Γερμανία 1648. Ο Τριακονταετής Πόλεμος έχει μόλις τελειώσει κι ένας στρατιώτης εμφανίζεται σε απομακρυσμένο γερμανικό χωριό Προτεσταντών. Ο ξένος φέρει μία ουλή από σφαίρα, που έχει παραμορφώσει το πρόσωπο του και παραλίγο να του στοιχίσει τη ζωή. Τώρα τη φορά στο λαιμό ως παράσημο. Στο δισάκι του κουβαλά τους επίσημους τίτλους ιδιοκτησίας μίας αγροικίας και χρήματα για να πληρώσει τους ντόπιους αγρότες για να δουλέψουν στα χωράφια του. Οι κάτοικοι είναι αρχικά καχύποπτοι: ποιος είναι αυτός ο ξένος, τι ισορροπίες έρχεται να διαταράξει; Ομως, με προθυμία τσεπώνουν τα χρήματα του και, σταδιακά, όσο βλέπουν πόσο σκληρά δουλεύει, πόσο γενναία τους υπερασπίζεται από κινδύνους, τον εμπιστεύονται και ανοίγουν τις πόρτες τους. Σε σημείο που ένας γείτονας του δίνει την κόρη του για γυναίκα του.
Μόνο που ο ξένος είναι ξένη. Δεν ακούμε ποτέ το ανδρικό όνομα με το οποίο τους συστήθηκε, αλλά εμείς ξέρουμε το πραγματικό της: Ρόουζ. Ολιγόλογη και αινιγματική, η Ρόουζ δεν αποκαλύπτει παρά πολύ αργότερα γιατί μεταμφιέστηκε σε άντρα. «Τα παντελόνια σου δίνουν ελευθερία». Μόνο που τον 17ο αιώνα αυτό θεωρείται έγκλημα ισοδύναμο με τον σαδομισμό. Και τιμωρείται με θάνατο.
Το 76ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 12 μέχρι και τις 22 Φεβρουαρίου. Οπως κάθε χρόνο, το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει, ζωντανά, όλα όσα συμβαίνουν μέσα και έξω από τις αίθουσες μέσα από το ειδικό τμήμα του που ανανεώνεται συνεχώς.
Ο Αυστριακός σκηνοθέτης Μάρκους Σλάιντσερ («Michael», «Angelo») έκανε ενδελεχή έρευνα ανακαλύπτοντας ιστορίες εκατοντάδων γυναικών των προηγούμενων αιώνων που μεταμφιέστηκαν σε άντρες - από διαφορετικές χώρες και για διαφορετικούς λόγους. Δεν ήταν (μόνο) θέμα ομοφυλοφιλίας ή τρανσεξουαλικότητας. Φορώντας παντελόνια, οι γυναίκες απέφευγαν γάμους εξαναγκασμού, είχαν πρόσβαση στη μόρφωση και την εργασία, ήταν ασφαλείς από βιασμούς και κακοποίηση. Είχαν ελπίδα να ζήσουν μια αυτοκαθοριζόμενη ζωή.
«Τα παντελόνια σου χαρίζουν ελευθερία». Αυτές οι 5 λέξεις θεμελιώνουν το υπόγειο πολιτικό σχόλιο ενός σεναρίου κατασκευασμένου μεστά, συμπυκνωμένα, με αυστηρή οικονομία λόγου. Τίποτα το επεξηγηματικό, τίποτα το καλλιγραφικό, τίποτα περιττό δεν επιτρέπει κι ο μοντέρ Χανς-Γεργκ Βάισμπριχ («September 5») που περιορίζει την αφήγηση σε 93 ουσιώδη λεπτά.
Ό,τι διαδραματίζεται στην οθόνη είναι σκληρό, τραχύ, ανάλογο της εποχής. Η φιλμική γλώσσα όμως είναι ποιητική - ένα γκοθ παραμύθι (η μειλίχια φωνή της αφηγήτριας παραπέμπει σε λαϊκή σάγκα) που λέει τραγικές αλήθειες σε ασπρόμαυρο κιαροσκούρο.
Ο Σλάιντσερ, προτού σκηνοθετήσει, υπήρξε για χρόνια casting director του Μίκαελ Χάνεκε και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η κοινότητα της «Rose» θυμίζει κάτι από τη «Λευκή Κορδέλα», ενώ η τελευταία πράξη της τανίας παραπέμπει ξεκάθαρα στα «Πάθη της Ζαν ντ' Αρκ» του Καρλ Ντράγιερ.
Με τον πιστό του DP Γκέραλντ Κέρκλετς (τρίτη τους ταινία μαζί) συνθέτουν μία ατμόσφαιρα αυστηρή, μονοχρωματική, βαριά, όπου το φως έχει σχήμα κι όγκο, το κόντραστ υλική διάσταση, τα πρόσωπα, τα σώματα, τα ζώα, τα υφάσματα, η λάσπη ιστορίες να αποκαλύψουν - αρκεί να τους δώσεις χρόνο. Κι ο Σλάιντσερ δεν βιάζεται. Κρατά την κάμερα με υπομονή όσο οι ηθοποιοί του (επαγγελματίες και ερασιτέχνες) μπαινοβγαίνουν στα κάδρα σαν σε tableau vivant. Σ’ ένα σύμπαν όπου και το production design και η δωρική ενδυματολογία είναι μελετημένα, ακριβή, αλουστράριστα αληθινά - κάθε βαρύ άκαμπτο ρούχο, κάθε πατιναρισμένο ξύλινο δοκάρι, κάθε γδαρμένη φτέρνα μπότας.
Ομως το αληθινό «ρόδο», το μυστικό λουλούδι της ταινίας, είναι η πρωταγωνίστριά της. Η Σάντρα Ούλερ αρνείται τις εύκολες λύσεις - δεν βραχνιάζει τη φωνή της, δεν μιμείται, δεν αναπαραγάγει ξεπερασμένα κλισέ, δεν καταφεύγει σε φτηνά κόλπα. Στέκεται αγέρωχα, αρματωμένα, αλλά κι ευάλωτα και τρομαγμένα. Κρύβεται στις σκιές του μυστικού της (το πρόσωπο της το βλέπουμε ολόκληρο μόνο το τελευταίο δεκάλεπτο), ακίνητη και παρατηρητική, εκεί όπου θα περίμενε κανείς επιτηδευμένη ένταση, εκρηκτική όταν θα έπρεπε να έχει ζαρώσει, αφαιρετικά σπαρακτική στον τελικό της μονόλογο. Μία μεγάλη, τεράστια ηθοποιός που δίνει πάρα πολλά με ένα μόνο βλέμμα. Που σείεται και σιωπά μέσα στον ίδιο ήχο.
Η ειλικρινής προσέγγιση της Ούλερ δεν είναι απλώς μία μεγάλη ερμηνεία - είναι επιλογή και θέση. Στηρίζει ηθικά, φιλοσοφικά, φεμινιστικά την ηρωίδα της, την ταινία, και τις εκατοντάδες γυναίκες που την ενέπνευσαν. Καμία δε φόρεσε παντελόνια για να κρύψει την πραγματική της ταυτότητα. Αλλά για να διεκδικήσει την αληθινή - σε έναν κόσμο που δεν της επέτρεπε να υπάρχει.
Το 76ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 12 μέχρι και τις 22 Φεβρουαρίου. Οπως κάθε χρόνο, το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει, ζωντανά, όλα όσα συμβαίνουν μέσα και έξω από τις αίθουσες μέσα από το ειδικό τμήμα του που ανανεώνεται συνεχώς.