Μπένεντικτ Κάμπερμπατς: «Παλεύω κι εγώ με τα κοράκια μου»

Πριν από 15 χρόνια δυσκολευόμασταν να προφέρουμε το όνομά του. Πλέον όμως το γράφουμε με πηχυαίους τίτλους σε όλα τα κείμενα οσκαρικών προβλέψεων, φεστιβαλικών διακρίσεων ή πολυαναμενόμενων blockbusters.

Γιατί ο Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, παρόλο το ιδιόρρυθμο ονοματεπώνυμο και το ακόμα πιο αλλόκοτο, ασυνήθιστο, οστεώδες πρόσωπό του αποδείχθηκε χαμαιλέοντας, και, μέσα στα χρόνια, κατάφερε να διεισδύσει από πολλές και διαφορετικές πόρτες στη συλλογική κινηματογραφική μας συνείδηση: και τηλεοπτικός σταρ (μην ξεχνάμε ότι πρωτοδιακρίθηκε ως «Sherlock», στην ομότιτλη σειρά του BBC) και οσκαρικός κινηματογραφικό πρωταγωνιστής («Το Παιχνίδι της Μίμησης»), και blockbuster ίνδαλμα («Doctor Strange» στο σύμπαν της Marvel) και συγκλονιστικός ηθοποιός σε δύσκολους ρόλους («Η Εξουσία του Σκύλου»)

Με αποδεδειγμένη τη στόφα και το εύρος του ταλέντου του, δεν μας έκανε καμία εντύπωση, λοιπόν, που επέλεξε να αναμετρηθεί με την απόλυτη πρόκληση: ένα βιβλίο που είχε από καιρό χαρακτηριστεί απροσέγγιστο για κινηματογραφική μεταφορά. Το best seller «Η Θλίψη είναι ένα Πράγμα με Φτερά» (2018) του Μαξ Πόρτερ είχε ήδη μία θεατρική διασκευή, όταν το παρέλαβε στα χέρια του ο Ντίλαν Σάουθερν και επέλεξε τον Κάμπερμπατς για τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Μια ιστορία που προσεγγίζει το πένθος και την απώλεια ως ένα σκοτεινό, σχεδόν γοτθικό παραμύθι: ένας νέος άνδρας και πατέρας στέκεται απέναντι στον θάνατο της γυναίκας του, ενώ ο πόνος του παίρνει σάρκα και οστά — ή μάλλον φτερά — μεταμορφωμένος σε ένα επιθετικό μαύρο κοράκι που τον στοιχειώνει, τον καταδιώκει, τον αναγκάζει να αντικρίσει όσα δεν αντέχει.

Το Flix τον συνάντησε στην Berlinale, την μέρα της παγκόσμιας πρεμιέρας της ταινίας, για μία συζήτηση που... πέταξε προς όλες τις κατευθύνσεις: το πώς επιλέγει τελικά τους ρόλους του, πώς κινείται με άνεση ανάμεσα στο εμπορικό και το art-house σινεμά, πόσο εύκολα βυθίζεται στα απαιτητικά σκοτάδια μια ιστορίας, πώς απογειώνεται στην ελαφρότητα της franchise φαντασίας.

Γιατί είπε το ναι σε μια τόσο δύσκολη ταινία, μία τόσο επώδυνη ιστορία για το πένθος;

Είχα διαβάσει το βιβλίο καμιά δεκαριά χρόνια πριν. Και με είχε συνθλίψει. Δεν πίστευα όμως ποτέ ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να μεταφερθεί στην μεγάλη οθόνη. To ονειρευόμουν, αλλά το θεωρούσα αδύνατον. Μεσολόβησε όμως το θεατρικό έργο, με τον καταπληκτικό συνάδελφο Κίλιαν Μέρφι, κι αυτό με έκανε να είμαι πιο θετικός.

Κοιτάξτε, πιστεύω ότι δεν υπάρχουν πολλές ταινίες, ή κι άλλα έργα τέχνης, που να εξετάζουν την αδυναμία των αντρών να αντιμετωπίσουν τη θλίψη των αντρών, την ευαλωττότητα τους απέναντι στην απώλεια. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να εκτεθούν έστω οι επόμενες γενιές σε κάτι πιο υγιές. Οτι είναι ΟΚ να νιώσεις αδύναμος, να επιτρέψεις στο πένθος να σε αγγίξει βαθιά, να γίνεις χάλια. Γιατί μόνο αντιμετωπίζοντας τα συναισθήματα σου θα περάσεις απέναντι - όχι θάβοντας τα κάτω από το χαλάκι. Ναι, οι άντρες κλαίνε και πρέπει να κλαίνε. Και δεν είναι μόνο η περίπτωση μίας απώλειας που μπορεί να σε φέρει σε αυτό το σημείο. Ο σημερινός κόσμος είναι γεμάτος τραγωδίες - πόλεμοι, καταστροφές, κοινωνικές και πολιτικές αδικίες. Το πένθος είναι το πρώτο βήμα για να μετακινηθούμε προς κάτι - μία αναγκαία αλλαγή. Είμαι πολύ περήφανος που με αυτή την ταινία ανοίξαμε αυτό το διάλογο - προς όλο τον αντρικό πληθυσμό, αλλά ιδιαίτερα τους συμπατριώτες μου.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση του ρόλου;

Οι Βρετανοί μεγαλώνουμε με την συνθήκη ότι δεν δείχνουμε ποτέ τι αισθανόμαστε. Σχεδόν ούτε στον εαυτό μας. Η σωστή συμπεριφορά ενός gentleman είναι να φορά το προσωπείο της εγκράτειας των συναισθημάτων του. Ο καθωσπρέπει άντρας δεν δείχνει ποτέ αν πιέζεται με τη δουλειά, την οικογένεια, τα παιδιά, τη ζωή. Ακόμα κι όταν δέχεται βάρβαρα χτυπήματα της μοίρας, όπως έναν θάνατο αγαπημένου ανθρώπου. Οπότε για μένα αυτός ο ρόλος απαιτούσε να σπάσω και τους προσωπικούς μου, βαθιά εσωτερικευμένους φραγμούς. Ομως, με έναν περίεργο τρόπο, ίσως να είναι κι ο ρόλος που πλησιάζει περισσότερο στο ποιος πραγματικά είμαι. Ένας μεσοαστός άντρας, ένας οικογενειάρχης, ένας καλλιτέχνης από το βορειοδυτικό Λονδίνο. Ολα τα αισθάνθηκα πολύ κοντά μου, πολύ αληθινά, το βίωσα πολύ προσωπικά.

Αυτό μάς ενώνει όλους μας: δεν έχουμε κανέναν έλεγχο απέναντι στο θάνατο. Δεν μπορούμε να σώσουμε όσους αγαπάμε, δεν μπορούμε να τον αποφύγουμε, είμαστε εντελώς μετέωροι και αδύναμοι. Με αυτό ταυτίζεται και το κοινό και για αυτό αγαπήθηκε το βιβλίο τόσο πολύ. Ελπίζω και η ταινία.»

Τι τον βοήθησε να γλιστρήσει κάτω από το δέρμα του ήρωα του; Εχει βιώσει κι ο ίδιος απώλεια;

Θα σας ακουστεί κλισέ, λυπάμαι για αυτό, αλλά είναι αλήθεια: σκεφτόμουν τα παιδιά μου. Λένε ότι από τη στιγμή που αποκτάς παιδιά ανοίγει μία ακόμα πόρτα μέσα σου για ανεξερεύνητα συναισθήματα. Είναι αλήθεια. Ακόμα και οι μικροί συμπρωταγωνιστές μου στην ταινία με έκαναν κομμάτια. Υπάρχει μια σκηνή που ηχογραφούν ένα VoiceOver, ανοίγονται για το πώς νιώθουν που έχασαν την μητέρα τους. Κράτησα αυτή την ηχογράφηση και σε κάθε δύσκολη σκηνή την έπαιζα πριν πάω στο σετ. Αμεση συντριβή. Αμεση καταρράκωση. Να ακούς παιδικές φωνούλες να πονούν.

Φυσικά κι έχω βιώσει απώλεια. Πώς θα ήταν αλλιώς δυνατόν - είμαι 47 χρονών, έχω περάσει από όλο το φάσμα εμπειριών, καλών και κακών. Εχω χάσει αγαπημένα μου πρόσωπα, έχω έρθει αντιμέτωπος με σκοτάδια. Νομίζω ότι αυτό είναι το σημείο που ενώνει όλους μας - ότι δεν έχουμε κανέναν έλεγχο απέναντι στο θάνατο. Δεν μπορούμε να σώσουμε όσους αγαπάμε, δεν μπορούμε να τον αποφύγουμε, είμαστε εντελώς μετέωροι και αδύναμοι. Με αυτό ταυτίζεται και το κοινό και για αυτό αγαπήθηκε το βιβλίο τόσο πολύ. Ελπίζω και η ταινία.

Νιώθει ότι η τέχνη έχει και μία ψυχαναλυτική διάσταση; Αν ο ήρωας της ταινίας διοχετεύει τη θλίψη του στην τέχνη, κάνει το ίδιο και το σινεμά σε έναν ηθοποιό;

Ναι, η τέχνη του ήρωα τον βοηθάει να αντιμετωπίσει την οργή του θανάτου. Η τέχνη είναι πάντα ψυχαναλυτική. Κι εγώ μπορεί να χρησιμοποιήσω μία ερμηνεία για να βρουν διέξοδο δικά μου τραύματα. Το σινεμά είναι κάθαρση και γιατρειά. Ομως πρέπει να είσαι προσεκτικός - δεν είσαι εκεί για τον εαυτό σου, αλλά για να υπηρετήσεις έναν ρόλο. Δεν έχεις ποτέ εσύ προτεραιότητα.

Η τέχνη είναι πάντα ψυχαναλυτική. Κι εγώ μπορεί να χρησιμοποιήσω μία ερμηνεία για να βρουν διέξοδο δικά μου τραύματα. Το σινεμά είναι κάθαρση και γιατρειά...»

Αν ο κινηματογράφος είναι θεραπευτικός λοιπόν, ποια ταινία θα συνταγογραφούσε για τις δύσκολες στιγμές της ζωής;

Το «Μια Υπέροχη Ζωή» του Φρανκ Κάπρα. Κλισέ, καταλαβαίνω, αλλά δεν υπάρχει άλλη που μπορεί να προκαλέσει τέτοια βαθιά συγκίνηση, λύτρωση, ελπίδα. Να αποκαταστήσει, έστω για λίγο, την εμπιστοσύνη στον Ανθρωπο. Το είδα πρόσφατα σε μεγάλη οθόνη, δεν το είχα ξαναδεί στο σινεμά, και έπαθα πλάκα. Επίσης, το «Ε.Τ.: Ο Εξωγήινος» του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Εχει την ίδια επίδραση πάνω μου - όπως την πρώτη φορά που το είδα πιτσιρίκος.

Πώς έπαιζε με ένα κοράκι που δεν υπήρχε

Aπό την πρώτη στιγμή ο Ντίλαν μού ξεκαθάρισε ότι θα έχω «κάτι απτό, αναλογικό» μαζί μου στο γύρισμα - δε θα παίζω στον αέρα. Φυσικά μετά θα έκανε ψηφιακή επεξεργασία, θα χρησιμοποιούσε εφέ, αλλά στα γυρίσματα θα είχα να κάνω με μία μαριονέτα. Ετσι κι έγινε. Ο Ερικ Λάμπερντ τη χειριζόταν - κι έκανε καταπληκτική δουλειά, σχεδόν ερμηνεία: επιχειρούσε οι κινήσεις της κούκλας να ταιριάζουν στη σωματικότητα του Ντέιβιντ Θιούλις, καθώς ο Ντέιβιντ δάνεισε τη φωνή του στο κοράκι. Το αποτέλεσμα ήταν καταπληκτικό αλλά και σουρεαλιστικό. Παράλληλα, είχαμε και εκπαιδευμένα κοράκια στο σετ. Επρεπε να κάθονται στους ώμους μου, ή το στέρνο μου, με μια μόνο εντολή. Απίστευτα πλάσματα, πανέξυπνα! Μυστήρια, αλλά πανέξυπνα.

Ως πατέρας κι ο ίδιος, πόσο αιφνιδιάζεται από τη δύναμη των παιδιών του και τι τον ξαφνιάζει στις αντιδράσεις τους;

Ναι, συχνά με αιφνιδιάζουν, με κάτι που δεν ξέρω από που το απέκτησαν - δεν τους το μετέδωσα εγώ, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Είναι όλο δικό τους και με συγκινεί κάθε φορά, με κάθε ευκαιρία που το επιδεικνύουν. Η φοβερή, πηγαία, ορμητική τους ικανότητα για καλοσύνη κι ενσυναίσθηση. Από πολύ μικρά, όταν ακόμα δεν είχαν εκτεθεί σε εμπειρίες, είχαν μία φυσική ροπή προς την συμπόνοια - με τα άλλα παιδάκια, με τα ζώα, με εμένα και την μητέρα τους, ακόμα κι όταν τα μαλώναμε, εισπράτταμε αγκαλιές. Δεν ξέρω από που πηγάζει όλο αυτό αλλά εύχομαι να το διατηρήσουν για πάντα. Πολλοί πιστεύουν ότι πρέπει να σκληραγωγήσεις τα παιδιά σου για να επιβιώσουν. Εγώ δεν συμφωνώ. Η ασπίδα απέναντι στην αδικία αυτού του κόσμου είναι να διατηρήσεις την καλοσύνη σου.

Μπορεί κανείς να διατηρήσει την καλοσύνη του στον ανταγωνιστικό κόσμο του θεάματος;


(γελάει). Δύσκολα. Αλλά αυτό είναι θέμα επιλογών. Δοκιμάζεσαι. Εμένα με βοήθησε ότι έγινα διάσημος σχετικά αργά στην καριέρα μου - όχι από την αρχή, όχι πολύ νέος. Είχα αναπτύξει εργαλεία αντίστασης, κριτήρια επιλογών. Μπορούσα να απομακρυνθώ από όλο το χάος, το θόρυβο της «celebrity ανοησίας», να βρίσκω το κέντρο μου.

Είναι βαθιά προσβλητικός ο χαρακτηρισμός «celebrity». Διάσημος ως προς τι; Ειδικά στην εποχή μας που οι περισσότεροι διάσημοι είναι παίκτες των reality shows. Ποιο είναι το κριτήριο; Το αν σε αναγνωρίζουν στο σούπερ μάρκετ; Αν σε κυνηγούν για ένα αυτόγραφο ή μια selfie; Με προσβάλει βαθιά αυτό το τσουβάλιασμα. Εγώ είμαι ηθοποιός...»

Γιατί απεχθάνεται τον χαρακτηρισμό «celebrity»

Μα, δεν είναι βαθιά προσβλητικό να σε αποκαλούν «διάσημο»; Διάσημος ως προς τι; Ειδικά στην εποχή μας που οι περισσότεροι διάσημοι είναι παίκτες των reality shows. Ποιο είναι το κριτήριο για να είναι κανείς celebrity; Κανένα. Το αν σε αναγνωρίζουν στο σούπερ μάρκετ; Αν σε κυνηγούν για ένα αυτόγραφο ή μια selfie; Με προσβάλει βαθιά αυτό το τσουβάλιασμα. Εγώ είμαι ηθοποιός. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου όλο το κομμάτι της φήμης. Με απασχολεί μόνο η δουλειά. Προσπαθώ να περνάω απαρατήρητος γιατί μόνο έτσι μπορώ να παρατηρώ τους ανθρώπους γύρω μου - το οποίο είναι κομμάτι της μελέτης μου ως ηθοποιός. Δεν μπορείς να μελετάς καθημερινά την ανθρώπινη φύση, αν είσαι εσύ το επίκεντρο κι όλοι κοιτούν εσένα.

Πόσο επηρέασε τη δική του ζωή η έκθεση σε ένα μαζικό κοινό;


Είναι αλήθεια ότι μετά τον «Sherlock», πολύ πριν τον «Dr Strange» και τις ταινίες της Marvel, άνοιξε μία μπουκαπόρτα την οποία περίμενα, αλλά όχι σε αυτό το βαθμό. Η τηλεόραση το έχει αυτό - μπαίνει σε όλα τα σπίτια, σε κάνει λαϊκό ήρωα μέσα σε ένα βράδυ. Είχα προετοιμάσει τον εαυτό μου για αυτή την έκθεση, αλλά η αλήθεια είναι ότι με ξεπέρασε, υπήρξαν και στιγμές που με καταπίεσε. Οχι η αγάπη των ανθρώπων, αυτό είναι πάντα υπέροχο. Αλλά ο περιορισμός της ελευθερίας μου, των κινήσεων μου. Στη δουλειά μου επίσης επιζητώ ελευθερία. Η όποια διασημότητα μού δίνει επιλογές blockbuster ταινιών με συνεργάτες που ενδιαφέρουν; Θα τις κάνω. Υπάρχουν όμως ρόλοι, σενάρια, σκηνοθέτες σε πιο μικρά, ανεξάρτητα, προκλητικά πρότζεκτς που μου κινούν το ενδιαφέρον; Θα τα κάνω. Θέλω ελευθερία κινήσεων. Αλλιώς πνίγομαι.

Επιλέγω τους ρόλους που φοβάμαι. Δεν θέλω να μένω στην ασφάλειά μου. Θέλω να παλεύω κι εγώ με τα μαύρα κοράκια μου. Κι ας με νικήσουν,...»

Δεν είναι βασανιστικοί οι τόσο δύσκολοι ρόλοι; Γιατί δεν μένει στην ασφάλεια της Marvel;

Οχι δεν με ταλαιπωρούν οι δύσκολοι ρόλοι. Πολύ ωραία περνάω και με τα blockbuster της Marvel, αλλά κακά τα ψέμετα: τούς δύσκολους ρόλους προτιμώ. Μόνο αν κάτι με τρομάζει, όταν νιώθω ότι δεν ξέρω από που να το πιάσω, με ενδιαφέρει. Διαφορετικά, βαλτώνω. Δεν θέλω να μένω στην ασφάλειά μου. Θέλω να παλεύω κι εγώ με τα μαύρα κοράκια μου. Κι ας με νικήσουν, δεν πειράζει…

Ποιες συνεργασίες ονειρεύεται για το μέλλον

Πάρα πολλές. Αλλά αν έπρεπε να ξεχωρίσω μία, είναι αδύνατον να μην επιλέξω τον Πολ Τόμας Αντερσον. Είναι πραγματικός μάστερ. Αλλά, παράλληλα, θα ήθελα τόσο να συνεργαστώ με τον Μάρτιν Σκορσέζε, να ξαναδουλέψω με την Τζέιν Κάμπιον. Και υπάρχουν και τόσοι συνάδελφοι - Ντάνιελ Ντέι Λιούις, Κρίστιαν Μπέιλ, Εμιλι Μπλαντ, Τζέσι Μπάκλεϊ. Θα ήθελα να κάνω κάτι με τον Λίο (σ.σ. ΝτιΚάπριο), ή με τον Κρουζ (σ.σ. Τομ). Είναι πάρα πολλοί….

To «Eνα Πράγμα με Φτερά» κυκλοφορεί στις ελληνικές αίθουσες στις 8 Ιανουαρίου από την Weirdwave.