«Οι γυναίκες υποδύονται ρόλους προκειμένου να εξερευνήσουν τι σημαίνει να είσαι γυναίκα. Και συχνά πρέπει να αγκαλιάσεις αυτούς τους ρόλους με το βάθος που θα τους δώσεις, την εμπειρία που έχεις ως άνθρωπος, δεν είναι κάτι που μπορείς να εξηγήσεις... Αυτό είναι η δουλειά μας. Να δίνουμε στους «ρόλους» που μας δίνονται ή που δίνουμε την αναγκαιότητα που πρέπει να έχουν.»
Το αίνιγμα της παρουσίας της Ζιλιέτ Μπινός στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης λύνεται αυτόματα για όσους γνωρίζουν πως ένας από τους τελευταίους «ρόλους» της Γαλλίδας σταρ είναι αυτός της σκηνοθέτη.
Το «In-I In Motion», που έκανε την πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν και γυρίζει τον κόσμο, θα προβληθεί στο Φεστιβάλ πριν φτάσει και στις ελληνικές αίθουσες το φθινόπωρο, είναι η πρώτη σκηνοθετική υπογραφή της Ζιλιέτ Μπινός, στην πραγματικότητα ένα making of της παράστασης που ανέβασε το 2007 με τον Ακραμ Καν με τίτλο «In-I». Στο πρώτο μέρος του ντοκιμαντέρ βλέπουμε δύο ανθρώπους που δεν γνωρίζονται - και με επιπλέον δυσκολία το γεγονός πως η Ζιλιέτ Μπινός δεν είχε ξαναχορέψει και ο Βρετανός χορογράφος και χορευτής δεν είχε ξαναπαίξει - να αρχίζουν να στήνουν μια παράσταση για μια θυελλώδη σχέση, «ξεκινώντας από το μηδέν ή μάλλον, καλύτερα, από τους εαυτούς τους.»
«O Ρόμπερτ Ρέντφορντ φταίει που έγινα σκηνοθέτης», μας λέει, «γιατί με παρότρυνε να κάνω μια ταινία με την παράσταση, όταν την είδε στο Brooklyn Academy το 2009. Του απάντησα ότι θα ήθελα πολύ αλλά έπρεπε να βρω τον τρόπο.»
Γυρισμένο από την αδερφή της, διευθύντρια φωτογραφίας Μάριον Στάλενς, το υλικό των προβών και των τελευταίων επτά παραστάσεων στο Παρίσι είχε μείνει στο συρτάρι της Ζιλιέτ Μπινός για περίπου 15 χρόνια. Μέχρι τη στιγμή που βρέθηκαν χρηματοδότες που ήθελαν να δουν αυτήν την ταινία και η Ζιλιέτ Μπινός άρχισε να βλέπει το υλικό.
«Η σκηνοθεσία μου αποτελείται από την επιλογή που έκανα μέσα από πάρα πολλές ώρες υλικού. Υλικού από τις πρόβες και υλικού βιντεοσκοπημένου που παρακολουθούσαμε στις πρόβες με τον Ακραμ Καν που άρχισε να παίρνει μορφή για να γίνει ένα φιλόδοξο σχέδιο της προετοιμασίας μιας παράστασης που στο δεύτερο μέρος δίνει τη θέση του στην ίδια την παράσταση.
«Για μένα το σημαντικότερο ήταν να βρω τον τρόπο αφήγησης. Αν θα εξηγήσω στους θεατές τι είναι αυτό που βλέπουν ή θα τους βάλω μέσα στην διαδικασία της ετοιμασίας της ταινίας χωρίς να γνωρίζουν πολλά πράγματα. Να νιώσουν ακριβώς τι σημαίνει να βρίσκονται μέσα σε μια διαδικασία δημιουργίας. Δεν με νοιάζει πραγματικά αν κάποιος καταλαβαίνει τι ακριβώς συμβαίνει στο ντοκιμαντέρ, με ενδιαφέρει να νιώσει την ουσία της καλλιτεχνικής διαδικασίας. Ολες εκείνες τις στιγμές που το χάνεις, που το βρίσκεις, που το λατρεύεις, που το μισείς... Ολες τις φάσεις μιας δημιουργίας. Είναι σαν να πηγαίνεις προς το άγνωστο. Αλλά όταν φτάνεις στη στεριά βλέπεις αυτό που είχες οραματιστεί.»
«Με την ταινία αυτή νομίζω ότι έφτασα στα απόλυτα όρια. Δεν είναι το κλασικό ντοκιμαντέρ που θα σε πάρει από τα χέρια και θα σου εξηγήσει τι συμβαίνει. Η φιλοδοξία μου ήταν ο κάθε θεατής να νιώσει ο ίδιος καλλιτέχνης μέσα στην ταινία. Μέρος της παράστασης και της προετοιμασίας της. Είναι πολύ φιλόδοξο σαν σχέδιο, το ξέρω. Αλλά αν δεν έχεις φιλοδοξία, δεν μεγαλώνεις ποτέ.»
Σημασία έχει να μπορείς να διαλέγεις τους ρόλους σου. Είναι αλήθεια πως εγώ μπορώ να απορρίψω ρόλους. Και έχω απορρίψει ρόλους που βρίσκω ότι είναι ανόητοι, υποτιμητικοί, που θέλουν την γυναίκα ως αντικείμενο το πόθου, που είναι γραμμένοι από την πλευρά του ανδρικού βλέμματος... Εχω αρνηθεί πολλούς ρόλους, χωρίς να μετανιώνω.»
- Αντί όμως να αφαιρείτε ρόλους, προσθέτετε διαρκώς κι άλλους: τώρα σκηνοθέτης, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου;
- Σημασία έχει να μπορείς να διαλέγεις τους ρόλους σου. Είναι αλήθεια πως εγώ μπορώ να απορρίψω ρόλους. Και έχω απορρίψει ρόλους που βρίσκω ότι είναι ανόητοι, υποτιμητικοί, που θέλουν την γυναίκα ως αντικείμενο το πόθου, που είναι γραμμένοι από την πλευρά του ανδρικού βλέμματος... Εχω αρνηθεί πολλούς ρόλους, χωρίς να μετανιώνω. Δεν θέλω να υπηρετώ οτιδήποτε δεν νιώθω μέσα μου ότι είναι αληθινό. Πρόσφατα μου έκαναν μια πρόταση για να δώσω τη φωνή μου σε ένα animation της Disney. Και είπα όχι, η ηρωίδα που θα «έκανα» ήταν πάλι μια μάγισσα, ενάς αρνητικός χαρακτήρας, Για πολλούς σεναριογράφους, παραγωγούς, σκηνοθέτες στην Αμερική η Γαλλίδα γυναίκα είναι πάντα μια «salope».
To 28o Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης διεξάγεται από τις 5 μέχρι και τις 15 Μαρτίου. Περισσότερες πληροφορίες στο επίσημο site του Φειστιβάλ Θεσσαλονίκης και στις σελίδες του στο Facebook και το Instagram. Μάθετε τα πάντα για το TiDF28 στην ειδική ενότητα του Flix που ανανεώνεται συνεχώς.