Μετά από μια πολύχρονη διαδικασία παραγωγής, γυρίσματα στην Ιαπωνία και post production στη Γαλλία και στην Πολωνία, με ενδιάμεσες στάσεις στην Αθήνα, το τελευταίο (ή πρώτο;) ταξίδι του «Τιτανικού Ωκεανού», της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη ολοκληρώνεται στις Κάννες.
Με επίσημη συμμετοχή στο Ενα Κάποιο Βλέμμα (η τελευταία ελληνική ταινία που είχε βρεθεί στο πρόγραμμα ήταν το «Xenia» του Πάνου Χ. Κούτρα το 2014), ο «Τιτανικός Ωκεανός» φέρνει την Ελληνίδα σκηνοθέτη στο διεθνές προσκήνιο που έτσι κι αλλιώς ανήκει εδώ και χρόνια, με ταινίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με διακριτό στιλ και την σφραγίδα μιας νέας δημιουργού που δηλώνει και είναι ατρόμητη απέναντι στις προκλήσεις.
Με την πρώτη της ταινία μεγάλου μήκους βάζει τον πήχη τόσο ψηλά που αρχίζει να διασχίζει ωκεανούς προκειμένου να αφηγηθεί μια ιστορία ενηλικίωσης και ενδυνάμωσης με φόντο μια Ακαδημία Γοργόνων στην Ιαπωνία. Η ηρωίδα της, η Ακαμε προσπαθεί να τελειοποιήσει την τεχνική της και να κερδίσει τον διαγωνισμό της καλύτερης γοργόνας ανάμεσα σε δεκάδες κορίτσια από όλον τον κόσμο. Το ψευδώνυμο της είναι «Deep Sea» και το τραγούδι που έχει διαλέξει για να σαγηνεύσει τα πλήθη είναι το «I Follow Rivers» της Λίκε Λι. Μόνο που δεν μπορεί να τραγουδήσει, η φωνή της μοιάζει να έχει δοθεί για ένα αντάλλαγμα που η ίδια δεν γνωρίζει και ο έρωτας της για τον προπονητή Κοτάρο θα γίνει μια μεγάλη σκοτεινή ρωγμή πάνω στην μωβ πορεία της προς την επιτυχία.
Πειράζοντας την ιστορία της «Μικρής Γοργόνας» του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν με αναφορές στις Σειρήνες του Ομήρου, αλλά και σε μια αναζήτηση εσωτερική για τη φωνή που αναζητά ένα νέο κορίτσι σε ένα κόσμο που την βάζει σε ρόλους και συνθήκες performance προκειμένου να νιώθει αρεστή και ασφαλής, ενώ η ίδια θέλει απλά να σπάσει κάθε στεγανό και να κολυμπήσει για πρώτη φορά στον ωκεανό.
Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix για τον «Τιτανικό Ωκεανό» της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη.
Υπάρχει ένα όνειρο που έβλεπα μικρή για ένα μεγάλο κύμα που έρχεται καταπάνω μου. Θυμάμαι να ξυπνάω αναστατωμένη. Κατά τη διάρκεια της συγγραφής του σεναρίου, το όνειρο με επισκέφθηκε ξανά. Μπήκε μέσα στην ιστορία, αλλά έγινε και κάτι που διαπέρασε κι εμένα.»
Η ταινία ξεκίνησε δέκα χρόνια πριν, έγραφα μια άλλη ταινία, βρισκόμουν στην Αργεντινή και ξαφνικά εμφανίστηκε μπροστά μου ένα άρθρο για κορίτσια που εκπαιδεύονται για να γίνουν γοργόνες στην Ιαπωνία. Νομίζω ότι με εντυπωσιάσε τόσο πολύ αυτή η είδηση που ξεκίνησα να κάνω έρευνα για τον εαυτό μου, για να ικανοποιήσω την περιέργειά μου. Ενιωσα ότι είναι ένας κόσμος γεμάτος έμπνευση, ένας κόσμος που μιλάει για τα κορίτσια στη σημερινή εποχή. Ανακάλυψα πως είναι μια τεράστια βιομηχανία στην Ασία όπου κορίτσια εκπαιδεύονται και μετά δουλεύουν σε ενυδρεία σε όλη την ήπειρο, είναι σαν σταρ και έχουν εκατομμύρια ακολούθους στα κοινωνικά δίκτυα. Την ίδια στιγμή κάνουν κάτι πολύ σκληρό και πέρα από τα ανθρώπινα όρια. Στην αρχή ήμουν εντυπωσιασμένη από όλα αυτά που κάνουν, πώς εκπαιδεύονται, πως μαθαίνουν να κρατάνε την αναπνοή τους ακόμη για τέσσερα λεπτά... Ψάχνοντας όλο και περισσότερο ανακάλυψα και το κομμάτι του φαντασιακού. Το γεγονός πως αυτά τα κορίτσια πιστεύουν ότι είναι γοργόνες, μαγικά πλάσματα, επιλέγουν ονόματα, χρώμα και χαρακτήρα που υποδύονται. Και όλο αυτό το αίσθημα της ασφάλειας. Πιστεύουν ότι είναι πιο ασφαλείς εκεί - μέσα στα ενυδρεία από ότι στον κόσμο εκεί έξω. Εκεί ένιωσα ότι αυτό είναι που κάνουν και τα κορίτσια στον κόσμο σήμερα. Δημιουργούν ασφαλή περιβάλλοντα, ρόλους που υποδύονται προκειμένου να να νιώθουν ασφαλή. Και εκεί ανακάλυψα πως ήταν το τέλειο περιβάλλον για μια ιστορία για πώς νιώθουν τα κορίτσια σήμερα.
Η απίστευτη αυτή ιστορία των κοριτσιών που θέλουν να γίνουν γοργόνες ήρθε και συνάντησε το παραμύθι της «Μικρής Γοργόνας» και τους τους ελληνικούς μύθους. Λάτρευα ήδη πριν τη «Μικρή Γοργόνα» του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν - ένα παραμύθι που περιγράφει πως η Αριελ νιώθει μέσα στο νερό και έξω από νερό, μια διαρκής προβληματική συνθήκη για το που ανήκει. Και μετά ήρθαν οι ελληνικοί μύθοι, οι Σειρήνες που σαγηνεουν με τη φωνή τους που μπορεί να γίνει τερατώδης ή ενσάρκωση της απόλυτης ευτυχίας. Και έτσι η ιστορία κατέληξε να είναι για ένα κορίτσι που αναζητά τη φωνή του και θέλει αυτή να ακουστεί δυνατά και αυτό να αλλάξει το ρεύμα, και τη θάλασσα και να συμπαρασύρει τα πάντα...
Η ταινία ήταν μια πρόκληση και πολύ απαιτητική. Ταυτόχρονα ξεκίνησε να γίνεται και πολύ προσωπική. Υπάρχει ένα όνειρο που έβλεπα μικρή για ένα μεγάλο κύμα που έρχεται καταπάνω μου. Θυμάμαι να ξυπνάω αναστατωμένη. Κατά τη διάρκεια της συγγραφής του σεναρίου, το όνειρο με επισκέφθηκε ξανά. Μπήκε μέσα στην ιστορία, αλλά έγινε και κάτι που διαπέρασε κι εμένα. Με ενδιαφέρει η μεταφυσική, και με τον θεραπευτή μου κάναμε υπνωτισμό προκειμένου να βρούμε το νόημα αυτού του ονείρου. Δεν ξέρω αν ισχύει ή όχι, αλλά μέσα από την ύπνωση έφτασα στο συμπέρασμα πως έρχεται από μια προηγούμενη ζωή όπου υπέφερα ως μια γυναίκα από την Ιαπωνία και έχασα τη ζωή μου από αυτό το όνειρο. Θεώρησα ότι όλο έγινε μέρος μιας μεγαλύτερης διαδικασίας θεραπείας και το όνειρο επανέρχεται ώστε να μπορέσω κάποια στιγμή να απελευθερωθώ από αυτό. Το μετέφερα στην πρωταγωνίστριά μου, έγινα ξανά Γιαπωνέζα και την έφερα ξανά μέχρι την Ελλάδα ώστε να κλείσω τον κύκλο γενεών που ανταλλάσσουν φόβους και προσπαθούν τους διώξουν για πάντα.
Στην αρχή πίστευα πως θα βρω το δρόμο μου, αλλά το πιο πιθανό στην Ιαπωνία είναι να χάσεις το δρόμο σου. Αναγκάστηκα να εξερευνήσω τρόπους για το πώς θα μπορούσα να είμαι επικεφαλής ενός συνεργείου, ειδικά ως γυναίκα. Αλλά και όταν επέστρεψα στην Ευρώπη, ο τρόπος της Ιαπωνίας με έκανε να σκεφτώ πράγματα που τα θεωρούμε δεδομένα στις χώρες μας και δεν είναι, ιεραρχίες που πίστευα ότι ήταν οκ ενώ δεν ήταν.»
Η Ιαπωνία ήταν μια πρόκληση, γιατί είναι μια κουλτούρα τελείως διαφορετική από την ευρωπαϊκή και ακόμη περισσότερο από τη μεσογειακή. Δουλεύω με το ένστικτο, κάθε μέρα έρχομαι με νέες ιδέες που θέλω να τις δοκιμάσω, με αυτοσχεδιασμούς που θέλω να δοκιμάσουμε τους ηθοποιούς. Και αυτό για την Ιαπωνία είναι κάτι που απλά δεν γίνεται. Ο αυτοσχεδιασμός είναι κάτι που τους προκαλεί φόβο. Ανταλλάσσαμε φόβους, δηλαδή και χρειάστηκε να παλέψω πολύ για να βρω ένα τρόπο να επικοινωνήσω αυτά που ήθελα. Ευτυχώς υπήρξε άμεση επαφή με την πρωταγωνίστριά μου, τη διάλεξα ενστικτωδώς. Και ήταν έτοιμη να χάσει κάθε έλεγχο. Και το βλέπεις αυτό και στην ταινία. Είναι έτοιμη να χάσει τελείως τον έλεγχο και στο τέλος προκαλεί και την ίδια την ταινία να βγει εκτός ελέγχου.
Η Ιαπωνία ήταν ένα μεγάλο μάθημα. Η ιεραρχία στην Ιαπωνία είναι επίσης ένας μεγάλος τοίχος που πρέπει να υπερπηδήσεις. Στην αρχή πίστευα πως θα βρω το δρόμο μου, αλλά το πιο πιθανό στην Ιαπωνία είναι να χάσεις το δρόμο σου. Αναγκάστηκα να εξερευνήσω τρόπους για το πώς θα μπορούσα να είμαι επικεφαλής ενός συνεργείου, ειδικά ως γυναίκα. Αλλά και όταν επέστρεψα στην Ευρώπη, ο τρόπος της Ιαπωνίας με έκανε να σκεφτώ πράγματα που τα θεωρούμε δεδομένα στις χώρες μας και δεν είναι, ιεραρχίες που πίστευα ότι ήταν οκ ενώ δεν ήταν.
Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ταινίας ήταν η γλώσσα. Εμαθα κάποια ιαπωνικά στην πορεία, αλλά δεν ήταν εύκολο να συννενοηθώ. Περισσότερο νομίζω ότι λειτούργησε η γλώσσα του σώματος. Ευτυχώς, ήξερα απέξω το σενάριο στα ιαπωνικά μετά από τέσσερις μήνες πρόβες που είχαμε κάνει με τους ηθοποιούς και έτσι είχα δώσει τις οδηγίες μου για το πώς ήθελα να εκφραστούν ορισμένες λέξεις. Ωστόσο, στην ιαπωνική γλώσσα δεν υπάρχουν εκφράσεις που για εμάς τους Δυτικούς μοιάζουν δεδομένες. Δεν υπάρχει, για παράδειγμα, το «Σ' αγαπώ». Ετσι έπρεπε να βρούμε εναλλακτικές και να προσαρμόσουμε τα λόγια. Στο γύρισμα έτσι κι αλλιώς δεν έχεις χρόνο για πολλά λόγια. Η σχέση μου με την πρωταγωνίστρια, που δεν μιλούσε αγγλικά, ήταν βασισμένη σε κώδικες. Με ήθελε συνέχεια δίπλα της και νομίζω ότι μιλούσαμε με τα μάτια.
Οι επιρροές μου για την ταινία ήταν συγκεκριμένα άνιμε που έβλεπα ως μικρή ή και αργότερα, η Κάντι Κάντι για παράδειγμα και το Neon Genesis Evangelion. Νομίζω από εκεί εμπνεύστηκα πολλά από τα στοιχεία της ταινίας. Περισσότερο από σύγχρονες ταινίες, στο νου μου είχα ιαπωνικές ταινίες της δεκετίας του '80 και του '90. Ταινίες του Κιγιόσι Κουροσάουα, το «Typhoon Club» του Σίνζι Σομάι, το «August in the Water» - ταινίες που με ενδιέφεραν περισσότερο για την υπνωτιστική τους ατμόσφαιρα.
Με ενδιέφερε ο ανταγωνισμός που προκύπτει ανάμεσα στα κορίτσια, αλλά τελικά και η σχέση που δημιουργούν μέσα σε συνθήκες μεγάλης πίεσης. Ημουν πάντα η καλή μαθήτρια, έκανα κολύμβηση, έπαιζα πιάνο. Κάθε φορά που βρίσκεσαι σε ομάδες που πρέπει να «παίξεις μια παράσταση» υπάρχει πάντα ανταγωνισμός. Είναι κάτι που δεν μπορείς να το αποφύγεις. Ηθελα να δείξω την αυστηρότητα της πειθαρχίας μέσα στην οποία ζουν αυτά τα κορίτσια, αλλά ήθελα να δείξω και τις τρυφερές στιγμές μεταξύ τους. Υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ τους, αλλά υπάρχουν και στιγμές που βλέπεις ότι έχουν ανάγκη η μία την άλλη. Και στο τέλος οι δύο κοπέλες που από ανταγωνίστριες γίνονται σύμμαχοι στο ταξίδι προς τον ωκεανό. Συγκινήθηκα γιατί χθες στην προβολή ήρθε η κολλητή μου από την Κομοτηνή όπου μεγάλωσα. Θέλαμε και οι δύο να σπουδάσουμε στη φαρμακευτική, εγώ κυρίως επειδή ήθελε η μητέρα μου, αυτή όμως ήθελε πολύ. Υπήρχαν περίεργες στιγμές μεταξύ μας που τις προκαλούσε αυτός ο ανταγωνισμός. Χθες μου είπε πόσο ζήλευε όταν ήμασταν στο Γυμνάσιο, επειδή ήμασταν οι καλύτερες μαθήτριες και την ίδια στιγμή σε αγαπούσα τόσο πολύ και είμαι τόσο χαρούμενη που η καθεμιά μας βρήκε το δικό της δρόμο. Αυτή φυσικά έγινε φαρμακοποιός και της αρέσει πολύ. Και εγώ σκηνοθέτης.
