λογοδοσία.
Υπογράφουν
- Ανταμ ΜακΚέι
- Αντέλ Ενέλ
- Αλαν Ο’Γκόρμαν
- Αλεξάνδρα Γιούχας
- Αλεξάντρ Κομπερίτζε
- Αλια Σοουκάτ
- Αλισον Ολιβερ
- Αλκης Παπασταθόπουλος
- Ανα Ναόμι ντε Σόουζα
- Αγγελική Παπούλια
- Αντιγόνη Ρότα
- Αριάν Λαμπέντ
- Αρτεμις Αναστασιάδου
- Ασλεϊ ΜακΚένζι
- Αβι Μογκράμπι
- Μπαχίγια Εσσούσι
- Μπεν Ράσελ
- Μπίνγκαμ Μπράιαντ
- Μπλέικ Γουίλιαμς
- Μπλανς Γκαρντέν
- Μπρετ Στόρι
- Μπράιαν Κοξ
- Καμίλο Ρεστρέπο
- Καρίς φαν Χάουτεν
- Τσάρλι Σάκλετον
- Σερίν Ντάμπις
- Κρίστοφερ Γιανγκ
- Νταλί Μπενσαλά
- Ντέιβιντ Οσιτ
- Ντέραγκ Κάμπελ
- Ντάστιν Ντέφα
- Ελένη Αλεξανδράκη
- Ελχούμ Σακεριφάρ
- Εμιλί Ντελέζ
- Εγιάλ Σιβάν
- Φερνάντο Μεϊρέγιες
- Φιλ Ιερόπουλος
- Τζεφ Αρμπουρν
- Χάνι Αμπού Άσαντ
- Χιντ Μεντέμπ
- Τζέιμς Μπένινγκ
- Χαβιέρ Μπαρδέμ
- Τζον Γκρέισον
- Τζον Τζοστ
- Χάλιντ Αμπντάλα
- Λία Μπορομέο
- Λούκας Ντοντ
- Μαχντί Φλέιφελ
- Μάι Μάσρι
- Μαλίκα Ζουάλι-Γουόραλ
- Μανουέλ Εμπάλσε
- Μαρίνα Γιώτη
- Μαριόν Σμιτ
- Μεράουι Γκερίμα
- Μιγκέλ Γκόμες
- Μάικ Λι
- Μιράντα Πένελ
- Ναμίρ Αμπντέλ Μεσέεχ
- Ναν Γκόλντιν
- Ναριμάν Μαρί
- Νίνα Μένκες
- Πασκάλ Ραμόντα
- Πατρίσια Μαζουί
- Πολ Λάβερτι
- Πέδρο Πιμέντα
- Πίτερ Μάλαν
- Φαίδρα Βοκάλη
- Ρόμπερτ Γκριν
- Σαΐντ Τάτζι Φαρούκι
- Σάλεχ Μπάκρι
- Σαμάχερ Αλκάντι
- Σάρα Φρίντλαντ
- Σεπίδε Φαρσί
- Σιρίν Νεσάτ
- Σμάρω Παπαευαγγέλου
- Σοφία Γεωργοβασίλη
- Τατιάνα Μάσλανι
- Θοδωρής Δημητρόπουλος
- Τίλντα Σουίντον
- Τομπάιας Μένζις
- Τάιλερ Ταορμίνα