Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Είναι ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του σύγχρονου ρωσικού σινεμά, παρότι αντικαθεστωτικός και αυτοεξόριστος στο Παρίσι. Ο Αντρέι Ζβγιάγκιντσεφ είναι ένας άνθρωπος που ακούς με προσοχή, ο λόγος, το ύφος, το υποκείμενο νόημα όσων λέει δεν σου επιτρέπουν να κάνεις αλλιώς. Μ' ένα εκπληκτικό σερί ταινιών, από την «Επιστροφή» και το «Λεβιάθαν» ως το «Loveless», επιλέγει οικογενειακές ιστορίες για να μιλήσει, με την αυστηρή, πάντα, αισθητική του, για μια ρωσική (και παγκόσμια) κοινωνία σε κρίση, ηθική, ενοχική, υπαρξιακή.
Το ίδιο κάνει και τώρα, με τη νέα ταινία του, τον «Μινώταυρο» που του χάρισε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής (Βραβείο Σκηνοθεσίας) στο Φεστιβάλ Καννών, μόνο που η κρίση είναι τόσο πιο βαθιά και η οικογένεια... δανεική. Το σενάριο διασκευάζει την «Απιστη Γυναίκα» του Κλοντ Σαμπρόλ, που κατόπιν έγινε το «Unfaitful» του Εϊντριαν Λάιν, ένα θρίλερ ερωτικού τριγώνου, όμως σχολιάζει τη σύγχρονη ρωσική ασυδοσία εξουσίας με πληθωρικότητα, σκληρότητα και μαζί μια αφοπλιστική πικρία. Στη διάρκεια του φεστιβάλ Καννών, ο Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ μίλησε στο Flix, φυσικά ρωσικά με διερμηνέα, χωρίς αναστολές και, ταυτόχρονα, με απόλυτο έλεγχο του λόγου του: όπως, ακριβώς, κάνει και στις ταινίες του.
Ο «Μινώταυρος» του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ θα είναι η ταινία έναρξης του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, λίγο πριν βγει στις αίθουσες, στις 19 Νοεμβρίου, από το Cinobo. Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix για την ταινία.
Πώς σκεφτήκατε να συνδέσετε στοιχεία από την ταινία του Κλοντ Σαμπρόλ, «Η Απιστη Γυναίκα», ένα ερωτικό νουάρ, με τα γεγονότα στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία;
Από την ταινία του Σαμπρόλ κρατήσαμε μόνο την πλοκή. Στην πρώτη σκηνή, ο σύζυγος αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά όταν βλέπει ένα ύποπτο τηλεφώνημα της γυναίκας του. Στη συνέχεια, για περίπου τη μισή ταινία, την παρακολουθεί, προσλαμβάνει έναν ντετέκτιβ και τελικά βρίσκει τις αποδείξεις ότι εκείνη τον απατά. Αυτή την ιστορία, φυσικά, την πήρα και τη μετέφερα σε ένα πλαίσιο που είχε σημασία για μένα: τη ρωσική πραγματικότητα και τον Σεπτέμβριο του 2022, την περίοδο που η Ρωσία ξεκίνησε την επιστράτευση. Ηταν αδύνατον να φανταστεί κανείς ένα σημαντικότερο γεγονός στη Ρωσία εκείνη την εποχή και, φυσικά, ενσωματώθηκε στον ιστό του σεναρίου. Επομένως, δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολο, γιατί αυτό που κράτησα δεν ήταν κάποιο χαρακτηριστικό των ηρώων ή κάποια εθνική ιδιαιτερότητα, αλλά μόνο η πλοκή. Στη συνέχεια, τη μετέφερα στο δικό μου περιβάλλον και μπορούσα να την εμπλουτίσω με όλα όσα έχουν σημασία για μένα.
O πόλεμος στην Ουκρανία, δεν είναι ευθύνη του Πούσκιν, του Τολστόι, του Γκόγκολ ή του Τσαϊκόφσκι. Ευθύνη έχουν εκείνοι που αποφάσισαν να κάνουν τον πόλεμο.»
Η πρώτη φορά που σκέφτηκα να κάνω ένα ριμέικ της ταινίας του Σαμπρόλ ήταν το 2017-18, αμέσως μετά το «Loveless» και αρκετά χρόνια πριν από τον πόλεμο. Αν είχαμε εξασφαλίσει τότε τα δικαιώματα της διασκευής, φυσικά θα είχαμε γυρίσει μια εντελώς διαφορετική ταινία. Θα τη μεταφέραμε επίσης στη Ρωσία, αλλά θα είχε άλλη θεματική. Τελικά, το ζήτημα των δικαιωμάτων διευθετήθηκε το 2022, όταν εγώ ζούσα ήδη στη Γαλλία. Ο Ναταναέλ Καρμίτς έμαθε για το ενδιαφέρον μου για το σενάριο και με ρώτησε, «Θέλεις ακόμη να κάνεις αυτή την ταινία;». Του απάντησα ναι, δώσαμε τα χέρια τον Σεπτέμβριο του 2022 και μόλις δέκα ημέρες αργότερα ξεκίνησε η επιστράτευση. Επομένως, ήταν απολύτως φυσικό να ενσωματώσουμε αυτό το γεγονός στον ιστό της ταινίας. Κατά κάποιον τρόπο, λοιπόν, ήταν ευλογία που δεν καταφέραμε να εξασφαλίσουμε τα δικαιώματα για το ριμέικ το 2018.
Η ταινία παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο πρότυπο αρρενωπότητας, βγαλμένο από την εικόνα του Βλαντίμιρ Πούτιν για το τι σημαίνει να είσαι άντρας, ήταν σκόπιμο αυτό;
Οχι, δεν θέλω να μιλήσω για το τι πιστεύει αυτός ο τύπος σχετικά με την αρρενωπότητα. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Προτείνω να αφήσουμε εντελώς το όνομά του έξω από αυτή τη συζήτηση. Αν δείτε την ταινία του Σαμπρόλ, υπάρχει και εκεί ένας άντρας που δεν δείχνει ιδιαίτερα βίαιος, αλλά καταφεύγει στη βία για να λύσει τα προβλήματά του. Επομένως, δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό έχει πράγματι κάποια σχέση με τη ρωσική αρρενωπότητα. Αν παρατηρήσετε προσεκτικά τον ήρωα, θα δείτε ότι παραμένει πολύ ψύχραιμος σε όλη τη διάρκεια της ταινίας. Δεν κατηγορεί ποτέ ευθέως τη γυναίκα του, δεν της μιλά ποτέ για όσα μαθαίνει. Αυτό κάτι σημαίνει, έτσι δεν είναι; Ισως θα ήταν κλισέ αν κατέστρεφε την κουζίνα ή το σαλόνι. Ισως ένας Γάλλος ή ένας Ιταλός να αντιδρούσε έτσι, αλλά νομίζω ότι εδώ δεν θα ήταν και τόσο κλισέ.
Ενας από τους πιο ενδιαφέροντες δεύτερους ήρωες είναι ο γιος του ζευγαριού, που διοχετεύει την αντίδρασή του στο να γίνει καλλιτέχνης, φωτογράφος. Υπάρχει κάποια πρόθεση αλληγορίας σ' αυτό;
Δεν ανήκει πραγματικά στο λεξιλόγιό μου να μιλάω για αλληγορίες. Οταν δημιουργώ τους χαρακτήρες μου, προσπαθώ να τους κάνω αληθινούς, ζωντανούς, να πάλλονται. Τους αντλώ από τον ίδιο τον ιστό της ζωής. Οπότε, ναι, ο γιος είναι ξεκάθαρα θλιμμένος. Μένει στο περιθώριο, επειδή έχει καλλιτεχνική φλέβα και ο πατέρας του αντιμετωπίζει με σχετική ειρωνεία το ταλέντο του, το υποτιμά. Του ζητά να παίξουν μαζί, αλλά ο πατέρας του είναι απασχολημένος και τον αφήνει στην άκρη. Φυσικά, η ψυχρότητα και η αποσύνδεση μέσα στο ζευγάρι αντανακλώνται και στο αγόρι.
Ωστόσο, το όνομά του, Σεριόζα, είναι ένας φόρος τιμής στην Αννα Καρένινα του Τολστόι. Είναι το όνομα του γιου της Αννας, ο οποίος επίσης μένει κατά κάποιον τρόπο στο περιθώριο, επειδή οι γονείς του δεν μπορούν πια να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Αυτή ήταν μία από τις αναφορές που είχαμε κατά νου, αλλά και πάλι θέλαμε ο χαρακτήρας να μην είναι αλληγορικός, αλλά ζωντανός και αληθινός.
Η ταινία έχει μια εντυπωσιακή μελέτη χαρακτήρων, υπάρχουν πολλά επίπεδα στις μεταξύ τους σχέσεις, στην εργασία, στον δημόσιο χώρο, στην επιστράτευση. Πώς καταφέρνετε να συνθέτετε όλα αυτά τα επίπεδα της ιστορίας και να τα ενσωματώνετε στην εξέλιξη του σεναρίου;
Επιστρέφοντας στον Σαμπρόλ, εκείνος επέλεξε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο προσέγγισης. Εστίασε αποκλειστικά στην πλοκή του ερωτικού τριγώνου. Νομίζω ότι δεν αναρωτήθηκε καν γιατί η ηρωίδα είναι άπιστη, στην ταινία του δεν παίρνεις ποτέ μια πραγματική απάντηση σε αυτό.
Εγώ, μαζί με τον συν-σεναριογράφο μου, τον Σιμόν Λιασένκο, θελήσαμε ουσιαστικά να καλύψουμε αυτά τα κενά. Για εμάς ήταν πολύ σημαντικό όχι μόνο να δώσουμε πληρότητα στην επαγγελματική ζωή της ηρωίδας, αλλά και να αντλήσουμε από την οικογενειακή της ζωή κάποιες ενδείξεις, κάποιες εξηγήσεις για το γιατί είναι άπιστη, γιατί αισθάνεται την ανάγκη να αναζητήσει κάτι έξω από την οικογένεια και να προδώσει την εμπιστοσύνη του συζύγου της.
Οι άνθρωποι χρειάζεται να προσαρμόζονται, συνηθίζουν. Είναι στο DNA μας, είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντέξει μια τέτοια κατάσταση στρες και συναισθηματικής φόρτισης επί τέσσερα συνεχόμενα χρόνια. Ετσι είναι η ζωή.»
Ετσι, επειδή θέσαμε όλα αυτά τα ερωτήματα στον εαυτό μας και δεν θέλαμε να αφήσουμε κανένα κενό, καταλήξαμε σε αυτό το πολυεπίπεδο σενάριο. Και, φυσικά, το επόμενο βήμα είναι να ενορχηστρώσεις όλα αυτά στο γύρισμα και στην οθόνη. Κι αυτό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό!
Η ταινία παρουσιάζει έναν καλό Ρώσο, έναν πολύ καλό Ρώσο πολίτη, σε μια εποχή που ένα τόσο μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού στη Ρωσία στηρίζει τον πόλεμο και στην πρεμιέρα σας υπήρξαν αντιδράσεις γι' αυτό. Θέλετε να το σχολιάσετε;
Bullshit (στα αγγλικά). Θα εξηγήσω τι εννοώ. Αν θεωρούμε ότι οτιδήποτε είναι ρωσικό ή προέρχεται από τη Ρωσία είναι εξ ορισμού κακό, τότε, συγγνώμη, αυτό είναι διάκριση. Αλλά είναι επίσης ένα είδος τύφλωσης και είναι πολύ λυπηρό. Ο ρωσικός λαός είναι πολυπληθής και πολλοί άνθρωποι διαφωνούν απολύτως με όσα συμβαίνουν. Πρέπει να καταλάβετε ότι οι ζωές τους έχουν διαλυθεί, έχουν καταστραφεί. Αυτή τη στιγμή ζουν στην κόλαση. Αν δεν το καταλαβαίνετε αυτό, είναι πολύ άσχημο. Νομίζω ότι πρόκειται για έλλειψη ενσυναίσθησης. Πρέπει να διατηρήσουμε την ικανότητά μας να εμπιστευόμαστε την ανθρώπινη σύνδεση και να κατανοούμε ο ένας τον άλλον.
Αυτό που συμβαίνει, ο πόλεμος στην Ουκρανία, δεν είναι ευθύνη του Πούσκιν, του Τολστόι, του Γκόγκολ ή του Τσαϊκόφσκι. Ευθύνη έχουν εκείνοι που αποφάσισαν να κάνουν τον πόλεμο. Αν κάποιος πήγαινε στη Ρωσία και προσπαθούσε να δει με τα ίδια του τα μάτια τι σημαίνει να αντιστέκεσαι στο καθεστώς εκ των έσω, αν απλώς έβγαινε στον δρόμο κρατώντας μια εφημερίδα που γράφει «Οχι στον πόλεμο», θα έβλεπε τι θα συνέβαινε, θα τον άρπαζαν και θα τον πετούσαν στη φυλακή. Δεν είναι μεταφορά, είναι η νέα μας πραγματικότητα. Γι' αυτό θεωρώ πολύ σημαντικό να μην το ξεχνάμε, να κατανοούμε όλα αυτά και να έχουμε ξεκάθαρη εικόνα για όσα συμβαίνουν.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε εκείνους που στέλνουν ανθρώπους να πεθάνουν, χωρίς να σκέφτονται καθόλου τη μοίρα τους ή το τι κάνουν, και σε εσάς, αν δεν έχετε ενσυναίσθηση για κανέναν; Τότε είστε ίδιοι. Νομίζω ότι αυτό που χρειαζόμαστε είναι να παραμείνουμε ανθρώπινα όντα. Είναι κάτι πολύ οδυνηρό και ζητώ συγγνώμη για τη συναισθηματική φόρτιση της απάντησής μου, αλλά πιστεύω ότι πρέπει να συνειδητοποιήσετε πως η κανονική ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων ακυρώθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Και στις δύο πλευρές των συνόρων. Oταν ζεις μέσα στην άνεση της Ευρώπης, θα πρέπει να μπορείς να καταλάβεις τι έχουν βιώσει και τι εξακολουθούν να περνούν αυτοί οι άνθρωποι.
Ηταν σαν ψίχουλα πάνω σε ένα τραπέζι. Ολοι διασκορπίστηκαν, όλοι χάθηκαν, όλοι βρέθηκαν σε μια κατάσταση απόλυτης σύγχυσης. Είναι κάτι τόσο οδυνηρό. Και, φυσικά, εκείνοι που έχουν την εξουσία στη Ρωσία προστατεύουν τον εαυτό τους με ένα τόσο τεράστιο οπλοστάσιο μέσων, ώστε είναι σχεδόν αδύνατο να γίνει οτιδήποτε από το εσωτερικό της χώρας.
Η ταινία δείχνει πώς η βία, ο πόλεμος και ο θάνατος κανονικοποιούνται, κάτι που βιώνουμε έντονα σήμερα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, για παράδειγμα, πέρασε σε δεύτερο πλάνο μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τον πόλεμο στο Ιράν. Εχει γίνει τρίτο ή τέταρτο στη σειρά των σημαντικών γεγονότων στα media. Αυτό πώς το αντιμετωπίζετε;
Θα έλεγα ότι αυτό βρίσκεται στη φύση του ανθρώπου. Οι άνθρωποι χρειάζεται να προσαρμόζονται σε όσα συμβαίνουν και δεν μπορούν να αντιδρούν διαρκώς με την ίδια ένταση συναισθημάτων, γιατί αυτό δεν είναι εφικτό, δεν είναι βιώσιμο. Οπότε, ναι, συνηθίζουν. Και νομίζω ότι πρέπει κι εμείς να δείξουμε κάποια κατανόηση γι' αυτό. Είναι στο DNA μας, είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης. Επομένως, ναι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι φρικτό, αλλά στην πραγματικότητα νομίζω ότι είναι απλώς φυσικό. Είναι βιολογικό. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντέξει μια τέτοια κατάσταση στρες και συναισθηματικής φόρτισης επί τέσσερα συνεχόμενα χρόνια. Ας δείξουμε κι εμείς ενσυναίσθηση απέναντι σε αυτό. Ετσι είναι η ζωή.
Ο «Μινώταυρος» του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ θα είναι η ταινία έναρξης του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, λίγο πριν βγει στις αίθουσες, στις 19 Νοεμβρίου, από το Cinobo. Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix για την ταινία.