Ο Αζίζ και η Ντέρια είναι ένα power couple στους καλλιτεχνικούς κύκλους της Τουρκίας. Ζουν με την έφηβη κόρη τους στην Αγκυρα - εκείνη είναι διάσημη ηθοποιός στο Κρατικό Θέατρο, εκείνος συγγραφέας και καθηγητής δραματουργίας στο Πανεπιστήμιο. Η πρώτη μας επαφή μαζί τους είναι μια βραδιά πρεμιέρας: ο Αζίζ έχει γράψει ένα ακόμα προκλητικό, πειραματικό έργο για την εξουσία, εκείνη έχει δώσει μία δυναμική ερμηνεία που ξεσηκώνει το κοινό. Ανάμεσά τους βρίσκεται κι ο Κυβερνήτης της Αγκυρας. Η Ντέρια αρνείται να βγει από το καμαρίνι της για μία φωτογραφία με τον εκπρόσωπο αυτής της φασιστικής κυβέρνησης. Οπως κι ο Αζίζ αρνείται να κάνει μάθημα στους φοιτητές του, όταν η αυλή του πανεπιστημίου σείεται από τις διαδηλώσεις για ελευθερία και ανθρώπινα δικαιώματα. «Αν δεν βγείτε στους δρόμους,, αν δεν μπορείτε να δείτε καθαρά τις μηχανορραφίες της Κυβέρνησης, δεν μπορείτε να μάθετε Δράμα μέσα στην τάξη..»
Μόνο που αυτή η πολιτική τους στάση οδηγεί σε κίτρινα γράμματα - αυτά που έρχονται υπογεγραμμένα από την εξουσία («Κρατικό» θέατρο, «δημόσιο» πανεπιστήμιο) και χάνεις τη δουλειά σου, το σπίτι σου, την ασφάλειά σου. Το έργο κατεβαίνει «μέχρι νεοτέρας», η Ντέρια αντικαθίσταται στον θίασο, κι ο Αζίζ — επειδή προέτρεψε τους φοιτητές του να διαδηλώσουν — κατηγορείται για υποκίνηση σε πράξεις κατά της κρατικής ασφάλειας.
Κάπως έτσι βρίσκονται έκπτωτοι και άνεργοι στο πατρικό του Αζίζ στην Κωνσταντινούπολη να συγκατοικούν με τη χήρα μητέρα του. Η αγαπημένη, δυναμική, δημιουργική σχέση του ζευγαριού αρχίζει σταδιακά να διαβρώνεται από τις εντάσεις που φέρνει η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια. Τι αποφάσεις θα πάρουν σε προσωπικό επίπεδο; Πόσο ακόμα κι αυτές είναι πολιτικές;
Το 76ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 12 μέχρι και τις 22 Φεβρουαρίου. Οπως κάθε χρόνο, το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει, ζωντανά, όλα όσα συμβαίνουν μέσα και έξω από τις αίθουσες μέσα από το ειδικό τμήμα του που ανανεώνεται συνεχώς.
Ο σκηνοθέτης του «Τhe Teacher's Lounge» Ιλκέρ Τσατάκ (γεννημένος στη Γερμανία, αλλά τουρκικής καταγωγής) έγραψε το σενάριο (μαζί με τους Αιντα Μεριέμ Τσατάκ και Ενίς Κιοστεπέν) πάνω σε αληθινές μαρτυρίες Τούρκων καλλιτεχνών που απολύθηκαν από τις θέσεις τους (την περίοδο 2019–2020) γιατί πήραν μέρος σε διαδηλώσεις, υπέγραψαν μία διακήρυξη για ειρήνη ή απλώς κάπνισαν σε κλειστό χώρο. Η παράνοια ενός φασιστικού καθεστώτος με τη βιτρίνα μίας δημοκρατίας (όπως αυτή της Κυβέρνησης Ερντογάν) είχε ροκανίσει τις αντοχές τους και διέλυσε τις ζωές των ίδιων και των οικογενειών τους. Βρέθηκαν εξόριστοι στη Γερμανία ή σε άλλες χώρες της Ευρώπης όπου έπρεπε να ξεκινήσουν από την αρχή.
Ενδιαφέρουσα έννοια η «εξορία». Ο Τσατάκ τη χρησιμοποιεί ως κεντρικό άξονα μίας πολιτικής αλληγορίας. Με πηχυαίους τίτλους πάνω από την Πύλη του Βρανδεμβούργου αναγράφεται η φράση «Βερολίνο ως Αγκυρα». Οταν μετά οι οικογένεια καταφεύγει στο πατρικό οι ίδιοι τίτλοι εμφανίζονται με την επιγραφή «Αμβούργο ως Κωνσταντινούπολη». Τα γυρίσματα γίνονται εμφανώς στις γερμανικές μητροπόλεις, η οποίες δηλαδή στέκονται ως υποκατάστατα των τουρκικών - ένα εύρημα πολλαπλών αναγνώσεων. Ο Τσατάκ υπογραμμίζει ότι δε θα μπορούσε να γυρίσει μία ταινία με αυτή την αιχμηρή θεματική στη σύγχρονη Τουρκία; Τον ενδιαφέρει η ειρωνία ότι οι ήρωές του εγκλωβίζονται σ' ένα καθεστώς που σταδιακά θυμίζει κάτι εφιαλτικά γνώριμο κεφάλαιο της Γερμανικής Ιστορίας - σαν ένας άσχημος κύκλος να επαναλαμβάνεται; Ή, επιπλέον, θέλει να σημάνει κόκκινο συναγερμό: το θέμα δεν είναι γεωγραφικό, είναι παγκόσμιο. Δεν είναι μόνο ο Ερντογάν, δεν είναι μόνο ο Τραμπ. Οι δημοκρατικές βεβαιότητες κλονίζονται, παντού.
Υπάρχει μία πρωτοτυπία σε αυτή την ξεκάθαρα πολιτική ταινία. Συνήθως ένα σενάριο ξεκινά από το προσωπικό για να αποκαλύψει το οικουμενικό. Εδώ γίνεται το αντίθετο. Οι κοινωνικοπολιτικές θεματικές που θίγει η ιστορία έρχονται να διαβρώσουν τις προσωπικές σχέσεις, να επανεξετάσουν ιδιεολογίες, αξίες, επιλογές, αντοχές. Ακόμα και την ίδια την αγάπη. Πόσο επαναστάτης παραμένεις όταν φοβάσαι, όταν στερείσαι, όταν καταπιέζεσαι από την οικονομική αβεβαιότητα, την καταστροφή της καριέρας σου - μία παρεμβατική πεθερά, μία 'έφηβη κόρη;
Με δυνατές ερμηνείες από τους πρωταγωνιστές του, ο Τσατάκ εξετάζει το προσωπικό κόστος, το τίμημα. Οχι πάντα επιτυχημένα. Σε κάποιες στιγμές χάνει τον προσανατολισμό του - τα παρακλάδια της πλοκής πάρα πολλά, ο ρυθμός κυκλωτικός, χαρακτήρες μεταβάλλονται μερικές φορές ασυνεπώς σε σχέση με τον τρόπο που τους δημιούργησε.
Το τελικό αποτέλεσμα όμως είναι δυνατό, διαφορετικό, αποτελεί πρόταση. Ειδικά όταν βλέπεις ότι κι ο ίδιος ο δημιουργός παλεύει με την ερώτηση: μπορεί η τέχνη να σώσει τον κόσμο; Είναι η σύνδεση με ένα κείμενο, ένα θεατρικό, μία ταινία ικανή να ανοίξει απαραίτητους διαλόγους, όταν ο κόσμος γύρω μας εγκλωβίζεται σε επικίνδυνα σκοτάδια;. Και ποια είναι η ατομική -και η συλλογική- ευθύνη όταν έρθουν τα κίνητρα γράμματα; Οταν θα πρέπει να σταθείς κυμματοθραύστης μίας νέας εξωραϊστικής κανονικότητας;
Γιατί όλοι θα θέλαμε να μείνουμε στα βολικά, ζεστά κρεβάτια μας. Αλλά ο ανοιχτός ουρανός σε καλεί να κατέβεις στους δρόμους.
Το 76ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 12 μέχρι και τις 22 Φεβρουαρίου. Οπως κάθε χρόνο, το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει, ζωντανά, όλα όσα συμβαίνουν μέσα και έξω από τις αίθουσες μέσα από το ειδικό τμήμα του που ανανεώνεται συνεχώς.