Και ξαφνικά, ενώ ο Θερμαϊκός κοκκίνιζε από το ηλιοβασίλεμα ένα απόγευμα Δευτέρας, σταθήκαμε απέναντι σε μια ιστορική στιγμή - από αυτές που το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ηθελημένα φέτος προκαλεί με την πολλαπλή του αφιέρωση στα κινηματογραφικά αρχεία και την κινηματογραφική μνήμη.
Η παρουσία του Μπιλ Μόρισον του ίδιου, συγκινημένου από το πρώτο του 24ώρο στην Ελλάδα και από το γεγονός πως το Φεστιβάλ τον τιμάει με Χρυσό Αλέξανδρο και προβάλλει όλο του το έργο, επέτεινε την εμπειρία του να βλέπεις την πρώτη ταινία του 21ου αιώνα που μπήκε στη βιβλιοθήκη του Αμερικανικού Κογκρέσου ως μνημείο της κινηματογραφικής κληρονομιάς, αυτό που ο Κένεθ Ανγκερ είχε περιγράψει ως «Σαγηνευτικό και ανησυχητικό! Κολυμβητικές συμφωνίες μπαρόκ ομορφιάς αναδύονται από τη διαβρωτική αποσύνθεση του νιτρικού φιλμ, καθώς πύραυλοι αφανισμού κατεδαφίζουν τους καθεδρικούς ναούς της πραγματικότητας.» και ο Ερολ Μόρις με πολύ λιγότερα λόγια είχε αποκαλεσει την σημαντικότερη ταινία της κινηματογραφική ιστορίας.
Φτιαγμένο από ρετάλια φιλμ που αποσυντίθενται - με ή χωρίς ανθρώπινη «βοήθεια» - το «Decasia» (λένε πως προέρχεται από το συνδυασμό των λέξεων decay και fantasia) ενορχηστρώνει πάνω στην ψυχεδελική, στο όριο του post-punk progressive σύνθεση του Μάικλ Γκόρντον κάτι που θα μπορούσε να περιγράψει κανείς ως μια μικρή ιστορία αυτού του μεγάλου κόσμου, με την αφήγηση και το ρυθμό να οδηγούν όχι οι εικόνες από φιλμ του βωβού κινηματογράφου, αλλά οι ίδιες οι παραμορφώσεις του φιλμ. To αποτέλεσμα είναι ταυτόχρονα ένα (νέο) έργο τέχνης, ένας κύκλος ζωής που περιστρέφεται γύρω από την ανάγκη αποδοχής του τέλους που μπορεί να ξαναγίνει αρχή και μια εμπειρία σχεδόν ενεργειακή που δίνει το στίγμα της σημασίας μιας ταινίας που τελικά μιλάει για τη λήθη - ανθρώπων και υλικών σε ισόποσες δόσεις.
«Οι εικόνες του βωβού σινεμά είναι κάτι που μοιραζόμαστε όλοι μας, ένα κοινό κτήμα», δήλωσε ο Μπιλ Μόρισον στη συζήτηση που ακολούθησε την ταινία. «Αναζήτησα εικόνες που να μοιάζουν με διαφορετικές όψεις την πραγματικότητας, διαφορετικές τυπολογίες του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Ολες οι σκηνές βρίσκονται αντιμέτωπες με τον θάνατο - μεταφορικά και κυριολεκτικά. Κάποιες μοιάζουν να φοβούνται περισσότερο, Αλλά στο τέλος υπάρχει μια αποδοχή πως ακόμη και κάτι πεθαμένο όπως αυτά τα κομμάτια φιλμ που θα κατέληγαν στα σκουπίδια μπορούν να πουν μια ιστορία από την αρχή.»
Αναζητήστε εδώ περισσότερες πληροφορίες για τον Μπιλ Μόρισον και τις προβολές των ταινιών του στο πλαίσιο του Φεστιβάλ.
Στο ίδιο κλίμα της αναζήτησης νέων αφηγήσεων, εντάσσεται και η πλήρως προσβάσιμη προβολή της ταινίας της Βουβούλας Σκούρα, τιμώμενης και αυτής φέτος στο Φεστιβάλ, «Ετέλ Αντνάν: Εξόριστες Λέξεις» του 2007, ένα πορτρέτο της ποιήτριας και ζωγράφου Ετέλ Αντνάν, μέσα από μια πληθώρα εικαστικών θραυσμάτων, που αναδεικνύουν γλώσσες, λαούς και τις ταυτότητές τους. Η ταινία είναι βασισμένη στην αλληλογραφία της Αντνάν με τον καθηγητή Ιστορίας Φαουάζ Τραμπούλσι, καθώς και σε αποσπάσματα των συνομιλιών της με τη Βουβούλα Σκούρα, όπως καταγράφηκαν στο Παρίσι και στη Σκόπελο.
Η ταινία προβλήθηκε με ακουστική περιγραφή [AD: Audio Description] για τυφλούς και άτομα με προβλήματα όρασης, καθώς και με υπότιτλους για Κ/κωφούς και βαρήκοους [SDH: Subtitles for the Deaf or hard of Hearing]. Επίσης, το Φεστιβάλ εισήγαγε μία ακόμα καινοτομία στη συγκεκριμένη προβολή, στην οποία εκτός από ελληνικά ακούγονται και αγγλικά, γαλλικά και αραβικά. Ειδικότερα, προβλήθηκε με ακουστική περιγραφή στα ελληνικά, ενώ στο κανάλι της περιγραφής προστέθηκε και το dubbing από τέσσερις γλώσσες. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία ADdub που ανοίγει τον δρόμο ώστε άνθρωποι με μειωμένη όραση να μπορούν να απολαμβάνουν και διεθνείς παραγωγές.
Η Βουβούλα Σκούρα, προλογίζοντας την ταινία, αναφέρθηκε με συγκίνηση στις στιγμές που έχει ζήσει τα τελευταία 42 χρόνια στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και στη συμμετοχή της ταινίας σε περισσότερα από 40 Φεστιβάλ ανά τον κόσμο. Παράλληλα, μίλησε για τη σπουδαία ποιήτρια και ζωγράφο Ετέλ Αντνάν και τη γνωριμία τους: «Ήταν ένα μαγικό πρόσωπο. Ό,τι άγγιζε γινόταν μαγεία. Όταν τη συνάντησα για πρώτη φορά το 2003, πάρα πολλά πράγματα άλλαξαν στον τρόπο που σκέφτομαι. Ήταν τόσο ανοιχτόμυαλη που επηρέασε όλους εμάς που ήμασταν γύρω της». Όσον αφορά τη δημιουργία της ταινίας, ανέφερε: «Όταν γυρίζαμε την ταινία για την Ετέλ Αντνάν είχαν τελειώσει οι πρώτοι βομβαρδισμοί στο νότιο κομμάτι του Λιβάνου, στη διάρκεια του εμφυλίου, κι εμείς πέσαμε πάνω στη δολοφονία του τότε προέδρου Μπασίρ Τζεμαγιέλ. Οπότε αναγκαστικά παρέμεινα στη Βυρητό τέσσερις ημέρες περισσότερο ωσότου ανοίξει το αεροδρόμιο. Εύλογα, στην ταινία έχει περάσει κάτι από τα συναισθήματα που μου δημιουργήθηκαν για την πόλη εκείνες τις δύσκολες ημέρες».
To 28o Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης διεξάγεται από τις 5 μέχρι και τις 15 Μαρτίου. Περισσότερες πληροφορίες στο επίσημο site του Φειστιβάλ Θεσσαλονίκης και στις σελίδες του στο Facebook και το Instagram. Μάθετε τα πάντα για το TiDF28 στην ειδική ενότητα του Flix που ανανεώνεται συνεχώς.
Το Flix βλέπει και γράφει για ταινίες από το πρόγραμμα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
Ολοι στην Οδό Κένμιουρ! (Everybody to Kenmure Street) του Φελίπε Μπούστος Σιέρα | Ανοιχτοί Ορίζοντες
Ενα σετ από τους ωραιότερους τίτλους αρχής που έχουμε δει: ανεβαστική μουσική και πλάνα από τις μεγαλύτερες, σημαντικότερες, ακόμα και πιο άγνωστες αλλά καθοριστικές, ανθρώπινες εξεγέρσεις ενάντια στην αδικία της εξουσίας. Τι σχέση μπορεί να έχει αυτό μ' ένα μικρό, οικιστικό δρομάκι στη Γλασκώβη, μια πενταετία πίσω;
Τη μέγιστη, όπως φαίνεται στο καταπληκτικό ντοκιμαντέρ του Φελίπε Μπούστος Σιέρα, ο οποίος καταφέρνει ν' αναγάγει μια αυτοσχέδια πράξη αυτονόητης ανθρωπιάς σε καθηλωτική υπενθύμιση της δύναμης που μπορεί να έχει η ανθρώπινη συσπείρωση και αλληλεγγύη, σε κάθε τόπο και σε κάθε εποχή. Σ' αυτό το μικρό δρομάκι, την οδό Κένμιουρ, ένα ήσυχο πρωινό, ανήμερα της μεγαλύτερης μουσουλμανικής θρησκευτικής γιορτής, πριν οι μεγάλοι πάνε στη δουλειά τους και τα παιδιά στο σχολείο, ένα βαν της υπηρεσίας μετανάστευσης σταμάτησε έξω από ένα σπίτι και συνέλαβε δυο άντρες, Μουσουλμάνους, που βρίσκονταν στη διαδικασία αιτήματος ασύλου. Κάποιοι, λίγοι, είδαν το περιστατικό, ένας άντρας, παρορμητικά, χώθηκε κάτω από τις ρόδες του σταματημένου βαν, εμποδίζοντάς το να κινηθεί, λίγα μηνύματα, λίγα τηλέφωνα, λίγα ανοιχτά παράθυρα, έφεραν σιγά-σιγά τον κόσμο στην οδό Κένμιουρ. Κι οι λίγοι άνθρωποι έγιναν χιλιάδες. Και παραδόξως, με υπομονή, με επιμονή, η αντίδρασή τους είχε αποτέλεσμα, χωρίς βία, χωρίς φρίκη.
Ο Μπούστος Σιέρα χτίζει την ταινία του με θαυμάσιες εναλλαγές ύφους: ιστορικό ντοκιμαντέρ, συνεντεύξεις, θρίλερ, μελόδραμα, ένα εύρημα ώστε γνωστοί ηθοποιοί, η Εμα Τόμσον, η Κέιτ Ντίκι, η Κίρα Λουκέζι, να ενσαρκώνουν κάποιους από τους κεντρικούς ήρωες, «αυτό δεν είναι το πρόσωπό μου, αλλά αυτά είναι τα λόγια μου». Και, κυρίως, η χρήση υλικού που τράβηξαν με τα κινητά τους οι γείτονες, μια συναρπαστική ακτιβιστική πράξη κι αυτή, μια ασπίδα προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων από μόνη της.
Γιατί αυτό που καταφέρνει η ταινία δεν είναι μόνο η καταγραφή ενός εκκεντρικού γεγονότος, είναι, απ' τη μια πλευρά, να μεταφέρει τους θεατές σ' ένα συναισθηματικό roller coaster, από τη συγκίνηση στην αγωνία κι από το γέλιο στη βαθιά αναγνώριση αγάπης. Και, από την άλλη, να θυμίσει ότι, δίπλα στον εγωιστικό δικαιωματισμό, δίπλα στη βίαιη αντίδραση και τις αυτοαναφορικές επαναστάσεις, υπάρχει ο τρόπος και η δύναμη ο άνθρωπος να σταθεί όρθιος (ή έστω κουλουριασμένος κάτω από ένα βαν) και να διαμαρτυρηθεί και να κερδίσει, απόδειξη ότι αυτό μπορεί να γίνει ξανά και ξανά, γιατί έτσι εξελίχθηκε η ανθρώπινη κοινωνία κι έτσι μπορεί, ίσως, κόντρα σε κάθε στοίχημα καταστροφής, να επιβιώσει με αξιοπρέπεια και αγάπη, χωρίς αυτά τα λόγια ν' ακούγονται γραφικά.
Η ταινία προβάλλεται σε επανάληψη την Κυριακή, 15/3, στην αίθουσα Σταύρος Τορνές στις 20.00 και στην online πλατφόρμα του Φεστιβάλ.
Λήδα Γαλανού
Μαίρη των Γιάννη Γαϊτανίδη και Περσεφόνης Μήλιου | Ανοιχτοί Ορίζοντες
Η Μαίρη βρίσκεται σε αυτή τη φάση της ζωής της που το μόνο που την ενδιαφέρει είναι να αναδειχθεί νικήτρια στους αγώνες bodybuilding που έρχονται σε λίγες μέρες. Προπονείται, προσπαθεί να ρυθμίσει τη διατροφή της, τρέχει με δουλείες της καθημερινότητας, αλλά βρίσκει χρόνο να προβάρει τις πόζες της, να διακοσμήσει το μαγιό της, να κλέψει μια δυο ανάσες σιωπής σε ένα σύμπαν από βαριές ανάσες… επιβίωσης. Το λέει και η ίδια πως το μόνο που της δίνει νόημα στη ζωή είναι να αγωνίζεται. Δεν ήταν πάντα το bodybuilding, αλλά ήταν πάντα τα «βάρη» της ζωής.
Η διαδρομή της μέχρι τους αγώνες φέρει κάτι από τη μελαγχολία της μοναξιάς ενός αθλητή. Αλλά και τη μοναξιά μιας γυναίκας μέσα σε ένα μάλλον στερεοτυπικά ανδρικό σύμπαν. Κυρίως φέρει τη μοναξιά μιας αναζήτησης, καθώς η Μαίρη είναι προσανατολισμένη στο σκοπό της, αλλά το νιώθεις πως λοξοδρομεί κυρίως νοητικά, πνευματικά, σαν να αναζητά διαρκώς κάποιο νόημα που της διαφεύγει, μια βαθύτερη ουσία ακόμη και σε κάτι που έχει να κάνει τόσο με την εξωτερική εμφάνιση και το σώμα. Το σώμα που είναι εδώ εργαλείο, έργο τέχνης (!) και μαζί ένας παραμορφωτικός καθρέφτης της ομορφιάς, της δύναμης, της επικράτησης.
Ανοίγει θέματα περισσότερα από το αφοπλιστικό πορτρέτο μιας γυναίκας που αγωνίζεται (θα μπορούσε να είναι κάθε αγώνας μιας γυναίκας σήμερα να… επιβληθεί) το ντοκιμαντέρ των Γιάννη Γαϊτανίδης και Περσεφόνης Μηλιού. Και το κάνει χωρίς επιτήδευση και περιστροφές, απλά με την ειλικρινή ματιά πάνω σε μια ανθρώπινη διαδρομή. Με χιούμορ που λείπει συνήθως από την τεκμηρίωση και μελαγχολία που δεν καλύπτεται από σοβαροφάνεια - άλλο ένα από τα «ελαττώματα» του σύγχρονου ελληνικού ντοκιμαντέρ.
Ανοίγει θέματα περισσότερα, ωστόσο, κι από αυτά που μπορεί τελικά να διαχειριστεί, με ένα τρίτο μέρος που στη μυθοπλασία θα το λέγαμε twist, εδώ όμως περιγράφεται ως μια ακόμη συνθήκη της ανθρώπινης κατάστασης, καθώς η ιστορία θα συνεχιστεί μετά τους αγώνες, όταν η ώρα της κρίσης έχει περάσει και αντιλαμβάνεσαι πως τελικά η πορεία της Μαίρης, όπως και όλων των ανθρώπων, δεν σταματάει εκεί που αυτή έχει βάλει το φινάλε. Εκεί οι δύο σκηνοθέτες βρίσκονται μπροστά σε μια «αποκάλυψη», έναν νέο αγώνα στη ζωή της Μαίρης, μια νέα ταυτότητα για το σώμα και την επιβίωση της. Καταλυτικό ως συμπλήρωμα στην προηγούμενη φρενήρη διαδρομή της για τη σωστή θέση του σώματος απέναντι σε κριτές, μικρότερο σε τεκμηρίωση από τις διαστάσεις που θα έκαναν το «Μαίρη» μια πραγματικά αποκαλυπτική δήλωση πάνω στο γυναικείο σώμα και τις διαρκείς «μεταμορφώσεις» του.
Η ταινία προβάλλεται στην online πλατφόρμα του Φεστιβάλ.
Μανώλης Κρανάκης
Δημόσιο Κολυμβητήριο Νουμακάγκε (Numakage Public Pool) του Σίνγκο Οτα | Ανοιχτοί Ορίζοντες
Το νερό μιας πισίνας μπορεί να ξεπλύνει τα πέντε στάδια της θλίψης και να τα διώξει μακριά, αλλά πώς θα γίνει αυτό όταν το νερό της πισίνας έχει στερέψει και ο γύρω χώρος, σημείο συνάντησης μια ολόκληρης γειτονιάς, κατεδαφιστεί;
Ενα ντοκιμαντέρ για το κλείσιμο ενός δημοτικού κολυμβητηρίου στην Ιαπωνία καταφέρνει να μετατρέψει έναν φαινομενικά απλό χώρο της καθημερινότητας σε σημείο συνάντησης ιστοριών, μνήμης και κοινωνικών σχέσεων. Η πισίνα της συνοικίας δεν υπήρξε μόνο ως χώρος άθλησης ή αναψυχής, αλλά ως ένας μικρόκοσμος όπου συναντιούνταν διαφορετικές γενιές και εμπειρίες, με αυτό το είδος της αυτόματης, αυθόρμητης, τεσταρισμένης στο χρόνο, συμπερίληψης. Μέσα από παρατηρητική ματιά και διακριτική κινηματογράφηση, η ταινία δίνει διάσταση τεράστια σ' ένα τοπικό συμβάν, μεταφέροντάς το, με μια γεμάτη χιούμορ και συγκίνηση επαγωγική μέθοδο, στο παγκόσμιο και το καθολικό.
Η ταινία εστιάζει στους ανθρώπους που χρησιμοποιούν το χώρο: τα πρόσωπα, τις καθημερινές τους συνήθειες και τις μικρές προσωπικές ιστορίες που ξεδιπλώνονται γύρω από το νερό της πισίνας. Οι αφηγήσεις αυτές ξεπερνούν τα γεωγραφικά όρια της γειτονιάς, αγγίζοντας θέματα όπως η κοινότητα, η συλλογική μνήμη και η αξία των δημόσιων χώρων στη σύγχρονη πόλη. Γιατί το «Numakage Public Pool» είναι, τελικά, μια στοχαστική ματιά στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μοιράζονται και νοηματοδοτούν τους χώρους της καθημερινής τους ζωής. Και στο πώς, μαζί, μπορούν να επιβιώσουν της απώλειας, αφού ξεπεράσουν την άρνηση, τον θυμό, τη διαπραγμάτευση, την κατάθλιψη κι αποδεχτούν ότι η ζωή τους συνεχίζεται, λίγο φτωχότερη, λίγο πιο στεγνή.
Η ταινία προβάλλεται στην online πλατφόρμα του Φεστιβάλ.
Λήδα Γαλανού
To 28o Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης διεξάγεται από τις 5 μέχρι και τις 15 Μαρτίου. Περισσότερες πληροφορίες στο επίσημο site του Φειστιβάλ Θεσσαλονίκης και στις σελίδες του στο Facebook και το Instagram. Μάθετε τα πάντα για το TiDF28 στην ειδική ενότητα του Flix που ανανεώνεται συνεχώς.