19o Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης: Το «Exile» του Ρίτι Παν μετατρέπει την Ιστορία σε ένα οπτικοακουστικό ποίημα

ΦΕΣΤΙΒΑΛ / ΒΡΑΒΕΙΑ 07 MAR 2017  /  Θανάσης Πατσαβός

Ο Καμποτζιανός σκηνοθέτης ανατρέχει για μια ακόμα φορά στο τραυματικό παρελθόν της πατρίδας του με ένα υπνωτικό και γοητευτικά απόμακρο φιλμικό πείραμα που μετουσιώνει ψήγματα προσωπικής και συλλογικής μνήμης σε ένα οπτικοακουστικό ποίημα.

Από τη δεκαετία του ’90 μέχρι και σήμερα, ο Καμποτζιανός ντοκιμαντερίστας Ρίτι Παν δεν σταμάτησε ποτέ να μετατρέπει την ταραγμένη ιστορία της πατρίδας του σε ένα σινεμά βαθιά προσωπικό και συνάμα βαθιά πολιτικό. Κι αν κάποιοι εύλογα θα έσπευδαν να τον κατηγορήσουν για επανάληψη, ο ίδιος έχει βρει έναν μυστηριώδη τρόπο να επανεφευρίσκει κάθε φορά τον εαυτό του, άλλοτε χρησιμοποιώντας αποκλειστικά αρχειακό υλικό, άλλοτε κοιτώντας την Ιστορία μέσα από ένα ολότελα αυτοβιογραφικό και αυτοαναφορικό πρίσμα, και άλλοτε χρησιμοποιώντας απρόσμενα υλικά για να διηγηθεί τις σπαρακτικές ιστορίες του, όπως έκανε στο υποψήφιο για Οσκαρ «The Missing Picture», όπου λιλιπούτειες πήλινες κούκλες στέκονταν φορείς συλλογικής μνήμης και αφοπλιστικής συγκίνησης.

Το πιο πρόσφατο φιλμ του με τίτλο «Exile», που έκανε πρεμιέρα στο περσινό Φεστιβάλ Καννών, δεν αποτελεί εξαίρεση. Αποτελεί όμως ίσως την πιο αφαιρετική του απόπειρα, απογυμνωμένη καθώς είναι περισσότερο από ποτέ από τις συμβάσεις του παραδοσιακού σινεμά τεκμηρίωσης. Με αφετηρία τα χρόνια που πέρασε εξόριστος από την πρωτεύουσα Πνομ Πενχ, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Πολ Ποτ και της κυριαρχίας των Κόκκινων Χμερ, και τις απάνθρωπες συνθήκες κάτω από τις οποίες πέρασε τα νεανικά του χρόνια, ο Παν απομακρύνεται σταδιακά από τα αυστηρά βιογραφικά στοιχεία και την τραυματική παιδική του ηλικία (έχασε τα περισσότερα μέλη της οικογένειάς του εκείνη την περίοδο), για να τα χρησιμοποιήσει ως αφορμή για έναν πιο αφηρημένο στοχασμό πάνω στην Ιστορία, την πολιτική, την επανάσταση, τη δημοκρατία και την ελευθερία.

Διαβάστε ακόμη: 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης: Θέλουμε ακόμα περισσότερες «Ιστορίες που (δεν) είπε το σινεμά μας»!

Exile 607

Καθώς ένα ποιητικό voice over (γραμμένο όπως και στις δύο προηγούμενες ταινίες του από τον Γάλλο συνεργάτη του, Κριστόφ Μπατάιγ, και ερμηνευμένο από τον ηθοποιό Ραντάλ Ντικ) διαπλέκει αποφθέγματα προσωπικοτήτων όπως ο Μάο, ο Μποντλέρ, ο Απολινέρ και ο Ροβεσπιέρος, με αναλαμπές αφελούς νεανικού ιδεαλισμού και ανατριχιαστικές ιστορίες επιβίωσης από το δικό του μακρινό παρελθόν, ο Ρίτι Παν ιχνηλατεί τις παγίδες της μνήμης και την απατηλή, ενίοτε θανάσιμη γοητεία που κρύβουν οι κάθε λογής ιδεολογίες και η μισαλλοδοξία που σχεδόν έφτασε να εξολοθρεύσει τους συμπατριώτες του.

Δίπλα στο παραπάνω voice over, ο Παν χτίζει την ιδιόμορφη εκδοχή του πάνω στο είδος του δοκιμιακού σινεμά επιστρατεύοντας έναν συνδυασμό ποικίλων υλικών: φιλμ αρχείου (προπαγανδιστικής, κυρίως, προέλευσης) από τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, τα οποία ενίοτε προβάλλονται πάνω σε αντικείμενα ή πάνω στην επιφάνεια του νερού, παλιές φωτογραφίες, αλλά και μινιμαλιστικές σκηνές αναπαράστασης προσωπικών βιωμάτων.

Exile 607

Αυτό που κυριαρχεί, όμως, οπτικά είναι το φόντο που χρησιμεύει ως καμβάς για όλα τα παραπάνω: ένα σχεδόν θεατρικό σκηνικό, όπου διαδοχικά (αντιπροσωπεύοντας ενδεχομένως διαφορετικές χρονικές περιόδους) παίρνουν μορφή μια σειρά από στυλιζαρισμένες συνθέσεις – μια αχυρένια καλύβα δίνει τη θέση της σε ένα αποικιακού ύφους δωμάτιο, το οποίο στη συνέχεια πνίγεται από βλάστηση ή γεμίζει από (χάρτινα) κοράκια και πολλαπλά ουράνια σώματα (μέσω διακριτικών ψηφιακών εφέ), ενώ μια νεαρή εκδοχή του δημιουργού (τον υποδύεται ο ηθοποιός Σανγκ Ναν) πασχίζει να επιβιώσει τρώγοντας έντομα και ποντίκια ή αναζητά απεγνωσμένα έναν ύπνο απαλλαγμένο από εφιάλτες.

Exile 607

Δίχως χρονολογική σειρά και στέρεα δομή, και με αισθητική που σχεδόν προσομοιάζει με καλλιτεχνική εγκατάσταση, το «Exile» μοιάζει να ακολουθεί την άστατη, άναρχη φύση των ανθρώπινων αναμνήσεων και αναμφίβολα απαιτεί αφοσίωση και υπομονή από τον θεατή που κινδυνεύει να χαθεί σε αυτόν τον κυκεώνα κατακερματισμένων πληροφοριών, ειδικά αν δεν διαθέτει καμία εξοικείωση με το έργο του σκηνοθέτη ή προηγούμενη γνώση της εν λόγω ιστορικής περιόδου.

Οι πιο υπομονετικοί θα αποζημιωθούν, ωστόσο, από ένα υπνωτικό και γοητευτικά απόμακρο φιλμικό πείραμα που μετουσιώνει ψήγματα προσωπικής και συλλογικής μνήμης σε ένα οπτικοακουστικό ποίημα, έστω κι αν το αποτέλεσμα είναι ίσως υπερβολικά εσωτερικό και εσωστρεφές για να αγγίξει τον θεατή με τον ίδιο τρόπο που το έκανε το «The Missing Picture».

Exile 607

Το 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης διεξάγεται από τις 3 ως τις 12 Μαρτίου 2017. Το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει καθημερινά όλα όσα συμβαίνουν μέσα κι έξω από τις αίθουσες.

Η μπίρα Fischer, που αγαπά την τέχνη και τη δημιουργία, απονέμει για 5η συνεχή χρονιά τα Βραβεία Κοινού Fischer στο 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Επιπλέον, από τις 3 έως τις 12 Μαρτίου 2017, σε όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ, σε 26 επιλεγμένα σημεία, οι σινεφίλ, καταναλώνοντας μία Fischer και με την επίδειξη του εισιτήριου της προβολής, θα μπορούν να απολαύσουν μία ακόμη δωρεάν! Γιατί όλες οι κινηματογραφικές στιγμές ξεκινούν και τελειώνουν με μία Fischer!

Διαβάστε ακόμη

Exile poster 607

Συνεχίζοντας την πλοήγηση σας στο flix.gr, συμφωνείτε στην εγκατάσταση cookies στον υπολογιστή σας. Μάθετε περισσότερα.