Ο Νίκος Κορνήλιος («11 Συναντήσεις με τον Πατέρα Μου», «Μητριαρχία», «Canto Si Tú Cantas, Τραγουδώ Αν Τραγουδάς») επιστρέφει με μία ταινία που μοιάζει με τη θάλασσα - κουβαλά αιώνες παρελθόντος, αλλά εσύ την κοιτάς και, στον ανοιχτό της ορίζοντα, ονειρεύεσαι το μέλλον.
Ηρωες της ιστορίας - τρεις άνθρωποι στην άκρη του κόσμου και του προσωπικού τους τεντωμένου σχοινιού: ένας εξηντάχρονος νυχτοφύλακας, απομονωμένος στην κορυφή του ακριτικού μέρους, μία μεσήλικας αλιέας, εγκλωβισμένη με τον άρρωστο πατέρα της, και μία νεαρή γεωλόγος που μελετά τα πετρώματα της περιοχής - όλοι παλεύουν με αυτό το τρίπτυχο: το παρελθόν (τα λάθη, τις ενοχές, τις πληγές του), το μέλλον (που περισσότερο τρομάζει, παρά προκαλεί και ενθουσιάζει) και το παρόν (που γλιστρά, περνά και χάνεται μέσα σ' αυτή την αέναη πάλη).
Διαβάστε περισσότερα στην κριτική του Flix: «Η Θάλασσα το Χειμώνα» του Νίκου Κορνήλιου
Καθώς η ταινία θα προβάλλεται από το Σάββατο 18 Απριλίου έως την Τετάρτη 22 Απριλίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος συναντήσαμε τον Νίκο Κορνήλιο για να μας μιλήσει για τη βαθύτερη ανάγκη του να κοιτάξει τη θάλασσα και να σκεφτεί αυτή την ιστορία.
Ποια ήταν η ανάγκη να αφηγηθείτε μία ιστορία για τα προσωπικά και συλλογικά- τραύματα του παρελθόντος;
Η ανάγκη να μιλήσω για το παρόν. Ενα παρόν που μόνο αν βρει τη δύναμη να αποσείσει από πάνω του το παρελθόν μπορεί να αναπνεύσει ελεύθερα. Η στιγμή - το εδώ και τώρα - υπάρχει μόνο χάρη σ’ αυτήν την απελευθερωτική, την επαναστατική χειρονομία. Σίγουρα το παρελθόν - όπως και η έγνοια του μέλλοντος - επανέρχονται για να συνθλίψουν τη στιγμή. Και η αέναη αυτή μάχη διαρκεί. Οι κερδισμένες, ηδονικές στιγμές είναι η ουσία της ζωής. Αυτές τις στιγμές προσπαθούν να βρουν οι χαρακτήρες της ταινίας - μια νεαρή γεωλόγος, ένας νυχτοφύλακας και μια γυναίκα αλιέας - μέσα σ’ έναν τοπίο φορτωμένο με μνήμες και Ιστορία. Και μια χειμωνιάτικη θάλασσα που θυμίζει διαρκώς το εφήμερο της ύπαρξης και την ανάγκη να την ταξιδέψεις.
«Δεν με ενδιαφέρει η Ιστορία. Εχει πολύ μικρή κλίμακα.» Συμφωνείτε με αυτή τη δήλωση που υπάρχει στην ταινία; Ή, αντιθέτως, πιστεύετε ότι όσο απομακρυνόμαστε από το παρελθόν, χάνουμε την πυξίδα μας για το μέλλον;
Είμαστε όντα αντιφατικά. Ισορροπούμε μόνο όσο αποδεχόμαστε τις αντιφάσεις μας. Την ισορροπία ανάμεσα σε παρελθόν, μέλλον, παρόν. Ανάμεσα στην αφοσίωση και την ελευθερία, ανάμεσα στην γαλήνη του λιμανιού και στην περιπέτεια της ανοιχτής θάλασσας, ανάμεσα στο γνωστό και άγνωστο. Η Ναντίν, η νεαρή γεωλόγος, λέει αυτήν την προκλητική φράση γιατί έχει επιλέξει την μεγάλη κλίματα της γεωλογίας σε αντίθεση με την μικρή, την ανθρώπινη κλίμακα. Έχει επιλέξει τη μελέτη των πετρωμάτων για να αποφύγει την επαφή με τα ανθρώπινα συναισθήματα και πάθη. Αυτά όμως ζητούν επιτακτικά να έρθουν στην επιφάνεια. Και η «εξόρυξή» τους είναι για αυτήν μια πρωτόγνωρη δοκιμασία. Οπως και για όλους τους χαρακτήρες της ταινίας.
Υπάρχει μία διάχυτη μελαγχολία, μία αβάσταχτη μοναξιά στην ταινία. Η οποία δεν έχει να κάνει με την απομόνωση αυτού του τόπου - θα μπορούσε να είναι αστική. Νιώθετε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος παλεύει με αυτή τη μοναξιά; Και γιατί έχει οδηγηθεί εκεί;
Γιατί το κυρίαρχο παραγωγικό μοντέλο απαιτεί όλο και περισσότερο μοναχικούς ανθρώπους, αφοσιωμένους αποκλειστικά στην εργασία τους και στην προσπάθεια επιβίωσης. Από την άλλη, οι οικογενειακές δομές του παρελθόντος είναι προφανές ότι υπήρξαν δομές προνομίων για τους άντρες και καταπίεσης για τις γυναίκες και τα παιδιά. Και η δυνατότητα πλέον για ένα πλάσμα να υπάρξει αυτόνομο και αυτάρκες είναι κάτι νέο, σημαντικό και αναντικατάστατο. Αλλά η περιρρέουσα θεωρία του «να τα βρεις με τον εαυτό σου» οδήγησε σε μια όλο και μεγαλύτερη μοναχικότητα, από επιλογή ή επιβολή, μακριά από τη βαθύτερη φύση μας. Ο «ψυχολογικός άνθρωπος» είναι, ξέρετε, μια σχετικά πρόσφατη ανθρωπολογική κατασκευή. Ετσι, νέες μορφές κοινωνικής και συλλογικής ζωής είναι προς αναζήτηση. Νέες μορφές σχέσεων αυτοσχεδιάζονται επίσης. Η εποχή μας είναι συναρπαστική. Προσωπικά, δεν νοσταλγώ καμία προηγούμενη εποχή. Μια ταινία όμως, για να επανέλθουμε σε αυτήν, είναι πρωτίστως παραμύθι. Το φιλοσοφικό ή κοινωνιολογικό υπόβαθρο, μπορεί να δίνει υπόσταση στο παραμύθι, αλλά δεν πρέπει να θολώνει την αφήγηση, να βαραίνει την ποιητικότητα της.
Μιλήστε μας για τους εξαιρετικούς ηθοποιούς σας - πώς τους επιλέξατε, γιατί είναι ιδανικοί για τους ρόλους τους;
Με τον Βαγγέλη Ρόκκο είχαμε συνεργαστεί στην προηγούμενη ταινία μου, «Τραγουδώ αν Τραγουδάς», μια ταινία αυτοσχεδιαστική, στα ίχνη της «Μητριαρχίας». Δημιουργήθηκαν έτσι δεσμοί αμοιβαίας εκτίμησης και μια ανάγκη να προχωρήσουμε τη συνεργασία μας σε νέα μονοπάτια. «Η Θάλασσα το Χειμώνα» είναι, αντίθετα, μια ταινία σεναρίου που απαιτεί ακρίβεια και εμβάθυνση της σεναριακής «παρτιτούρας». Ο Βαγγέλης διαθέτει όλα αυτά τα στοιχεία. Δουλέψαμε στην κατεύθυνση μιας ερμηνευτικής λιτότητας δημιουργώντας έναν χαρακτήρα συμπαγή (τον νυχτοφύλακα Χρήστο) που κουβαλάει όλο το βάρος των μεταλλωρύχων προγόνων. Αντίστοιχα, η Παρθενόπη Μπουζούρη που αν και προέρχεται και αυτή από το θέατρο, είχε την ικανότητα να λειτουργήσει απόλυτα κινηματογραφικά και να προσδώσει στον ρόλο της Κατερίνας, της μοναδικής γυναίκας ψαρά της περιοχής, την δύναμη και την αυτονομία μιας γυναίκας για την οποία η θάλασσα είναι ένας τόπος ψυχικής ισορροπίας και αυτογνωσίας. Με την πρώτη μας συνάντηση, πριν καν μιλήσουμε, ήξερα ότι η Παρθενόπη ήταν για αυτόν τον ρόλο. Η νεαρή γεωλόγος Ναντίν, που ερμηνεύει η Αδελαϊδα Κατσίδε με μεγάλη εσωτερικότητα, είναι ένας χαρακτήρας που κινείται ανάμεσα στην γείωση της δουλειάς της με τα πετρώματα και σε κάτι αινιγματικό που δίνει στον χαρακτήρα μια υπερβατική διάσταση. Για τον ρόλο της Αδελαϊδας, όπως και τους άλλους δύο ρόλους, η αναζήτηση αυτών των αποχρώσεων, μέσα από βλέμματα και σιωπές, απαίτησε πολλές πρόβες, ένα χρόνο πριν τα γυρίσματα. Τέλος, το κουαρτέτο των ηθοποιών συμπληρώνει ο εξαιρετικός Δημήτρης Παπαγιάννης, ο υπερήλικας ψαράς πατέρας της Κατερίνας που πάσχει από άνοια. Στα 92 χρόνια του, ο Παπαγιάννης είναι ένας ηθοποιός με όλον τον ενθουσιασμό και την ανοιχτότητα της εφηβείας. Ήταν για όλες και όλους μας ένα μεγάλο παράδειγμα συνεργατικής δημιουργικότητας.
Η διανομή των ρόλων, το casting, είναι η πιο επώδυνη διαδικασία καθ’ όλη τη διάρκεια της υλοποίησης μιας ταινίας. Κάθε επιλογή είναι εξαντλητική γιατί οδηγεί την ταινία σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Υπάρχουν στιγμές έντονης αμφιβολίας. Στη συνέχεια όμως, η εμπιστοσύνη είναι απόλυτη και απολαμβάνω τις πρόβες με τους ηθοποιούς μου: την έρευνα για όλες τις πτυχές των χαρακτήρων, τις συνήθειες και τις χειρονομίες που τους ζωντανεύουν και τους κάνουν να αποκτήσουν τη δική τους υπόσταση. Αυτή η σχέση εμπιστοσύνης συνεχίζεται και στα γυρίσματα όπου είναι σημαντικό να αποτυπωθεί η δυναμική της στιγμής, να ξεχάσουμε τις πρόβες. Είμαστε σε διαρκή εγρήγορση να συλλάβουμε τα μικρά ανείπωτα πράγματα, τις μεταπτώσεις, την αλήθεια των προσώπων που διαρκώς κινείται και μεταβάλλεται. Κι έτσι, κάτω από τις συνήθως σκληρές συνθήκες των γυρισμάτων, μπορεί να έρθουν κάποιες μαγικές στιγμές αποκάλυψης. Τις στιγμές αυτές τις ζήσαμε και με τους τέσσερις σπουδαίους ηθοποιούς μου. Υπήρξαν απόλυτα αφοσιωμένοι στην ταινία και για αυτό τους ευχαριστώ και από εδώ. Οπως και όλους τους συνεργάτες μου που κατέθεσαν συναισθήματα και γνώσεις και έβαλαν πραγματικά πλάτη για την υλοποίηση αυτής της απαιτητικής ταινίας.
Τι συμβολίζει για εσάς η θάλασσα;
Από την μακρινή εποχή που «μπήκε» στη γλώσσα μας η κυματιστή αυτή λέξη με τα τρία άλφα, συμβολίζει πάντα το ίδιο: την ανοιχτότητα, το ταξίδι, την προέλευσή μας, τη μελαγχολική ομορφιά της ζωής.
«Η Θάλασσα το Χειμώνα» θα προβάλλεται από το Σάββατο 18 Απριλίου έως την Τετάρτη 22 Απριλίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος