Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Κάθε φορά που ένα αστείο προκαλεί αντιδράσεις, η υπεράσπιση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Είναι απλώς κωμωδία».
Τι συμβαίνει, όμως, όταν το χιούμορ αναπαράγει παγιωμένες αντιλήψεις που φορτώνουν στις γυναίκες την ευθύνη για την ανεπιθύμητη προσοχή που δέχονται και παρουσιάζουν τους άνδρες ως ανίκανους να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους;
Αυτό το ερώτημα έχει επανέλθει στο προσκήνιο μετά την πρόσφατη εμφάνιση του Σέιν Γκίλις, ο οποίος, ως οικοδεσπότης του «Saturday Night Live» την προηγούμενη εβδομάδα, επέλεξε να χτίσει τον μονόλογό του πάνω σε σεξιστικά σχόλια για τις γυναίκες που φορούν κοντά σορτς στο γυμναστήριο
«Δεν είχα πάει στο γυμναστήριο τόσο καιρό, που δεν ήξερα ότι οι γυναίκες ντύνονται πλέον σαν πόρνες», είπε ο stand-up κωμικός, σχολιάζοντας τα κοντά, έντονα χρωματιστά σορτς που επιλέγουν να φορούν ορισμένες γυναίκες κατά την προπόνησή τους. Στη συνέχεια, περιέγραψε με χυδαίο τρόπο την εφαρμογή τους στο σώμα και αστειεύτηκε για το γεγονός ότι οι άνδρες υποτίθεται πως δεν επιτρέπεται να κοιτάζουν. Στο ίδιο σύντομο σετ, αναφέρθηκε υποτιμητικά και στις αδελφές του, ενώ παρουσίασε τις γυναίκες γενικότερα ως χειριστικές.
Το σκεπτικό πίσω από τα αστεία του είναι γνώριμο: οι γυναίκες προκαλούν με την εμφάνισή τους, οι άνδρες πέφτουν στην παγίδα και, όταν εκείνες αντιδρούν στην ανεπιθύμητη προσοχή, γίνονται οι ίδιες το αντικείμενο της γελοιοποίησης. Πρόκειται για μια αντίληψη που όχι μόνο μεταφέρει την ευθύνη στις γυναίκες, αλλά αντιμετωπίζει και τους άνδρες ως ανθρώπους που αδυνατούν να ελέγξουν τη συμπεριφορά τους μπροστά σε ένα κοντό σορτς.
Οι αντιδράσεις δεν άργησαν να εμφανιστούν. Ο ηθοποιός και σεναριογράφος Νταν Λέβι επέκρινε τον μονόλογο σε βίντεο που δημοσίευσε στο Instagram, εκφράζοντας την έκπληξή του για το γεγονός ότι τέτοιου είδους σχόλια μεταδίδονται ζωντανά από ένα από τα μεγαλύτερα τηλεοπτικά σόου των ΗΠΑ. Παράλληλα, υποστήριξε ότι τα μέσα ενημέρωσης επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γυναίκες και κάλεσε περισσότερους άνδρες να πάρουν θέση απέναντι σε ανάλογες συμπεριφορές.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο αν ένα αστείο είναι προσβλητικό ή αν κάποιος δικαιούται να ενοχληθεί από αυτό. Ερευνα του 2008 από τον ψυχολόγο Τόμας Φορντ και τους συνεργάτες του εξέτασε πώς το σεξιστικό χιούμορ μπορεί να επηρεάσει τη στάση απέναντι στις γυναίκες. Στο πείραμα, άνδρες που εκτέθηκαν σε σεξιστικά αστεία απέδωσαν μεγαλύτερο ποσοστό υποθετικών περικοπών χρηματοδότησης σε μια γυναικεία οργάνωση σε σχέση με όσους παρακολούθησαν μη σεξιστικό χιούμορ. Η επίδραση ήταν εντονότερη στους συμμετέχοντες που ήδη είχαν εχθρικές σεξιστικές αντιλήψεις.
Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι ένα τηλεοπτικό αστείο μετατρέπει αυτομάτως κάποιον σε μισογύνη. Υποδεικνύουν, όμως, ότι το χιούμορ μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος κανονικοποίησης προκαταλήψεων που ήδη υπάρχουν, κάνοντας την έκφρασή τους να μοιάζει περισσότερο αποδεκτή. Κάπως έτσι, η επίκληση της κωμωδίας μπορεί να καταλήξει να λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι σε κάθε κριτική: όποιος διαφωνεί παρουσιάζεται ως υπερβολικά ευαίσθητος ή ως κάποιος που δεν καταλαβαίνει το αστείο.
Διαβάστε ακόμα: Ράσελ Μπραντ: Ξεκίνησε η δίκη για τις καταγγελίες έξι γυναικών
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η τοξική αρρενωπότητα, η κουλτούρα των incels και οι διαδικτυακές κοινότητες που αναπαράγουν μισογυνικές αντιλήψεις βρίσκονται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Η σειρά «Adolescence» του Netflix, που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2025, έφερε ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα πώς διαμορφώνονται οι αντιλήψεις των αγοριών για τις γυναίκες και ποιον ρόλο παίζουν σε αυτή τη διαδικασία το διαδίκτυο και τα πρότυπα αρρενωπότητας που προβάλλει. Κι όμως, λίγο περισσότερο από έναν χρόνο αργότερα, ένα από τα δημοφιλέστερα τηλεοπτικά σόου των ΗΠΑ εξακολουθεί να επιστρατεύει τα ίδια στερεότυπα, σαν η δημόσια συζήτηση που προηγήθηκε να μην άφησε κανένα αποτύπωμα.
Πέρα, όμως, από τη σφαίρα της τηλεοπτικής ψυχαγωγίας, η εμπειρία πολλών γυναικών δείχνει ότι το ζήτημα δεν εξαντλείται σε μια διαφωνία για τα όρια του χιούμορ. Σύμφωνα με στοιχεία του Sport England, το 42% των γυναικών έχει βιώσει σεξουαλική παρενόχληση ή εκφοβισμό σε γυμναστήριο ή χώρο αναψυχής, ενώ το 76% όσων έχουν αντιμετωπίσει τέτοιες συμπεριφορές έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κινείται ή συμπεριφέρεται σε αυτούς τους χώρους. Σε αυτό το πλαίσιο, τα αστεία που παρουσιάζουν τα ρούχα των γυναικών ως «δόλωμα» δεν είναι τόσο αθώα όσο θέλουν να εμφανίζονται: αναπαράγουν την αντίληψη ότι η ευθύνη για την ανεπιθύμητη προσοχή ανήκει σε εκείνες και όχι σε όσους την εκδηλώνουν.
Διαβάστε ακόμα: «Υπόθεση Κορνέλ 7»: Το Χόλιγουντ παίρνει θέση
Ο Γκίλις, άλλωστε, δεν είναι άγνωστος στις αντιπαραθέσεις. Το 2019, λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση της ένταξής του στο καστ του «Saturday Night Live», απομακρύνθηκε από την εκπομπή όταν επανήλθαν στην επιφάνεια αποσπάσματα από podcast στα οποία είχε κάνει ρατσιστικά και ομοφοβικά σχόλια. Τότε, η εκπομπή είχε χαρακτηρίσει τη γλώσσα του προσβλητική και απαράδεκτη.
Πέντε χρόνια αργότερα, επέστρεψε ως οικοδεσπότης, ενώ η τελευταία εμφάνισή του ήταν η τρίτη φορά που αναλάμβανε αυτόν τον ρόλο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μια κωμωδία που αποφεύγει την πρόκληση ή μια σάτιρα που οφείλει να είναι ευγενική. Το χιούμορ μπορεί να είναι άβολο, αιχμηρό και ανατρεπτικό, χωρίς να καταφεύγει σε στερεότυπα που μεταθέτουν στις γυναίκες την ευθύνη για τη συμπεριφορά των ανδρών. Οταν η πρόκληση αναπαράγει απλώς παγιωμένες αντιλήψεις, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τολμηρή. Και σε μια εποχή που η συζήτηση για τον μισογυνισμό και την έμφυλη βία παραμένει επιτακτική, η επιστροφή σε τέτοιου είδους αστεία από μια σκηνή με την απήχηση του «Saturday Night Live» μοιάζει περισσότερο με ανακύκλωση παλιών στερεοτύπων παρά με κωμωδία που έχει κάτι ουσιαστικό να πει.
Διαβάστε ακόμα: