Συνέντευξη

«Το 1821 δεν θέλει πομπώδεις ταινίες με λευκές φουστανέλες»: Ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος μιλάει στο Flix

στα 10

Με διάθεση ρομαντική, αλλά σεβασμό στην Ιστορία o σκηνοθέτης γύρισε τον «Ανεμο Ελευθερίας» τη μοναδική ταινία για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση.

«Το 1821 δεν θέλει πομπώδεις ταινίες με λευκές φουστανέλες»: Ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος μιλάει στο Flix

Κακώς δεν φανταζόμουνα ότι θα μιλούσα με Ελληνα σκηνοθέτη και θα ήταν σαν να παίρνω ένα συναρπαστικό μάθημα πάνω στο 1821 και την Επανάσταση, που αδύνατον να μεταφερθεί σε ένα δημοσιογραφικό κείμενο.

Ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος, όμως, έχει αποδείξει εδώ και πολλά χρόνια, πώς και Ιστορία ξέρει και πως η σχέση του με τις ιδέες και τον πολιτισμό δεν περιορίζεται στο μετιέ του κινηματογραφιστή. Είναι ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού του, που βγαίνει μοναδικά στο έργο του. Ολες οι ταινίες μηθοπλασίας του, από τον «Αδη» (1996) μέχρι τα «Δάκρυα του Βουνου» (2018) και όλα τα ντοκιμαντέρ του, μερικά από αυτά θρυλικά, από το «Ημερολόγιο Καταστρώματος - Γιώργος Σεφέρης» (2000) μέχρι τη «Νύχτα που ο Φερνάντο Πεσσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη» (2006) δεν του έφεραν απλώς πλήθος βραβεία και διακρίσεις, έχτισαν ένα πολύτιμο, συνεκτικό σώμα σοβαρότητας και καλλιτεχνικής ποιότητας.

Και, να, που αυτό το καλοκαίρι ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος κάνει την έκπληξη. Γύρισε την μοναδική ταινία μυθοπλασίας πάνω στην Επανάσταση του 1821, που έγινε φέτος, χρονιά επετείου και εορτασμών. Ολες οι τέχνες συμμετείχαν στα 200 χρόνια της, από το θέατρο και την όπερα μέχρι το βιβλίο, αλλά ο κινηματογράφος μας στάθηκε αμήχανος σε μια απόσταση - δικαιολογημένα, ίσως. Η ταινία, με τίτλο «Ανεμος Ελευθερίας», παραγωγή της VIEWMASTER Films Α.Ε, θά βγει κανονικά στις αίθουσες τον Οκτώβριο.

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Σε λίγες μέρες, όμως, στις 30 και 31 Ιουλίου, θα κάνει πανηγυρικά την πρεμιέρα της στην Καλαμάτα, στο Μέγαρο Χορού, στην πόλη που, όπως πιστεύουμε με πάθος οι Καλαματιανοί, πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαρτίου του 1821 η ληξιαρχική πράξη γέννησης της Ελλάδας. Οχι, η ταινία δεν έχει σχέση με την απελευθέρωση της πόλης απά Μανιάτες και Κολοκοτρώνη. Απλώς εντάσσεται στο Πρόγραμμα «Καλαμάτα 1821- Δρόμοι Ελευθερίας», που χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαικό Κοινοτικό Ταμείο και στηρίχτηκε σε μια σύμπραξη του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, της Κοινωφελους Επιχείρησης ΦΑΡΙΣ του Δήμου Καλαμάτας και της VIEWMASTER.

Θα μας εξηγήσει ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος τα οικονομικά ντεσού, που έχουν ενδιαφέρον. Αλλά είχαμε, κυρίως, την ανάγκη να μάθουμε λίγα παραπάνω πράγματα για την ταινία, πριν την δούμε και πάρει το δρόμο της προς το κοινό. Είχαμε, άλλωστε, και μια κάποια επιφύλαξη απέναντι σε ιστορικές ταινίες αυτού του είδους. Δεν είναι κακό. Την υπάρξή της παραδέχεται και ο ίδιος ο σκηνοθέτης. «Είναι αλήθεια ότι είχαμε κακοπέσει με το 1821, ήταν ένα υπονομευμένο τοπίο για τον κινηματογράφο μας. Κάποια λίγα πράγματα είχαν γίνει γύρω στο 1971, επι χούντας, πάνω στα 150 χρόνια από την Επανάσταση, αλλά ήταν αυτά τα πομπώδη με τις λευκές φουστανέλες».

Και σεις οι νεότεροι, το αποφεύγετε το ιστορικό σινεμά, άντε να φτάσετε μέχρι τον Εμφύλιο. Είναι, βέβαια, και θέμα χρημάτων, δεν γυρίζονται τέτοιες δύσκολες παραγωγές με τα συνήθη χαμηλά μπάτζετ του κινηματογράφου μας.

Ακριβώς. Αυτή η έλλειψη ιστορικών ταινιών αντανακλά την κατάσταση της ελληνικής κινηματογραφίας σαν βιομηχανία. Επενδύονται πολύ λίγα χρήματα και αυτό σε κάνει να φοβάσαι να ασχοληθείς με μακρινές ιστορικές περιόδους.

Εσεις πώς τα καταφέρατε;

Βρήκαν τα χρήματα από το ΕΣΠΑ οι παραγωγοί Κώστας Λαμπρόπουλος και Γιώργος Κυριάκος. Και η ViewMASTER Films συνεργάστηκε με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και την Κοινωφελή Επιχείρηση ΦΑΡΙΣ του Δήμου Καλαμάτας.

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Ενα σενάριο ταινίας μυθοπλασίας γύρω από το 1821 δεν γράφεται τόσο γρήγορα. Πόσο πίσω, δηλαδή, πηγαίνει αυτή η ιστορία;

Η αλήθεια είναι ότι πάντα είχα στο μυαλό μου μια τέτοια ταινία. Με ενδιαφέρει πολύ η Ιστορία, και είχα κάνει κάποτε τον σκελετό για ένα σενάριο για το 1821, ξέρετε, τώρα, πώς γίνονται αυτά τα πράγματα, πόσο εύκολα μένουν στα χαρτιά. Ετυχε, όμως, η καλή στιγμή. Οταν με φώναξαν ο Λαμπρόπουλος και ο Κυριάκος το 2018 και μου είπαν, «κοίτα να δεις, υπάρχει το Επιχειρησιακό Προγραμμα "Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία" και μέσα σ' αυτό θα κάνουμε και μια ταινία, που θέλουμε να την γυρίσεις εσύ, είσαι ελεύθερος να κάνεις ό,τι θέλεις», δέχτηκα αμέσως. Ειχα ήδη την ιδέα και είχα ξαναδουλέψει μαζί τους, είχαν κάνει την πρώτη μου ταινία, τον «Αδη». Ηξερα πόσο σοβαροί και ενθουσιώδεις είναι.

Ποιά ήταν η ιδέα που είχατε;

Να ξεκινήσω μια ταινία για το 1821 από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, εκεί γύρω στο 1900, όταν ένας κειμενογράφος και χρωμολιθογράφος ετοιμάζει ένα λαϊκό ανάγνωσμα με τίτλο «Ανεμος Ελευθερίας», που αναφέρεται στα προεπαναστατικά και επαναστατικά χρόνια. Τα λαϊκά αναγνώσματα ήταν εξαιρετικά διαδεδομένα τότε, μιλάμε για την εποχή πριν τον κινηματογράφο και την πλατειά διάδοση της φωτογραφίας. Αυτές οι εκδόσεις ήταν ανά δεκαεξασέλιδο διακοσμημένες με ωραίες χρωμολιθογραφίες - διέπρεψαν σ' αυτές ο Δράκος και ο Σωτήριος Χρηστίδης, ακόμα και ο Θεόφιλος αργότερα.

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Είναι αλήθεια ότι είχαμε κακοπέσει με το 1821, ήταν ένα υπονομευμένο τοπίο για τον κινηματογράφο μας. Κάποια λίγα πράγματα είχαν γίνει γύρω στο 1971, επι χούντας, πάνω στα 150 χρόνια από την Επανάσταση, αλλά ήταν αυτά τα πομπώδη με τις λευκές φουστανέλες.»

Τι σας πρόσφερε αυτή η επιλογή, πόσο καθόριζε την ίδια της ουσία της ταινίας σας;

Σήμερα είμαστε πολύ αποδομητικοί σε σχέση με το παρελθόν. Κι όσο κι αν με ενδιαφέρει η Ιστορία και έχω σπουδάσει οικονομικά και κοινωνικές επιστήμες, ήθελα να βυθιστώ στο παρελθόν χωρίς να χάσω εντελώς την ωραιοποιητική και ρομαντική διάθεση απέναντι στο 1821, που τόσο ενεργή ήταν ακόμα το 1900 και ειδικά στα λαϊκά αναγνώσματα. Ηθελα μια ταινία στιγμές-στιγμές «λαϊκότροπη», ας χρησιμοποιήσω αυτόν τον όρο. Να φαίνεται ότι όλη η ιστορία και η δράση βγαίνει από ένα λαϊκό ανάγνωσμα, να παίξω κι εγώ με αυτή την οπτική -υπάρχουν, για παράδειγμα, στην πλανοθεσία μου και μερικές σκηνές με έναν κάποιο πιο ηρωικό χαρακτήρα, κάποια contre plongees και τέτοια, ηθελημένα. Απο την άλλη, όμως, για να υπάρχει και μια σημερινή, επιστημονική ματιά, ενέταξα στην ταινία και κάποιες σύντομες, τετράλεπτες παρεμβάσεις κορυφαίων ιστορικών. Του Βασίλη Παναγιωτόπουλου, της Ολγας Κατσιαρδή - Hering, του Θανάση Χρήστου και του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Κόβετε ταινία με ομιλίες; Δεν είναι λίγο αντικινηματογραφικό; Δεν σας τρόμαξε;

Με προβλημάτισε, δε λέω. Αλλά, αν θυμάστε, το είχα δοκιμάσει λίγο και στην ταινία μου «Τη Νύχτα που ο Φερναντο Πεσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη». Προσπάθησα, λοιπόν, να εντάξω τις παρεμβάσεις των ιστορικών όσο πιο αρμονικά γίνεται, χωρίς να χαλάνε τη ροή της αφήγησης. Επειδή η ταινία είναι μυθοπλασίας, με μια, βεβαίως, δουλειά έρευνας και τεκμηρίωσης από πίσω, είχα την αίσθηση ότι θα υπήρχε ένα λανθάνον περιεχόμενο των πληροφοριών. Ας πούμε: δείχνω μια αγορά, που την διασχίζει ο πρωταγωνιστής μου προκειμένου να συναντήσει έναν άλλο Φιλικό. Αλλά δεν εξηγώ τι σήμαινε τότε μια αγορά, πόσο σημαντική ήταν. Ηθελα, λοιπόν, με κάποιο τρόπο να βοηθήσω τον θεατή είτε να καταλάβει περισσότερο κάτι που ήδη έχει δει στην ταινία ή να προετοιμαστεί για κάτι που θα ακολουθήσει. Υπάρχει κι άλλος λόγος, μια ακόμα λογική πίσω από τις παρεμβάσεις των τεσσάρων ιστορικών. Στην ταινία υπάρχει κι ένας τρίτος χρόνος, πέρα από το 1900 και το 1821. Υπάρχει το παρόν. Τα κατάλοιπα του λαϊκού αναγνώσματος «Ανεμος Ελευθερίας» τα ανακαλύπτει μια ερευνήτρια-ιστορικός τέχνης σε ένα παλιό τυπογραφείο, λίγο πριν γκρεμιστεί. Αποφασίζει να κάνει μια έκθεση με τις χρωμολιθογραφίες και θέλοντας να τεκμηριώσει ιστορικά, να δει πόσο και αν ισχύουν οι πληροφορίες, που περνάνε στο λαϊκό ανάγνωσμα, απευθύνεται στους τέσσερις ιστορικούς.

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Η έλλειψη ιστορικών ταινιών αντανακλά την κατάσταση της ελληνικής κινηματογραφίας σαν βιομηχανία. Επενδύονται πολύ λίγα χρήματα και αυτό σε κάνει να φοβάσαι να ασχοληθείς με μακρινές ιστορικές περιόδους.»

Ας πάμε στο στόρι της ταινίας. Ενας από τους δυο πρωταγωνιστές είναι ιστορικό πρόσωπο, που ομολογώ δεν το είχα ξανακούσει. Πως και γιατί τον διαλέξατε τον Χριστόφορο Περραιβό; Πώς θα μας τον συστήνατε;

Με γοήτευαν πολλά πρόσωπα από το 1821, τα οποία βρίσκονται στην αχλή μύθου και ιστορίας, για τα οποία δεν γνωρίζουμε πολλά πράγματα και το Χόλιγουντ θα είχε κάνει άπειρες ταινίες πάνω τους. Ο Χριστόφορος Περραιβός είναι μια τέτοια εκπληκτική περίπτωση. Συνωμότης, ακτιβιστής, πολεμιστής, ποιητής, διανοούμενος. Φεύγει μικρός από κάποιο χωριό του Ολύμπου, περνάει στη Βιέννη και μπαίνει στον κύκλο του Ρήγα. Τον συλλαμβάνουν μαζί του στην Τεργέστη, το 1798, στα 20 χρόνια του, αλλά την γλιτώνει ,γιατί έχει πρώτα περάσει από τα Επτάνησα και έχει γαλλική υπηκοότητα. Δεν μπορούν οι Αυστριακοί, δηλαδή, να τον εκδώσουν στους Τούρκους, όπως τον Ρήγα. Ο Περραιβός καταφεύγει στην αγγλοκρατούμενη Κέρκυρα και τυπώνει τον Θούριο του Ρήγα. Πηγαίνει στη Λιόν και τυπώνει το 1803 δικά του ποιήματα, αλλά και τον Θούριο πάλι. Μετά πολεμάει με τους Σουλιώτες , έρχεται το 1818 στην Πελοπόννησο ως απόστολος της Φιλικής Εταιρείας, είναι ψηλά στην ιεραρχία της, και χάρη σ' αυτόν γίνεται η συνένωση των μανιάτικων οικογενειών με την υπογραφή του Συμφώνου των Κιτριών. Και έχει και συνέχεια. Η Φιλική Εταιρεία τον στέλνει το 1821 στους Σουλιώτες, που πολεμάνε στο πλευρό του Αλή Πασά τον Χουρσίτ. Μέχρι που συμμετέχει και στην τελευταία μάχη του αγώνα, το 1829, στην Πέτρα, υπό τον Δημήτριο Υψηλάντη. Πεθαίνει πολύ αργότερα, αφού γράψει βιβλία και δημοσιεύσει και τα απομνημονεύματα του. Φοβερή μορφή. Γυρνάει την Ευρώπη και την Οθωμανική αυτοκρατορία. Και περνάει από το πανβαλκανικό όραμα του Ρήγα στο εθνικό της Φιλικής Εταιρείας.

Ο άλλος βασικός σας ήρωας, ο Ιωάννης Φίλωνας, που έχει μέντορα και συνοδοιπόρο τον Περραιβό;

Αυτός είναι καθαρά επινοημένος. Η ταινία παρακολουθεί τη δράση και τη ζωή του. Είναι έμπορος μεγάλων αποστάσεων, κινείται μεταξύ διασποράς και Ελλάδας, και την ίδια στιγμή είναι ανώτερο στέλεχος της Φιλικής Εταιρείας. Μάνη, Μεσσηνία, Τεργέστη, Βιέννη, Ιάσιο, Κωνσταντινούπολη. Μερικοί από τους σταθμούς στο εμπορικό του ταξίδι, αλλά και μάρτυρες της συνωμοτικής δραστηριότητας ενός φλογερού επαναστάτη. Οσο κι αν ειναι προιόν μυθοπλασίας ο Φίλωνας, υπάρχουν κάποιες καταστάσεις, κάποια μικρά επεισόδια που έχουν ιστορικό υπόβαθρο, αλλά ειδωμένο λίγο από τη μεριά μου. Γιατί ηθελα να φανεί στην ταινία η έλλειψη ομοθυμίας στην προεργασία της Επανάστασης, η επιφυλακτικότητα, ακόμα και η τρομερή σύγκρουση ιδεών. Η Εκκλησία, για παράδειγμα, ήταν πολυ αρνητικη σε θέματα δημοκρατίας και διαφωτισμού. Αλλά, δεν ειναι πάντα τα πράγματα ασπρο-μαυρο, ακόμα και στα πιό αμφιλεγόμενα πρόσωπα ,όπως τον Πετρόμπεη. Ας ερθουμε λίγο απο τη μεριά του. Φανταστείτε ότι δυό μέλη της οικογένειάς του ήταν δίπλα στον Σουλτάνο, ως όμηροι, αλλά και ως διπλωμάτες, που προωθούσαν τα συμφέροντα των Μανιατών. Αν συνέβαινε μιά στραβή, χάνανε αμέσως το κεφάλι τους.

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Σήμερα είμαστε πολύ αποδομητικοί σε σχέση με το παρελθόν. Κι όσο κι αν με ενδιαφέρει η Ιστορία και έχω σπουδάσει οικονομικά και κοινωνικές επιστήμες, ήθελα να βυθιστώ στο παρελθόν χωρίς να χάσω εντελώς την ωραιοποιητική και ρομαντική διάθεση απέναντι στο 1821, που τόσο ενεργή ήταν ακόμα το 1900 και ειδικά στα λαϊκά αναγνώσματα.»

Είστε ικανοποιημένος με το αποτέλεσμα;

Πολύ. Βέβαια, ζήσαμε και μια μεγάλη πληγή. Χάσαμε πέρυσι τον Σεπτέμβριο την Ιουλία Σταυρίδου, αγαπημένη φίλη και συνεργάτιδα. Είχαμε δουλέψει σχεδόν ένα χρόνο μαζί της τα σκηνικά και τα κοστούμια. Η απώλεια ήταν μεγάλη, αλλά με στήριξαν πολύ οι άνθρωποι που πήραν τη θέση της, ο Μιχάλης Σδούγκος στα σκηνικά και η Μαρία Κοντοδήμα στα κοστούμια. Αλλά και όλοι οι συνεργάτες μου, ο Δημήτρης Κορδελάς στη φωτογραφία, ο Λάμπης Χαραλαμπίδης στο μοντάζ, ο Πλάτωνας Ανδριτσάκης στη μουσική.

Γυρίσατε μέσα σε δύσκολες συνθήκες, σε λοκντάουν

Ξεκινήσαμε πέρυσι τον Δεκέμβριο. Λοκντάουν αλλά και άγριος καιρός, που, πάντως, τον εκμεταλλευτήκαμε όμορφα. Τα γυρίσματα έγιναν σε Μεσσηνία (κυρίως), Αρκαδία, Λακωνία και Αθήνα. Κάναμε συνεχώς τεστ, κανένας δεν αρρώστησε, αλλά αυτή ήταν η αγωνία μας, φανταστείτε να έπρεπε να διακόψουμε γυρίσματα για δεκατέσσερις μέρες, θα ήταν καταστροφή. Τρεις άνθρωποι δουλεύανε μέχρι τα άγρια μεσάνυχτα μόνο και μόνο για να βγάζουν τις άδειες μετακίνησης. Για να φύγει κάποιος από Μεθώνη και να 'ρθει στη Μεσσήνη για γύρισμα, έπρεπε να βγει άδεια από Πολιτική Προστασία. Και είχαμε σκηνές πλήθους, πολλούς ερασιτέχνες ακόμα και σε μικρά ρολάκια, κάτι που πάντα μου αρέσει. Ολόκληρη ιστορία ήταν να κινηθεί αυτός ο κόσμος.

Ανεμος Ελευθερίας 1821 | Σκηνοθεσία : Στέλιος Χαραλαμπόπουλος | Σενάριο: Αντώνης Τολάκης, Στέλιος Χαραλαμπόπουλος | Δ/νση Φωτογραφίας : Δημήτρης Κορδελάς | Μουσική: Πλάτων Ανδριτσάκης | Μοντάζ :Λάμπης Χαραλαμπίδης | Σκηνικά : Μιχάλης Σδούγκος | Κοστούμια: Μαρία Κοντοδήμα | Ηθοποιοί: Τιμος Παπαδόπουλος, Σήφης Πολυζωίδης, Πάνος Κυπαρίσσης,Ρηνιώ Κυριαζή, Γιάννης Αναστασάκης, Λευτέρης Τσάτσης. | Casting: Σωτηρία Μαρίνη, Άκης Γουρζουλίδης, Έλενα Δημητρακοπούλου | Επιστημονικοί Συνεργάτες: Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Όλγα Κατσιαρδή – Hering, Θανάσης Χρήστου, Βαγγέλης Καραμανωλάκης | Παραγωγοί: Γιώργος Κυριάκος, Κώστας Λαμπρόπουλος, Γιάννης Ζαργάνη | Executive Producers: Βασίλης Τζανίδης, Έφη Σκρομπόλα | Παραγωγή: View Master Films A.E.

Ανεμος Ελευθερίας 1821

Συνεχίζοντας την πλοήγηση σας στο flix.gr, συμφωνείτε στην εγκατάσταση cookies στον υπολογιστή σας. Μάθετε περισσότερα.