Φλάνδρα, Δυτικό μέτωπο, 1916. Ο Πιερ, ένα ντροπαλό, εσωστρεφές, ψηλόλιγνο αγροτόπαιδο, καταφθάνει στην οπισθοφυλακή του Βελγικού στρατού και χρίζεται μη-μάχιμος. Τον τοποθετούν στους στρατιώτες υποστήριξης: κουβαλάει χώμα, σακιά, ξύλα, στήνει αναχώματα και -το χειρότερο- μεταφέρει ακρωτηριασμένα πτώματα στους ομαδικούς τάφους.
Υπάρχουν κι άλλοι στην «ομάδα των απόκληρων», με διαφορετικές υποχρεώσεις. Για παράδειγμα, ο Φράνσις, ένας ξανθός, λιπόσαρκος, χαμογελαστός ράφτης που οργανώνει τη θεατρική ομάδα: φαντάροι ράβουν κοστούμια, ζωγραφίζουν και κατασκευάζουν σκηνικά, προβάρουν σκετς και τραγούδια ώστε να ψυχαγωγούν και να εμψυχώνουν τους άντρες που επιστρέφουν από την πρώτη γραμμή του μετώπου. Ο ίδιος ο Φράνσις, που έτσι κι αλλιώς μοιάζει να κινείται περισσότερο σαν χορευτής παρά σαν πολεμιστής, πρωταγωνιστεί: ντύνεται γυναίκα και τραγουδά αιθέρια. Ο Πιερ τον ερωτεύεται και τον θαυμάζει: αντίθετα με τον δειλό εαυτό του, πόσο θάρρος έχει ο Φράνσις και υποψιάζει για τη θηλυκή του ευθραυστότητα κάτω από το σκληρό, κυριαρχικό βλέμμα του στρατού.
Ο Πιερ δεν αντέχει άλλο την αγριότητα των εργασιών του. Αυτοτραυματίζεται με μία λόγχη για να μην ξανακουβαλήσει πτώματα. Θέλει να παίζει κι αυτός θέατρο. Και να πάψει να παίζει θέατρο γύρω από τον Φράνσις. Να βρει το κουράγιο να του εξομολογηθεί τον έρωτα του. Σύντομα τα δύο αγόρια γίνονται ζευγάρι. Κάνουν όνειρα για το πώς θα ζήσουν μετά τον πόλεμο. Εκεί που χρειάζεται το πραγματικό θάρρος: να υπερασπιστούν στην οικογένεια και τις κοινωνίες τους την πραγματική τους ταυτότητα, να διεκδικήσουν το δικαίωμα να είναι μαζί.
Η έννοια του «δειλού» έχει πλαίσιο και στίγμα. Δείχνει κανείς θάρρος ως προς τι; Είναι σημαντικό να είσαι ήρωας στον πόλεμο, αν είσαι δειλός στη ζωή; Ολα αυτά τα ερωτήματα μοιάζει να απασχολούν τον Βέλγο σκηνοθέτη Λούκας Ντοντ, ο οποίος επιστρέφει στις Κάννες (το 2018 είχε κερδίσει τη Χρυσή Κάμερα με το «Girl» και το 2022 είχε αποσπάσει το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής με το «Close») με την τρίτη κι ίσως πιο φιλόδοξή του ταινία. Πρώτη φορά ιστορία εποχής, όμως ακόμα ένα στοργικό, τρυφερό βλέμμα σε «κάποια παιδιά που δεν γίνονται άνδρες» - μία μάχη για υπόσταση, αξιοπρέπεια, ταυτότητα, ιδιαίτερα θαρραλέα, όταν τοποθετείται στο περιβάλλον του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και στο εξαιρετικά πατριαρχικό περιβάλλον του στρατού.
Πηγή έμπνευσης για να γράψει το σενάριο (μαζί με τον Φλαμανδό σεναριογράφο Ανχελο Τάισενς) στάθηκε μία ασπρόμαυρη φωτογραφία του 1916, που απεικονίζει έναν στρατιώτη ντυμένο γυναίκα για να διασκεδάσει τους συμπολεμιστές του. Παράλληλο, ο Ντοντ δεν μπορούσε να ξεχάσει το YouTube βίντεο ενός Ουκρανού πιανίστα να παίζει μουσική όσο έξω από το παράθυρο του έσκαγαν οι βόμβες.
Η ανάγκη να δείξει πόσο η τέχνη, η αλληλεγγύη και το χιούμορ είναι οι μόνοι σύμμαχοι μας σε εποχές απίστευτης βαρβαρότητας τον οδήγησε να γράψει μία ιστορία για έναν θίασο εκτοπισμένων φαντάρων που ράβουν φορέματα από παλιά αλεξίπτωτα, βάφουν τα χείλη τους με χυμό παντζαριών κι ανεβαίνουν στην σκηνή για να χορέψουν Can-Can, να τραγουδήσουν άριες και να μεταμορφώσουν την απάνθρωπη, ανάλγητη πραγματικότητα που ζουν, σε έναν κόσμο ανάλαφρο, χαρούμενο, μαγικό - έστω για μια φευγαλέα στιγμή.
Ο Φρανκ βαν ντεν Ιντεν, o πιστός του DP, λούζει με παστέλ, πούδρινα χρώματα και ζεστό, μαλακό φως τις λευκές, νεανικές επιδερμίδες των παιδιών - γιατί, αυτό θέλει να τονίσει ο Ντοντ: για παιδιά πρόκειται. Και παρόλο που δεν θα αποκρύψει τη φρικαλεότητα του πολέμου (αίμα, σπλάχνα, σακατεμένες σάρκες, παράνοια, θάνατος κάνουν τα περάσματα τους από την ταινία) ο σκηνοθέτης επιμένει στη δική του, ευαίσθητη, αισθαντική, ντελικάτη αισθητική. Σαν να δημιουργεί μία λεπτεπίλεπτη αλλά προστατευτική φούσκα γύρω από τους ήρωες του, για να τους επιτρέψει να εξετάσουν τον άλλο ηρωισμό που απαιτείται: όταν θα πρέπει να κυνηγήσει κανείς την ευτυχία του, τη θέση του στη ζωή.
Κάπου εκεί όμως χάνεται η ισορροπία. Παραμοιάζουν ανέμελα τα αγόρια στο στρατόπεδο. Παραείναι καλογυαλισμένες ακόμα και οι αιματοχυσίες. Σαν να μη θέλει να θυσιάσει τίποτα από την σταχτοχρυσαφί του αισθητική ο Ντοντ - ακόμα κι όταν πρέπει να αποδώσει την αδυσώπητη κτηνωδία.
Ακόμα και σεναριακά, η ερωτική ιστορία, θάρρους και δειλίας, αναπτύσσεται κι ολοκληρώνεται κάπως άτσαλα - δεν εδραιώνεται όσο τραγικά και ρομαντικά θεωρεί ότι το κάνει.
Πάντως ένα είναι σίγουρο: ο Ντοντ δεν δείλιασε να αναμετρηθεί με ένα κινηματογραφικό είδος που προάγει άλλου είδους ηρωισμούς. Σε εποχές που είναι κατεπείγουσα η ανάγκη και θαρραλέα η επιλογή να έρθουμε σε επαφή με τις ευαισθησίες μας κι όχι τα βάρβαρα ένστικτα μας.
Κι όπως πάντα: εξαιρετικοί οι ηθοποιοί του. Ο Εμμανουέλ Μάκια, στο κινηματογραφικό του ντεμπούτο, ψιθυρίζει απαλά, συνεσταλμένα, σπαρακτικά το ρόλο του, ενώ ο Βαλαντέν Καμπάνι φωνάζει, διεκδικεί, εκρήγνυται. Και οι δύο μας ξεγελούν.