O Αζίκ φτιάχνει τα καλύτερα ντελέν στο Νιού Τζέρσι. Η παραδοσιακή συνταγή που έμαθε από τη μαμά του και αρνείται να προδώσει σε οποιονδήποτε είναι ένας από τους τελευταίους ισχυρούς δεσμούς του με την κιρκάσια ταυτότητα του. Οι άλλοι είναι η αδερφή του Ζάλια, έγκυος στο πρώτο της παιδί, ο 16χρονος γιος του Τεμίρ που γεννήθηκε στην Αμερική και είναι πρωταθλητής της πάλης στη σχολική ομάδα και ο φίλος του ο Μαράτ, ένας τρελαμένος ενήλικος που θυμίζει παιδί σε διαρκή ανανέωση του χαμένου χρόνου της ενηλικίωσης. Το diner που διευθυνουν τα δύο αδέλφια δεν είναι ακριβώς το εστιατόριο που ονειρεύονται, όπως και ο Αζίκ δεν είναι ο καλύτερος σεφ στο Νιού Τζέρσι όπως θα ήθελε ο γιος του και ο Τεμίρ δεν είναι σίγουρο ότι θα καταλήξει ένας αθλητής των Ολυμπιακών, το μελλοντικό καμάρι μιας ολόκληρης κοινότητας.
Αντιστρέφοντας το «φύλο» από τις δύο πρώτες ταινίες του, το προκλητικό «Οι Δικοί Μου Ανθρωποι» και το σχεδόν αριστουργηματικό «Ενα Ψηλό Κορίτσι», ο Ρώσος Καντεμίρ Μπαλάγκοφ αφήνει πίσω τα ανατριχιαστικά πορτρέτα γυναικών που σπάνε τα στεγανά μιας ασφυκτικής πατριαρχικής κοινωνίας, αντιστρέφοντας ακόμη και τις μεγαλύτερες τραγωδίες.
Στην πρώτη του αγγλόφωνη ταινία, που άνοιξε το Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών στο 79ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών, εμβαθύνει σε αυτό που χαρακτηρίζουμε «ανδρισμό»: τι είναι αυτό δηλαδή που κάνει έναν άντρα άντρα σε μια μικρό- ή και μεγάλη κοινωνία που αυτό έχει ακόμη πολύ μεγάλη σημασία.
Οχι τυχαία οι ήρωες του «Butterfly Jam» είναι ξένοι, όχι μόνο ως καταγωγή ή ρίζες, αλλά και ως προς τις ευκαιρίες που τους δίνονται, το χώρο που τους διατίθεται για να «μεγαλώσουν», τον ουρανό που τους χαρίζεται για να απλώνουν το βλέμμα τους. Η κλειστή τους κοινότητα τους παρέχει ασφάλεια και μια διαρκή αίσθηση «οικογένειας», τους δίνει και μια ελευθερία να μπορούν να μην παίζουν με τους κανόνες των «άλλων», αλλά τους κρατάει και τα όνειρα μικρά, τις ελπίδες πάντα τσακισμένες και την τραγωδία να παραμονεύει πάντα στη γωνία.
Εξόριστος και ο ίδιος ο Μπαλάγκοφ μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, αποδίδει την ατμόσφαιρα της ζωής της κοινότητας των Κιρκάσιων με μια αυθεντικότητα που φέρνει αυτόματα στο νου το Little Italy του Μάρτιν Σκορσέζε στους «Κακόφημους Δρόμους» και σίγουρα μια αναφορά στον Τζέιμς Γκρέι όχι μόνο της αμερικανικής περιόδου αλλά κυρίως του «Little Odessa». Περισσότερο από όλα αυτά όμως φέρνει στο νου τον ίδιο τον Μπαλάγκοφ που κι εδώ όπως και στο «Ενα Ψηλό Κορίτσι» χορογραφεί την ανθρώπινη κατάσταση μέσα στο φυσικό σκηνικό - εδώ τα σπίτια, τα γυμναστήρια και τα diner του Τζέρσι κινηματογραφημένα σαν με τον κόκκο του φιλμ αλλά και με την πλαστικότητα μιας μαρμελάδας φτιαγμένης από πεταλούδες - με τον τρόπο που το έκανε ο Τζον Κασαβέτης: δίνοντας νόημα σε κάθε μικρή ανεπαίσθητη στιγμή σαν αυτή να ήταν το κέντρο ολόκληρου του κόσμου.
Και είναι αυτές οι ασήμαντες στιγμές που κάνουν το «Butterfly Jam» μια μεγάλη ταινία, μαζί με μικρές (αλλά τόσο λειτουργικές) εκρήξεις ποίησης, με σπουδαιότερη αυτή με τους συναγερμούς των αυτοκινήτων με τους οποίους παίζουν πατέρας και γιος - που λες και έρχονται από μια άλλη διάσταση για να μετατρέψουν μια ταινία σκληρού ρεαλισμού σε ένα παραμύθι.
Με τους άντρες ήρωες του διαρκώς σε κίνηση, σε μια σωματική επαφή που ξεπερνά πολλές φορές τα όρια και σε μια ένταση που το βλέπεις ότι κάποια στιγμή θα εκτονωθεί με τον χειρότερο τρόπο, ο Μπαλάγκοφ αποδεικνύεται αυτή τη φορά πιο καθηλωτικός όχι στη στιγμή της τραγωδίας που και εδώ όπως και στο «Ενα Ψηλό Κορίτσι» ορίζει εκ των υστέρων ό,τι έχεις δει μέχρι εκείνη τη στιγμή και ό,τι θα δεις μέχρι το τέλος. Δυνατό σαν εικόνα, αλλά όχι και σαν δραματουργία, το σημείο μηδέν του «Butterfly Jam» μοιάζει τελικά λίγο και αστήριχτο για να δικαιολογήσει το happy end που ευαγγελίζεται για τους ήρωές του, στερώντας έτσι από το φιλμ τo μεγαλύτεορ μέρος της πραγματικής του δύναμης.
Αυτή παραμένει στην τραχιά ερμηνεία του Μπάρι Κέογκαν - σε ένα ρόλο που θυμίζει αυτόν στο «Bird» της Αντρέα Αρνολντ - με την μανιέρα του να παραμένει πιο αποτελεσματική από οποιουδήποτε άλλο ηθοποιού της γενιάς του. Στην υπέροχη παρουσία (ανεκμετάλλευτη θα ομολογήσουμε όλοι) της Ράιλι Κιο, εδώ στην ωραιότερη της εμφάνιση μέχρι σήμερα στο σινεμά. Στην τρέλα του Χάρι Μέιλινγκ - σε κόντρα ρόλο σε αυτό που τον γνώρισαν όλοι στο «Pillion». Στον μικρό Τάλα Ακντογκάν που γίνεται αναπάντεχα ο πρωταγωνιστής της ταινίας - κρατώντας στα χέρια του το μέλλον ενός κόσμου που πρέπει να «παλέψει» για να κρατήσει την ταυτότητα του. Κυρίως σε μια βαθιά αίσθηση ανθρωπισμού που χωρίς να αρνείται τη μοίρα των ανθρώπων που είναι προορισμένοι να χάνουν, τους δίνει στιγμές μικρής νίκης ενός παιχνιδιού που μπορεί να τους βρει ενωμένους, δυνατούς και με μια ακλόνητη πίστη στη μαγεία της ζωής - ακριβώς στα σημεία που δεν θα την έβλεπε κανείς.