Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Η δικαστική περιπέτεια του Τζαφάρ Παναχί παίρνει ακόμη πιο σκοτεινή τροπή, καθώς ο Ιρανός δημιουργός, μία από τις σημαντικότερες φωνές του σύγχρονου παγκόσμιου κινηματογράφου, καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια και έναν μήνα φυλάκισης από το 26ο Τμήμα του Επαναστατικού Δικαστηρίου της Τεχεράνης. Παράλληλα, οι δικαστικές αρχές διέταξαν τη δήμευση του συνόλου της κινητής και ακίνητης περιουσίας του, σε μια εξέλιξη που εντείνει τις ανησυχίες για την αντιμετώπιση των καλλιτεχνών που ασκούν κριτική στο καθεστώς. Την απόφαση γνωστοποίησε ο δικηγόρος του σκηνοθέτη, Μοσταφά Νιλί, ενώ την είδηση μετέδωσε αρχικά η οργάνωση HRANA, επικαλούμενη το ιρανικό μέσο ενημέρωσης Εμτεντάντ. Η νέα καταδίκη αφορά διαφορετική υπόθεση από εκείνη που οδήγησε, τον περασμένο Δεκέμβριο, στην επιβολή ποινής φυλάκισης ενός έτους για «προπαγάνδα κατά του συστήματος», απόφαση που επικυρώθηκε από ιρανικό δικαστήριο τον Ιούνιο.
Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδόθηκε η τελευταία απόφαση προκαλούν ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό, καθώς, σύμφωνα με τον Μοσταφά Νιλί, ο Παναχί δεν ενημερώθηκε ποτέ για την ημερομηνία της ακροαματικής διαδικασίας και καταδικάστηκε ερήμην. Ο ίδιος αντιλήφθηκε ότι κάτι συνέβαινε μόλις την περασμένη εβδομάδα, όταν διαπίστωσε πως οι τραπεζικοί του λογαριασμοί είχαν δεσμευτεί. Την ίδια στιγμή, τα δικαστικά έγγραφα εμφανίζουν τον σκηνοθέτη να βρίσκεται εκτός Ιράν, παρότι εκείνος έχει επιστρέψει στη χώρα μέσω Τουρκίας, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της οσκαρικής εκστρατείας της ταινίας του τον Μάρτιο του 2026. Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή από την αποκάλυψη του δικηγόρου του ότι το ένταλμα σύλληψης εκδόθηκε στις 20 Μαΐου, την ημέρα που ο Παναχί βρισκόταν αυτοπροσώπως στο Επαναστατικό Δικαστήριο για μια διαφορετική υπόθεση. Σύμφωνα με τον Νιλί, ο σκηνοθέτης βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με τρεις ακόμη δικαστικές υποθέσεις.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται και το «Ενα Απλό Ατύχημα», η ταινία που χάρισε στον Παναχί τον Χρυσό Φοίνικα του Φεστιβάλ Καννών και αποτέλεσε την πιο άμεση κινηματογραφική καταγγελία του απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Το έργο γυρίστηκε μυστικά, χωρίς επίσημη άδεια, και αντλεί υλικό από τις εμπειρίες και τις αφηγήσεις που συγκέντρωσε ο δημιουργός κατά τη διάρκεια των επτά μηνών που πέρασε στη φυλακή. Μετά τη διάκρισή του στις Κάννες, η αμερικανική εταιρεία διανομής Νίον ανέλαβε την ταινία, η οποία εξασφάλισε στη συνέχεια δύο υποψηφιότητες για Οσκαρ, στις κατηγορίες Πρωτότυπου Σεναρίου και Διεθνούς Ταινίας. Οι ιρανικές αρχές έχουν επικαλεστεί ρητά την ταινία στο πλαίσιο της δίωξής του, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά πόσο στενά συνδέεται η κινηματογραφική του δραστηριότητα με τις διώξεις που υφίσταται. Ο Παναχί θα μπορούσε να είχε παραμείνει στη Γαλλία, όπου θα ήταν ευπρόσδεκτος και θα είχε τη δυνατότητα να συνεχίσει τη δουλειά του μακριά από τις πιέσεις της πατρίδας του, επέλεξε όμως να επιστρέψει στο Ιράν, γνωρίζοντας τους κινδύνους που τον περίμεναν.
Διαβάστε ακόμα: Ο Τζαφάρ Παναχί καταδικάστηκε σε ένα χρόνο φυλάκιση στο Ιράν
Η σύγκρουση του σκηνοθέτη με τις ιρανικές αρχές έχει μακρά ιστορία, καθώς το 2010 είχε καταδικαστεί σε έξι χρόνια φυλάκισης και του είχε επιβληθεί απαγόρευση εικοσαετούς διάρκειας για τη δημιουργία ταινιών και τα ταξίδια στο εξωτερικό. Η συγκεκριμένη ποινή ενεργοποιήθηκε εκ νέου μετά τη σύλληψή του τον Ιούλιο του 2022, όταν επιχείρησε να ενημερωθεί για την κράτηση των συναδέλφων του, Μοχάμαντ Ρασούλοφ και Μοσταφά Αλ Αχμάντ. Η αποφυλάκισή του ήρθε τον Φεβρουάριο του 2023, έπειτα από απεργία πείνας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σταμάτησαν οι πιέσεις εις βάρος του. Αντιθέτως, ο Παναχί συνέχισε να δημιουργεί κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, παραδίδοντας έργα όπως τα «This Is Not a Film», «Ταξί στην Τεχεράνη» και «Αρκούδες δεν Υπάρχουν», τα οποία ανέδειξαν τη δύναμη του σινεμά ως μέσου προσωπικής έκφρασης και πολιτικής αντίστασης. Η επιμονή του να κινηματογραφεί, παρά τις απαγορεύσεις και τις φυλακίσεις, τον έχει μετατρέψει σε σύμβολο ενός δημιουργού που αρνείται να υποταχθεί στη λογοκρισία.
Η νέα καταδίκη επαναφέρει με δραματικό τρόπο το ερώτημα για το μέλλον του Παναχί, καθώς παραμένει ασαφές κατά πόσο οι αρχές σκοπεύουν να τον οδηγήσουν ξανά στη φυλακή ή αν η δήμευση της περιουσίας του αποτελεί έναν ακόμη τρόπο οικονομικής και προσωπικής εξόντωσής του. Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση ξεπερνά τα όρια μιας δικαστικής διαμάχης και αγγίζει την ίδια την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης σε μια χώρα όπου η ανεξάρτητη δημιουργία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως απειλή. Η διεθνής κινηματογραφική κοινότητα έχει λόγο να αντιδράσει, όχι μόνο επειδή ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της εποχής μας βρίσκεται αντιμέτωπος με νέες διώξεις, αλλά και επειδή η σιωπή απέναντι σε τέτοιες πρακτικές αφήνει απροστάτευτους όσους επιμένουν να μιλούν μέσα από το έργο τους. Η περίπτωση του Τζαφάρ Παναχί υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι για ορισμένους δημιουργούς η ολοκλήρωση μιας ταινίας μπορεί να αποτελεί πράξη ελευθερίας, αλλά και την αφορμή για να βρεθούν ξανά στο στόχαστρο ενός κατασταλτικού μηχανισμού.
Διαβάστε ακόμα: