Το δημιουργικό δίδυμο που επίμονα συντηρεί την επιστημονική φαντασία στο ελληνικό σινεμά, μετά από μικρού μήκους ταινίες όπως τα «Memory Reloaded» και «Identity», περνά στη μεγάλου μήκους με το ίδιο μετα-εξπρεσιονιστικό ύφος του sci-fi κι ένα λεπτό χιούμορ που δείχνει ότι κάνουν σοβαρό σινεμά, χωρίς να παίρνουν τους εαυτούς τους υπερβολικά στα σοβαρά.
Ο «Τόμος 7», που προβάλλεται στις αίθουσες από την Πέμπτη, 19 Μαρτίου, μετά την πρεμιέρα της στο 66ο ΦΚΘ, με πρωταγωνιστές τη Στέλα Φυρογένη και τονΚωστήΜπούντα, είναι μια ταινία για έναν άντρα που επιστρέφει ξανά και ξανά, πάντα νέος, για να σημαδέψει τη ζωή μιας θαρραλέας γυναίκας που βλέπει πάνω της τα χρόνια να περνούν, σε ένα μετα-αποκαλυπτικό σύμπαν. Μία μελλοντολογική saga που έχει στο κέντρο της τον έρωτα, την εξέγερση και τη λαχτάρα της απόδρασης. Οι δύο συν-δημιουργοί μίλησαν στο Flix συνδέοντας την αγάπη τους για το σινεμά και το sci-fi με το σχόλιό τους για το σήμερα και για την τέχνη. Διαβάστε όσα μας είπαν.
Γιατί επιλέξατε η ταινία (όπως και προηγούμενές σας) να είναι ασπρόμαυρη και ποιες είναι οι κινηματογραφικές αλλά κυρίως αισθητικές αναφορές σας;
Δέσποινα Χαραλάμπους: Η ταινία δείχνει μια πολιτεία απομονωμένη, που δεν γνωρίζει τι υπάρχει έξω από τα όριά της. Ψυχολογικά, ο κόσμος των κατοίκων της είναι ασπρόμαυρος, και μάλιστα περισσότερο σκοτεινός παρά φωτεινός. Σε μια προηγούμενη μικρού μήκους ταινία μας, που λεγόταν «Identity», το ασπρόμαυρο ήταν φωτεινό, η ιστορία εκτυλισσόταν σε ένα ηλιόλουστο αεροδρόμιο. Εδώ, μαζί με τον διευθυντή φωτογραφίας Ιόαν Μέλτσερ και πάντα τον Φρανσουά Σουιτέν στον σχεδιασμό, επιδιώξαμε ένα πιο καφκικό κλίμα, με πολύ βαθύ μαύρο και έντονες αντιθέσεις (contrast). Δεν θέλαμε ούτε κόκκινο αίμα ούτε κίτρινη φωτιά. Θυμάστε τον Χίτσκοκ, που έλεγε ότι η βία και το μαύρο αίμα είναι πιο τρομακτικά στο ασπρόμαυρο;
Πάνος Παππάς: Δεν ήμασταν φυσικά αδιάφοροι για τη διαχρονικότητα μιας τέτοιας εικόνας. Στόχος μας ήταν κυρίως να συνομιλήσει με τις εικόνες του Ορσον Γουέλς στη «Δίκη» και με το μυθικό «La Jetée» του Κρις Μαρκέρ, αλλά και με τις γερμανικές ταινίες της δεκαετίας του ’20 («Μητρόπολις», «Φάουστ», «Ο Τελευταίος Ανθρωπος]), με το φανταστικό («Ο Κόσμος του Μέλλοντος»), με το φιλμ νουάρ... Μην ξεχνάμε και τις τρομακτικές ασπρόμαυρες γκραβούρες στις παλιές εκδόσεις Ιουλίου Βερν, Καρόλου Ντίκενς και άλλων. Το έχουμε δει και στις μέρες μας αυτό, ας πούμε στο αργεντίνικο «La Antena» του 2007.
Τι αντιπροσωπεύει για εσάς το δίπολο Λάρα - άνδρα που μένει για πάντα νέος;
ΔΧ: Το σενάριο αναπόφευκτα ιχνηλατεί τη γυναικεία ματιά στη ζωή. Παρακολουθούμε την ηρωίδα σε μια γκάμα ηλικιών, από κοριτσάκι μέχρι γερασμένη, αλλά με έναν άνδρα απαράλλαχτο δίπλα της. Μέσα από τα μάτια της επομένως, αποκτά και αυτός τη δική του γκάμα - κοντά της γίνεται πότε πατέρας, πότε αδελφός, απειλητικός ξένος, γιος, εραστής, εν τέλει καταλύτης της ζωής της. Δεν είναι τέρας, είναι το κρυμμένο της μισό που τη στοιχειώνει. Ή μήπως είναι τέρας;
Η επιστημονική φαντασία είναι το κατεξοχήν πολιτικό είδος, από την εποχή του Χ.Τζ.Γουελς και του Αλντους Χάξλεϊ. Είναι ένα σύμπαν όπου μπορεί κανείς απενοχοποιημένα να μιλήσει για το παρόν (η επιστημονική φαντασία μιλά μόνο για το παρόν, ποτέ για το μέλλον), χωρίς να κινδυνεύει να χαρακτηριστεί από αναφορές σε γεγονότα της επικαιρότητας.»
Τι σας κάνει να επιμένετε στην επιστημονική φαντασία, ενώ στην Ελλάδα το σινεμά είδους μοιάζει με δυσεύρετο θησαυρό;
ΠΠ: Στην Ελλάδα συναντά κανείς ακόμη την αγκύλωση ότι τα είδη είναι κάτι μακρινό από εμάς εδώ, υπερατλαντικό, ιμπεριαλιστικό, πανάκριβο και διόλου ποιητικό. Μια παραδοσιακή πλάνη, που δεν υπάρχει βέβαια ούτε στους θεατές ούτε στους κινηματογραφόφιλους.
ΔΧ: Αγαπάμε την επιστημονική φαντασία φυσικά. Και μιας και δεν μιλάμε για εκρήξεις, λέιζερ και πριγκίπισσες, ο ουσιαστικός λόγος είναι ότι η επιστημονική φαντασία είναι το κατεξοχήν πολιτικό είδος, από την εποχή του Χ.Τζ.Γουελς και του Αλντους Χάξλεϊ. Είναι ένα σύμπαν όπου μπορεί κανείς απενοχοποιημένα να μιλήσει για το παρόν (η επιστημονική φαντασία μιλά μόνο για το παρόν, ποτέ για το μέλλον), χωρίς να κινδυνεύει να χαρακτηριστεί από αναφορές σε γεγονότα της επικαιρότητας. Οσο για την πρακτική πλευρά, μετά από τρεις προσπάθειες, μάλλον αποτελούμε ζωντανή απόδειξη ότι το κάθε είδος ταινίας είναι εφικτό, με τον ίδιο τρόπο που σε κάθε γλώσσα βρίσκει κανείς συνομιλητές.
Οπωσδήποτε η ταινία είναι μια αλληγορία - πώς νιώθετε ότι συνδέεται με το ζοφερό παρόν που βιώνουμε;
ΠΠ: Με απλό τρόπο, είναι αδύνατο κανείς να φύγει και δεν γνωρίζει τι υπάρχει παραέξω. Επομένως ζει σε φυλακή απατώμενος ότι δρα ελεύθερα. Τέτοιες βέβαια αλληγορίες δεν αφορούν μόνο στην Ελλάδα της Κρίσης ή, στις μέρες μας, στο φόβο του πολέμου. Περιέχουν και διαχρονικά ζητήματα, υπαρξιακά. Για παράδειγμα, τη μικρότητα, την ασημαντότητα των ασχολιών ενός κόσμου μυρμηγκιών, όταν τον κοιτάμε από ψηλά, εκεί που τα ίδια θεωρούν ότι διαπράττουν μέγα έργο, ότι υπηρετούν κάποιο θείο θέλημα. Ετσι φαντάζει και η ανθρωπότητα ιδωμένη από μακριά, γι αυτό και ο Θόλος μας μοιάζει με μυρμηγκοφωλιά. Στο δικό μας σενάριο, βάλαμε τους κατοίκους να φανατίζονται με τη διαφύλαξη της Γνώσης. Ενα σωρό πράγματα στις κοινωνίες μας τα θεωρούμε ιερά, ας πούμε ότι εδώ κάτω θεωρούμε σπουδαίο το να κάνουμε ταινίες... Από μακριά όμως; Στη «μυρμηγκοφωλιά»;
Η ίδια η υπαρξιακή μας αγωνία, αν δεν την πάρουμε και τόσο στα σοβαρά, δεν είναι πιό υποφερτή;»
Αυτή εδώ η ταινία σας αγκαλιάζει ένα ιδιότυπο, διακριτικό χιούμορ. Γιατί αποφασίσατε να κινηθείτε προς αυτή την κατεύθυνση;
ΔΧ: Ήσασταν η πρώτη που κάποτε το επεσήμανε. Χιούμορ βέβαια υπάρχει και στις προηγούμενες μικρού μήκους, κυρίως με την έννοια αυτής της απόστασης που συζητούσαμε πιο πριν. Κανείς δεν κάνει κάτι... ιερό. Το να γράφουν προφορικά συνθήματα στους τοίχους ή το τραπέζι να εμφανίζει το πιάτο με το φαγητό τους, φαντάζει σαν να παρατηρούσε κανείς εμάς από μακριά, να μεταχειριζόμαστε κάτι μακρόστενα στριφτά γυαλιστερά σκεύη που τρυπάνε την τροφή μας ή να στεκόμαστε για ώρες ακίνητοι μπροστά σε μια ορθογώνια φωτεινή οθόνη... Από την άλλη μεριά, η ίδια η υπαρξιακή μας αγωνία, αν δεν την πάρουμε και τόσο στα σοβαρά, δεν είναι πιό υποφερτή;
Πώς είναι η συν-δημιουργία, πώς εργάζεστε μαζί;
ΔΧ: Τα σκηνοθετικά δίδυμα άρχισαν να πληθαίνουν στις μέρες μας, εμείς βέβαια συνεργαζόμαστε από την εποχή των κινηματογραφικών σπουδών μας.
ΠΠ: Μεταξύ μας, κανείς από τους συνδημιουργούς στο σινεμά δεν λέει όλην την αλήθεια. Είναι αδύνατον δυο άνθρωποι να καθίσουν πάνω από την ίδια δουλειά και να μπλέξουν τέσσερα χέρια. Θα φαγωθούν.
ΔΧ: Ο καθένας αναλαμβάνει την ευθύνη μιας διαφορετικής εργασίας. Εγώ ασχολούμαι με το σενάριο, ο Πάνος με την εικόνα και το γύρισμα, εγώ με το μοντάζ, ο Πάνος με τον ήχητικό σχεδιασμό, κλπ, κλπ... Καμία εργασία βέβαια δεν γίνεται «ερήμην», όλες περνούν από την έγκριση του άλλου.
ΠΠ: Γιατί ένα τέκνο να μην ανατραφεί και από δυο γονείς; Στο τέλος της ημέρας, πιο σημαντικό είναι ένας θεατής να βλέπει μια ταινία ανεξάρτητα από τα credits, όπως οραματιζόταν κάποτε και ο Λαρς φον Τρίερ - αν και ούτε αυτός το άντεξε και επέστρεψε στην υπογραφή μια-δυο ταινίες μετά... Εφόσον «ο άλλος» θα βελτιώσει ένα έργο, ε τότε ο ναρκισσισμός ας τραφεί κατά το ήμισυ.
Ποια βλέπετε να είναι τα επόμενα βήματά σας, σε μια περίοδο δύσκολη για τον ελληνικό κινηματογράφο;
ΠΠ: Η περίσταση ισχύει για κάθε είδος ταινίας, ακόμα και για μια δεκάλεπτη μικρού μήκους. Ομως, είναι και ένα ερώτημα, αν και πότε τα πράγματα ήταν εύκολα. Σε αυτό το περιβάλλον, πράγματι είναι δύσκολο να προσπαθεί κανείς να πείσει ότι με ποικιλία και πρωτοτυπία και ειλικρίνεια, κολυμπάς πιο αποτελεσματικά σε ένα διεθνή ωκεανό υπερπροσφοράς - και όχι με αδιαφανείς διαδικασίες, ναρκισσισμούς ή στερεότυπα του παρελθόντος. Εμείς πάντως, δεν μπορούμε παρά να πορευτούμε με τον ίδιο τρόπο που πορευτήκαμε μέχρι τώρα. Μοιραζόμενοι μαζί σας τα παραμύθια μας και διορθώνοντας τα ελαττώματα των προηγουμένων ταινιών. Εντάξει, εμείς μιλάμε τη γλώσσα του φανταστικού κινηματογράφου, έχουμε έτοιμο καινούργιο σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Στο διάβα μας όμως, είτε κάποιους θα πείσουμε είτε όχι. Que sera, sera...
Ποιο θεωρείτε ότι είναι το κοινό σας και τι θα θέλατε να σκεφτούν βλέποντας τον «Τόμο 7»;
ΔΧ: Να δουν μια ταινία σύνθετη, απαιτητική ίσως στην πρόσληψή της, με αλληγορίες, στοχασμό, κρυμμένο χιούμορ και αυτοσαρκασμό, που όμως τους νοιάζεται, με γενναιόδωρες δόσεις δράματος, σασπένς, πόνου, έρωτα και θανάτου. Να συνεχίσουν να τη σκέφτονται αφού τελειώσει. Ισως στους φαν της επιστημονικής φαντασίας, είτε από τη λογοτεχνία είτε από τις ταινίες και τα κόμιξ, να είναι πιο εύκολο κάτι τέτοιο. Σε κάθε πάντως περίπτωση, να συνομιλήσουν με μια ευρωπαϊκή ταινία, χωρίς δικαιολογίες περί δυσκολιών στην Ελλάδα, και τα σχετικά... Ας την απολαύσουν ή ας την κατακεραυνώσουν, ως ταινία όμως αρτιμελή και όχι ανάπηρη.
Η ταινία «Τόμος 7» προβάλλεται στις αίθουσες από την Πέμπτη, 19 Μαρτίου. Διαβάστε και δείτε περισσότερα εδώ.