Μετά την ήττα του Τίμοθι Σαλαμέ στα Οσκαρ, κάποιοι θαυμαστές δεν θρηνούν απλώς για το βραβείο που δεν ήρθε, αλλά για κάτι πιο άυλο: τη μετάβασή του από το αγαπημένο intellectual internet boyfriend σε μια φιγούρα που πλέον εκλαμβάνεται ως αλαζονική. Πρόκειται άραγε για ακόμη μία περίπτωση παρακοινωνικής προβολής ή για μια πραγματική αλλαγή; Και αν ισχύει όντως το δεύτερο, γιατί πρέπει η δημόσια εικόνα του να επηρρεάζει την αξία του ως καλλιτέχνη;
Σε μια συζήτηση με τον Μάθιου ΜακΚόναχι, ο Τίμοθι Σαλαμέ έκανε ένα σχόλιο που εξόργισε αρκετούς), όταν εξέφρασε πόσο ευγνώμων είναι που εργάζεται στον κινηματογράφο, σε αντίθεση με το μπαλέτο ή την όπερα, τα οποία χαρακτήρισε ως «πεδία που πεθαίνουν» και για τα οποία «πλέον δεν ενδιαφέρεται κανείς». Και, σαν να μην έφτανε αυτό, πρόσθεσε γελώντας: «Oλος ο σεβασμός στους ανθρώπους του μπαλέτου και της όπερας… μόλις έχασα 14 σεντς σε τηλεθέαση.»
Η αντίδραση ήταν άμεση. Από το TikTok και το X μέχρι τους επίσημους λογαριασμούς της όπερας του Σίδνεϋ και της Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης μέχρι και την λυρική σκηνή της Αθήνας, άνθρωποι που τον θαύμαζαν για χρόνια άρχισαν να εκφράζουν την απογοήτευσή τους. Ομως αυτή η αντίδραση δεν περιορίστηκε σε ένα μεμονωμένο σχόλιο, λειτούργησε περισσότερο ως καταλύτης για μια ευρύτερη μετατόπιση στην αντίληψη γύρω από το πρόσωπό του.
Η απογοήτευση εντάθηκε ακόμη περισσότερο στον απόηχο της ήττας του στα Οσκαρ. Παρά την (ιδιαίτερα) έντονη και προσεκτικά οργανωμένη καμπάνια, και παρά το γεγονός ότι η ερμηνεία του στο «Marty Supreme» θεωρήθηκε από πολλούς η κορυφαία στιγμή της μέχρι τώρα καριέρας του, το πολυπόθητο βραβείο δεν ήρθε.
Για κάποιους, επρόκειτο απλώς για μια επαγγελματική ήττα. Για τους ολοένα και περισσότερους επικριτές του, όμως, λειτούργησε ως επιβεβαίωση ότι η αλαζονεία και η εμμονική του επιδίωξη του "μεγαλείου" είχαν διαφορετικές συνέπειες. Και το κοινό φάνηκε να το απολαμβάνει: περισσότεροι έσπευσαν να παρακολουθήσουν την αντίδρασή του για να τη μετατρέψουν στο επόμενο meme, παρά να δώσουν προσοχή στον ευχαριστήριο λόγο του Μάικλ Μπ. Τζόρνταν.»
Με τον Μάθιου ΜακΚόναχεϊ από το Variety
Ωστόσο, τα πρώτα σημάδια ότι η δυναμική άλλαζε είχαν εμφανιστεί ήδη από τις 22 Φεβρουαρίου, όταν ο Σαλαμέ, που μέχρι τότε θεωρούνταν το φαβορί μετά τις νίκες του στα Critics’ Choice Awards και τις Χρυσές Σφαίρες, έχασε το BAFTA Α΄ Ανδρικού.
Η βραδιά των BAFTA αποδείχθηκε ιδιαίτερα σκληρή και για την ίδια την ταινία. «Marty Supreme» έφυγε χωρίς καμία νίκη, παρά τις 11 υποψηφιότητές του, ισοφαρίζοντας το ρεκόρ για τις περισσότερες ήττες σε μία τελετή. Παρ’ όλα αυτά, υπήρχε ακόμη η αίσθηση ότι η αφήγηση θα μπορούσε να ανατραπεί την τελευταία στιγμή. Σχεδόν σαν καθρέφτης της ίδιας της ταινίας, όπου ο φιλόδοξος και συχνά υποτιμημένος Μάρτι Μάουζερ καταφέρνει να αψηφήσει τις πιθανότητες.
Η ελπίδα αυτή περιορίστηκε ακόμη περισσότερο μία εβδομάδα αργότερα, την 1η Μαρτίου, στα Actor Awards (του Σωματείου των Ηθοποιών), όταν έχασε το βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου από τον Μάικλ Μπ. Τζόρνταν. Η δυναμική της κούρσας είχε πλέον αλλάξει οριστικά. Οταν έφτασε τελικά η βραδιά των Όσκαρ, η ανατροπή που κάποιοι περίμεναν δεν πραγματοποιήθηκε.
Για κάποιους, επρόκειτο απλώς για μια επαγγελματική ήττα. Για τους ολοένα και περισσότερους επικριτές του, όμως, λειτούργησε ως επιβεβαίωση ότι η αλαζονεία και η εμμονική του επιδίωξη του «μεγαλείου» είχαν διαφορετικές συνέπειες. Και το κοινό φάνηκε να το απολαμβάνει: περισσότεροι έσπευσαν να παρακολουθήσουν την αντίδρασή του για να τη μετατρέψουν στο επόμενο meme, παρά να δώσουν προσοχή στον ευχαριστήριο λόγο του Μάικλ Μπ. Τζόρνταν.
Σε μια πιο «δραματική» γωνιά του ίντερνετ άρχισαν να εμφανίζονται όλο και πιο έντονες αντιδράσεις: «RIP Timothée Chalamet, you would have hated Timothy Chalamet», «πού πήγε το όμορφο αγόρι μου;». Τέτοιες φράσεις δεν υποδήλωναν μόνο δυσαρέσκεια, αλλά και μια αίσθηση απώλειας, σαν να είχε χαθεί μια συγκεκριμένη εκδοχή ενός ανθρώπου/σταρ.
Πάνω στη «Σφαίρα» του Λας Βέγκας για την προώθηση του «Marty Supreme»
Το ερώτημα παραμένει: πρόκειται για απώλεια μιας φαντασίωσης ή για πραγματική μεταμόρφωση;
Ο Σαλαμέ είχε ταυτιστεί με έναν πολύ συγκεκριμένο τύπο παρουσίας. Από το «Να Με Φωνάζεις Με Τ' Ονομά Σου» και το «Ενα Ομορφο Αγόρι» μέχρι τις συνεργασίες του με δημιουργούς που κινούνται στον χώρο του ανεξάρτητου κινηματογράφου όπως η Γκρέτα Γκέργουικ, με την οποία συνεργάστηκε δύο φορές σε ταινίες που ενίσχυσαν ακόμα περισσότερο αυτή την αφήγηση («Lady Bird» και «Μικρές Κυρίες»), η εικόνα του συνδεόταν με ευαισθησία, εσωτερικότητα και μια σχεδόν «καλλιτεχνική» εύθραυστη γοητεία. Δεν ήταν απλώς ένας ηθοποιός. Eίχε μετατραπεί σε σύμβολο ενός συγκεκριμένου αισθητικού και συναισθηματικού προτύπου.
Μικρές Κυρίες
Να Με Φωνάζεις Με Τ' Ονομά Σου
Γι’ αυτό και η μετατόπιση που παρατηρείται σήμερα μοιάζει τόσο έντονη. Η αλλαγή στους ρόλους που ερμήνευσε τα τελευταία χρόνια με έμφαση στους πιο δυναμικούς ή ναρκισσιστικούς χαρακτήρες, αλλά και η δημόσια παρουσία του, με αυξημένη αυτοπεποίθηση και εμφανή φιλοδοξία, που από πολλούς μεταφράστηκε ως ματαιοδοξία, οδήγησαν πολλούς να τον επαναπροσδιορίσουν. Σε αυτό συνέβαλαν και στιγμές όπως η σχέση του με την Κάιλι Τζένερ, που για μερίδα του κοινού συμβόλισε μια απομάκρυνση από το «arthouse» προφίλ προς κάτι πιο mainstream.
Στη συλλογική φαντασία, αυτή η μετατόπιση μεταφράστηκε ως μια αλλαγή από «ευαίσθητο καλλιτεχνικό τύπο» σε πιο επιδεικτική και αυτάρεσκη φιγούρα. Κάθε φορά που εμφανίζονται φωτογραφίες του ζευγαριού στο διαδίκτυο, τα περισσότερα σχόλια είναι ειρωνικά και διερωτώνται «Τι θα έχουν να συζητήσουν». Τι κοινό μπορεί να έχει το μελαγχολικό αγόρι που μιλάει γαλλικά με την πρώτη ευκαιρία και μια ινφλουένσερ που μεγάλωσε μπροστά στις κάμερες ενός trash ριάλιτι σόου.
Σε προοσκαρικό event για την προώθηση του «Marty Supreme»
Η περιοδεία προώθησης του «Marty Supreme» φαίνεται να αποτέλεσε σημείο καμπής. Σε ένα περιβάλλον που εξακολουθεί να απαιτεί από τους επιτυχημένους να επιδεικνύουν ταπεινότητα, η ανοιχτή φιλοδοξία και η έντονη αυτοπροβολή του Σαλαμέ άρχισαν να εκλαμβάνονται ως υπερβολικές. Η κουλτούρα μπορεί να εξυμνεί την επιτυχία, αλλά εξακολουθεί να απορρίπτει την απροκάλυπτη επιδίωξή της.
Παράλληλα, διατυπώθηκαν και άλλες κριτικές, από αισθητικές επιλογές μέχρι συνεργασίες και δημόσιες δηλώσεις, που ενίσχυσαν την εντύπωση μιας μετατόπισης προς μια πιο «επιθετική» ή επιδεικτική περσόνα. Τα σχόλια για το μπαλέτο και την όπερα, ειδικότερα, λειτούργησαν ως σημείο συμπύκνωσης αυτής της δυσαρέσκειας.
Θα ήταν βέβαια απίθανο να θεωρηθεί πως τα σχόλια αυτά έπαιξαν κάποιο ρόλο στην ήττα του στα Οσκαρ. Στο επίκεντρο της συζήτησης αυτής όμως, βρίσκεται κάτι βαθύτερο, η εξίσωση της αξίας με τη δημοφιλία. Η ιδέα πως ό,τι δεν είναι μαζικά αποδεκτό ή οικονομικά επιτυχημένο στερείται σημασίας. Πρόκειται για μια λογική που ευδοκιμεί σε βιομηχανίες όπως το Χόλιγουντ, όπου η επιτυχία μετριέται σε αριθμούς όπως εισπράξεις, προβολή, απήχηση.
Στο πλαίσιο αυτό η κερδοφορία αρχίζει να εκλαμβάνεται ως απόδειξη αξίας. Και όταν αυτή η οπτική κυριαρχεί, μορφές τέχνης όπως το μπαλέτο ή η όπερα κινδυνεύουν να ιδωθούν μόνο μέσα από τη μειωμένη τους δημοτικότητα, αντί για την ιστορική και πολιτισμική τους σημασία.
Κι όμως, το γεγονός ότι κάτι είναι λιγότερο εμπορικό δεν το καθιστά λιγότερο ουσιαστικό. Μπορεί να είναι λιγότερο accessible από τον κινηματογράφο αλλά ορδές κόσμου και οργανισμών έσπευσαν να τις υπερασπιστούν, αναγνωρίζοντας πως οι τέχνες αυτές συνεχίζουν να απαιτούν πειθαρχία, αφοσίωση και χρόνια εξάσκησης, στοιχεία που δεν διαφέρουν από εκείνα της υποκριτικής. Η απόρριψή τους δεν αποτελεί απλώς απλοποίηση, αλλά και παραγνώριση της ίδιας της έννοιας της τέχνης.
Πως λοιπόν ο Σαλαμέ, ένας καλλιτέχνης που βρίσκεται στον χώρο των τεχνών από τα μαθητικά του χρόνια καθώς σπούδασε στο La Guardia και μετά στο NYU, που προέρχεται από μια οικογένεια που έχει σχέση με το μπαλέτο και το θέατρο καθώς η γιαγιά του, η μητέρα του και η αδερφή του χόρεψαν στο New York City Ballet, τολμά να μειώνει αυτές τις τέχνες και να μην αναγνωρίζει την τεράστια συμβολή τους;
Ισως αυτό να λέει και κάτι βαθύτερο για τη βιομηχανία του θεάματος. Είναι ένας κόσμος που μπορεί να σε ανεβάσει στην κορυφή τη μία μέρα και να σε ρίξει την επόμενη αλλά και να σε επαναφέρει εξίσου γρήγορα στο προσκήνιο, μόλις εμφανιστεί η επόμενη μεγάλη στιγμή. Στον κινηματογράφο, τελικά, οι αφηγήσεις δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά, απλώς περιμένουν το επόμενο κεφάλαιο.»
Με την Κάιλι Τζένερ
Την ίδια στιγμή, αναδύεται και μια εναλλακτική ερμηνεία: ότι ο Σαλαμέ δεν άλλαξε ουσιαστικά, αλλά ότι η δημόσια εικόνα του ήταν εξαρχής μερικώς κατασκευασμένη. Η πρώιμη ταύτισή του με τον «ευαίσθητο» τύπο ίσως λειτούργησε και ως πολιτισμικό ή επαγγελματικό πλεονέκτημα. Σήμερα, με την επιτυχία του εδραιωμένη, δεν υπάρχει η ίδια ανάγκη προσαρμογής σε αυτή την εικόνα.
Από μια άλλη οπτική, η αλλαγή μπορεί να θεωρηθεί αναμενόμενη. Η μετάβαση από έναν νεαρό ηθοποιό σε έναν καθιερωμένο σταρ συνοδεύεται από διαφορετική αυτοπεποίθηση και διαφορετική σχέση με τη δημόσια εικόνα. Η έντονη αυτοπροβολή μπορεί να λειτουργεί όχι μόνο ως έκφραση φιλοδοξίας, αλλά και ως συνειδητή στρατηγική, ακόμη και ως προσπάθεια διατήρησης της σημασίας του ίδιου του κινηματογράφου.
Σε κάθε περίπτωση, η έντονη αντίδραση αποκαλύπτει και κάτι για το κοινό. Στην εποχή των social media, οι σχέσεις με δημόσια πρόσωπα αποκτούν έναν παρακοινωνικό χαρακτήρα: δημιουργείται μια αίσθηση οικειότητας που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Οι ηθοποιοί μετατρέπονται σε σύμβολα, σε προεκτάσεις ρόλων, σε φορείς αξιών που ίσως δεν τους ανήκουν.
O Τίμοθι Σαλαμέ φωτογραφημένος από τον Τζος Σάφντι για το περιοδικό W
Oταν αυτή η εικόνα καταρρέει, η απογοήτευση μοιάζει προσωπική. Όμως στην πραγματικότητα πρόκειται για τη διάψευση μιας προβολής.
Ίσως, λοιπόν, η πιο ρεαλιστική προσέγγιση είναι η αποσύνδεση του καλλιτέχνη από την ιδέα της ηθικής ή πνευματικής αυθεντίας. Η εκτίμηση της δουλειάς του μπορεί να συνυπάρχει με την αναγνώριση ότι οι απόψεις του δεν έχουν απαραίτητα ιδιαίτερο βάθος, ή ότι δεν χρειάζεται να έχουν.
Ταυτόχρονα, η ανοιχτή φιλοδοξία του Σαλαμέ μπορεί να διαβαστεί και διαφορετικά: όχι μόνο ως αλαζονεία, αλλά και ως ειλικρίνεια σε μια κουλτούρα που συχνά απαιτεί προσποιητή ταπεινότητα. Και ίσως, ειρωνικά, όσο λιγότερο «οικείος» γίνεται, τόσο πιο ενδιαφέρων μετατρέπεται, όχι απαραίτητα ως πρόσωπο, αλλά ως δημόσια περφόρμανς.
Τελικά, η αξία της τέχνης δεν καθορίζεται ούτε από τα βραβεία, ούτε από τη δημοφιλία, ούτε από τις δηλώσεις ενός ηθοποιού. Οι πιο ουσιαστικές μορφές τέχνης συνεχίζουν να υπάρχουν, συχνά μακριά από το μαζικό ενδιαφέρον, απαιτητικές, σύνθετες και ανθεκτικές στον χρόνο. Ίσως εκεί βρίσκεται και το ουσιαστικό σημείο: όχι στην εικόνα που κατασκευάζεται γύρω από τους ανθρώπους, αλλά στην ίδια την τέχνη που παραμένει, ανεξάρτητα από το αν «ενδιαφέρεται κανείς».
Εξάλλου, μέσα στον θόρυβο της βιομηχανίας, αυτές οι συζητήσεις σπάνια κρατούν πολύ. Λίγες μόλις μέρες μετά τη μεγάλη του ήττα στα Οσκαρ, κυκλοφόρησε το πολυαναμενόμενο τρέιλερ του «Dune 3», το φινάλε της επικής τριλογίας. Στην αφίσα, ο Σαλαμέ εμφανίζεται σκοτεινός, θυμωμένος, σχεδόν απειλητικός αλλά αδιαμφισβήτητα σταρ. Και ξαφνικά η συζήτηση άλλαξε. Τα Οσκαρ, οι επικρίσεις και τα memes άρχισαν να ξεθωριάζουν, καθώς το ενδιαφέρον στράφηκε ξανά στο ίδιο σημείο: στο πόσο ανυπομονεί το κοινό για την επιστροφή του κόσμου του Dune - και αυτή του Σαλαμέ.
Ισως αυτό να λέει και κάτι βαθύτερο για τη βιομηχανία του θεάματος. Είναι ένας κόσμος που μπορεί να σε ανεβάσει στην κορυφή τη μία μέρα και να σε ρίξει την επόμενη αλλά και να σε επαναφέρει εξίσου γρήγορα στο προσκήνιο, μόλις εμφανιστεί η επόμενη μεγάλη στιγμή. Στον κινηματογράφο, τελικά, οι αφηγήσεις δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά, απλώς περιμένουν το επόμενο κεφάλαιο.
