«Μπορεί να τραυματιστείς, ακόμα κι αν φοράς τη ζώνη σου». Ενας αστυνομικός, χωρίς να το καταλάβει συνειδητά, συμμετέχει στην απόλυτη κατάρρευση στης αθωότητας της μικρής Τζοζεφίν. Η μαμά κι ο μπαμπάς τής έχουν μάθει να φορά τη ζώνη της και θα προστατευτεί από το κακό. Ελεγαν ψέματα; Μπορεί το κακό να σε βρει έτσι κι αλλιώς;
Η 8χρονη Τζοζεφίν έγινε μάρτυρας σε κάτι τέτοιο εκείνο το πρωί - κι ο κόσμος της άλλαξε, βίαια, απότομα, για πάντα. Κάθε Κυριακή έχουν μία συνήθεια με τον μπαμπά της Ξυπνάνε στις 5.30, φοράνε τις φόρμες τους, παίρνουν την μπάλα ποδοσφαίρου και τρέχουν στο γειτονικό πάρκο για προπόνηση. Στο δρόμο πειράζονται, κάνουν κόντρες, παίζουν. Εκείνος καμιά φορά την αφήνει να τον κερδίζει στο τρέξιμο για να της τονώσει την αυτοπεποίθηση. Σε μία τέτοια περίπτωση, όπως εκείνη ξεφεύγει μπροστά ανάμεσα στα μονοπάτια του πάρκου, ο μπαμπάς τη χάνει. Και το κοριτσάκι, ολομόναχο, κρυμμένο πίσω από ένα δέντρο, βλέπει κάτι που ούτε ανήλικα, ούτε ενήλικα μάτια θα έπρεπε ποτέ να δουν. Ενας άντρας επιτίθεται σε μία γυναίκα jogger, την ακινητοποιεί, τη γδύνει, την γρονθοκοπεί μέχρι να χάσει τις αισθήσεις της, τη βιάζει με ζωώδη βογγητά απόλαυσης. Οταν ο πατέρας ανακαλύπτει τη Τζο, φωνάζοντας ανήσυχα το όνομά της, αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει, καταδιώκει τον βιαστή, καλεί την αστυνομία και το κοριτσάκι βρίσκεται στο πίσω κάθισμα του περιπολικού με το θύμα που τρέμει και κλαίει βουβά. Τα διάπλατα παιδικά μάτια την κοιτούν με τρόμο και περιέργεια. Η μικρή έχει ρουφήξει τη βία, χωρίς να ξέρει τι σημαίνει «βιασμός». Εδώ καλά καλά δεν ξέρει τι είναι το σεξ. Το μόνο που κατάλαβε είναι ότι, στον άδικο κόσμο των ενήλικων, μπορείς να πάθεις κακό, ακόμα κι αν φοράς τη ζώνη σου.
Το 76ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 12 μέχρι και τις 22 Φεβρουαρίου. Οπως κάθε χρόνο, το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει, ζωντανά, όλα όσα συμβαίνουν μέσα και έξω από τις αίθουσες μέσα από το ειδικό τμήμα του που ανανεώνεται συνεχώς.
Με τη δεύτερη της ταινία, που έρχεται στην ευρωπαϊκή της πρεμιέρα ήδη πολυβραβευμένη από το Σάντανς, η Μπεθ ντε Αραούζο («Soft & Quiet») αποδεικνύει ότι ξέρει να χειριστεί τεράστια ζητήματα, με μικρές σημαντικές αποφάσεις, που την κάνουν μεγάλη σκηνοθέτη. Πατώντας πάνω σε σενάριο που έγραψε για να μας εξομολογηθεί το περιστατικό που βίωσε η ίδια μικρή, η σκηνοθέτης τοποθετεί την κάμερα πολύ προσεκτικά απέναντι στη βία - και σε αυτή που φαίνεται και σε αυτή που προκύπτει στη φαντασία ενός ανεπίστρεπτα τραυματισμένου στον πυρήνα του κοριτσιού. Ο τρόπος που κινηματογραφεί τον βιασμό (όσο ρεαλιστικά, ανοικτά, ωμά πρέπει για να συνδεθεί ο θεατής με τη φρίκη, αλλά κι όσο προστατευμένα για να μην ξεφύγει σε φθηνή αισθητικοποίηση), πώς κόβει ανάμεσα στην παραλυσία του θύματος και την αντίστοιχη μακάβρια περιέργεια των παιδικών ματιών, πώς καθοδηγεί την (συγκλονιστική) ηθοποιό Σίρα ΜακΑρθι να κλειδώσει στον πόνο, το σοκ και τον εξευτελισμό, πώς χορογραφεί την παγερή, αμήχανη κανονικότητα της αστυνομίας, πώς σωματικά, αντρικά, έντιμα αλλά απρόσεκτα, αντιδρά ο πατέρας. Πόσο κανείς δεν καταλαβαίνει ότι κάθε λέξη, κάθε κίνηση, κάθε χειρισμός λειτουργούν εκείνες τις στιγμές συγκεντρωτικά στην συντριβή ενός παιδιού.
Η μεγαλύτερη επιτυχία όμως είναι ο τρόπος που η ντε Αραούζο απεικονίζει τις συνέπειες. Με ένα αριστοτεχνικό σενάριο που βάζει διαλόγους στα στόματα των γονέων που δείχνουν την ανικανότητα μας να χειριστούμε ευθέως τις απορίες των παιδιών. Την ανεπάρκειά μας να κρατήσουμε ισορροπίες ανάμεσα στην τυφλή προστασία και την προνοητική ενημέρωση. Την αδυναμία διαχείρισης των δύσκολων συναισθημάτων. Η ήπια, χαμηλότονη, ζεν, καλλιτέχνης μαμά (η οποία συναισθανόμαστε ότι έχει βιαστεί και η ίδια στο παρελθόν) προσπαθεί να προφυλάξει την ψυχική υγεία της κόρης της με ενήλικες γενικότητες και ακατανόητες αλήθειες. Ο αθλητής, καλοπροαίρετος, αλλά αναφλέξιμα θερμόαιμος μπαμπάς την γράφει σε μαθήματα πολεμικών τεχνών και αυτοάμυνας. Το κοριτσάκι παρακολουθεί τους γονείς του να τσακώνονται για το πώς πρέπει να την προφυλάξουν και τελικά μένει μόνη της, μπερδεμένη, τρομαγμένη, συθέμελα κλονισμένη.
Κι όχι εντελώς μόνη. Η ντε Αραούζο προσωποποιεί το τραύμα, εμφανίζοντας τον βιαστή ως φανταστικό φίλο στη ζωή της Τζοζεφίν. Την ακολουθεί παντού - στο δωμάτιό της, στο οικογενειακό τραπέζι, στο σχολείο της - μ' ένα γλοιώδες μειδίαμα, με μία διεστραμμένη επικινδυνότητα, ή (ακόμα πιο δύσκολο να την ερμηνεύσει ένα παιδί) την ψυχική του βλάβη χαραγμένη σαν βουβό ουρλιαχτό στο πρόσωπό του.
Πώς θα διαχειριστεί η μικρή όλα αυτά; Πώς θα σταθεί δυνατή, θα μάθει να υπερασπίζεται τον εαυτό της, να μη φοβάται; Πώς θα συνεχίσει τη ζωή της στο σχολείο, πώς θα επανατοποθετηθεί απέναντι στους γονείς και το νέο μωρό που έρχεται, πώς θα βρει την νηφαλιότητα να καταθέσει στο δικαστήριο; Πώς θα ξορκίσει το βίαιο φάντασμα από το παρόν και το μέλλον της ως νεαρή γυναίκα;
Η μικρή Μέισον Ριβς με τα ζουμερά της μάγουλα και τα old soul της μάτια είναι συγκλονιστική στο ρόλο της Τζοζεφίν (τόσο, που ίσως κερδίσει το βραβείο ερμηνείας). Με αβίαστη φυσικότητα, εγκράτεια, αλλά κι έναν έκδηλο εσωτερικό αναβρασμό που ξεσπά εκεί ακριβώς που πρέπει, η Ριβς δεν ερμηνεύει απλά - εξαφανίζεται μέσα στην ηρωίδα της. Το προσωπάκι της πραγματικός καμβάς αναζήτησης χιλιάδων ερωτήσεων, το βλέμμα της πονεμένο, τρομαγμένο, καχύποπτο απέναντι στις απαντήσεις των μεγάλων.
Αλλά μεγάλη έκπληξη αποτελεί κι ο Τσάνινγκ Τέιτουμ - έτσι όπως γενναιόδωρα εκθέτει και τσαλακώνει το στάτους του (της macho αρρενωπότητας, των καλών προθέσεων ενός all-Αmerican αρσενικού) και τοποθετείται με θάρρος εκτός του ερμηνευτικού comfort zone του, για να παραδώσει έναν τρυφερό, αλλά βαθιά ανίκανο να χειριστεί την κατάσταση πατέρα. Ο Τέιτουμ είναι όλοι μας - με αυτόν συνδεόμαστε, μαζί του γειωνόμαστε και συντριβόμαστε, αυτός είναι ο παραμορφωμένος καθρέφτης των συλλογικών ενοχών μας απέναντι στον κόσμο που παραδίδουμε στα παιδιά. «Η ζωή είναι άδικη» λέει στην κόρη του. «Και γιατί δεν την διορθώνετε;» του απαντά αιφνιδιαστικά.
Η ντε Αραούζο θα μας αφήσει με όλα τα ερωτηματικά να κρέμονται πάνω από τα σκυφτά μας κεφάλια, όσο πέφτουν οι τίτλοι τέλους και βγαίνουμε από την αίθουσα. Αλλά και μία μαγική, ανθρώπινη, γλυκιά αισιοδοξία. Τα παιδιά είναι πιο δυνατά, πιο ικανά, πιο έξυπνα από εμάς. Αν κρατάμε τις καρδιές μας ανοικτές, έχουν να μάς μάθουν πολλά...
Το 76ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 12 μέχρι και τις 22 Φεβρουαρίου. Οπως κάθε χρόνο, το Flix βρίσκεται εδώ για να σας μεταφέρει, ζωντανά, όλα όσα συμβαίνουν μέσα και έξω από τις αίθουσες μέσα από το ειδικό τμήμα του που ανανεώνεται συνεχώς.