Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Ο κόσμος δεν είναι χωρισμένος σε Ανατολή και Δύση. Εσύ είσαι Αμερικανός, εγώ είμαι Ιρανή. Δεν γνωριζόμαστε, αλλά μπορούμε να μιλήσουμε και να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον. Η διαφορά ανάμεσα σε εσένα και την κυβέρνησή σου είναι πολύ μεγαλύτερη από τη διαφορά ανάμεσα σε εσένα και εμένα.» - Μαρζάν Σατραπί
Ο παγκόσμιος κινηματογράφος έγινε φτωχότερος με την απώλεια της Μαρζάν Σατραπί, της Ιρανογαλλίδας δημιουργού που κατάφερε να γεφυρώσει πολιτισμούς, να αφηγηθεί την ιστορία μιας ολόκληρης γενιάς μέσα από προσωπικά βιώματα και να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα τόσο στον χώρο των graphic novels όσο και στο σύγχρονο σινεμά. Η δημιουργός του «Persepolis», της ταινίας που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπιζόταν το animation ως μέσο πολιτικής και προσωπικής έκφρασης, πέθανε σε ηλικία 56 ετών στο Παρίσι.
«Η Μαρζάν Σατραπί πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Ματίας Ρίπα, του συζύγου της και έρωτα της ζωής της», αναφέρει η ανακοίνωση της οικογένειάς της που δόθηκε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP). Ο παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος Ματίας Ρίπα πέθανε στις 8 Απριλίου 2025.
Από το βιβλίο της «Woman, Life, Freedom».
Γεννημένη το 1969 στην πόλη Ραστ του Ιράν, μεγάλωσε κυρίως στην Τεχεράνη σε μια οικογένεια με έντονη πολιτική και κοινωνική συνείδηση. Τα παιδικά της χρόνια συνέπεσαν με μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας: την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, την εγκαθίδρυση του θεοκρατικού καθεστώτος και αργότερα τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Οι εμπειρίες αυτές θα καθόριζαν ολόκληρο το καλλιτεχνικό της έργο. Σε ηλικία 14 ετών οι γονείς της την έστειλαν στη Βιέννη για να συνεχίσει τις σπουδές της μακριά από το ολοένα πιο ασφυκτικό πολιτικό κλίμα της πατρίδας της. Αργότερα εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Γαλλία, όπου και ξεκίνησε την καλλιτεχνική της διαδρομή.
Αρχικά έγινε γνωστή ως δημιουργός κόμικς. Το 2000 κυκλοφόρησε το πρώτο μέρος του «Persepolis», ενός αυτοβιογραφικού έργου που αφηγούνταν την παιδική της ηλικία στο Ιράν και την ενηλικίωσή της στην Ευρώπη. Με το χαρακτηριστικό ασπρόμαυρο σχέδιό της και μια αφήγηση γεμάτη χιούμορ, συγκίνηση και πολιτική οξυδέρκεια, η Σατραπί κατάφερε να μιλήσει για ζητήματα όπως η καταπίεση, η εξορία, η ταυτότητα και η ελευθερία. Το έργο μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες και θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα graphic novels του 21ου αιώνα.
Η μετάβαση στον κινηματογράφο ήρθε σχεδόν φυσικά. Το 2007 μετέφερε το «Persepolis» στη μεγάλη οθόνη, συνυπογράφοντας τη σκηνοθεσία με τον Βενσάν Παρονό. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Καννών και αποτέλεσε μία από τις μεγάλες αποκαλύψεις εκείνης της χρονιάς. Το κοινό και οι κριτικοί εντυπωσιάστηκαν από τον τρόπο με τον οποίο ένα animation μπορούσε να συνδυάζει πολιτική μαρτυρία, προσωπική εξομολόγηση και καλλιτεχνική τόλμη. Το φιλμ τιμήθηκε με το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες, ενώ αργότερα έφτασε μέχρι τα Oσκαρ, εξασφαλίζοντας υποψηφιότητα στην κατηγορία Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων.
Οι Κάννες αποτέλεσαν καθοριστικό κεφάλαιο στην καριέρα της. Η επιτυχία του «Persepolis» δεν ήταν απλώς μια προσωπική δικαίωση, αλλά και μια νίκη για το ανεξάρτητο animation. Αντί να επαναπαυθεί στην επιτυχία, συνέχισε να αναζητά νέες δημιουργικές προκλήσεις. Το 2011 παρουσίασε το «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα», βασισμένο σε δικό της graphic novel, μια ονειρική ιστορία γεμάτη μελαγχολία, μουσική και φαντασία. Η ταινία επιβεβαίωσε ότι το ενδιαφέρον της δεν περιοριζόταν στις αυτοβιογραφικές αφηγήσεις αλλά επεκτεινόταν σε πιο λυρικές και συμβολικές ιστορίες.
Λίγα χρόνια σκηνοιέτησε το «The Voices», μια μαύρη κωμωδία τρόμου με πρωταγωνιστή τον Ράιαν Ρέινολντς. Η ταινία απέδειξε την ευχέρειά της να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικά είδη χωρίς να χάνει τη δική της καλλιτεχνική ταυτότητα. Ακολούθησε το «Radioactive», η βιογραφική ταινία για τη ζωή της Μαρί Κιουρί με πρωταγωνίστρια τη Ρόζαμουντ Πάικ, όπου επέστρεψε στη θεματική των ανθρώπων που αμφισβητούν τα όρια που τους επιβάλλει η κοινωνία. Το 2024 υπέγραψε το «Παριζιάνικες Ιστορίες», μια πολυπρόσωπη γαλλική παραγωγή που κινήθηκε ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία και το υπαρξιακό δράμα.
Είναι πολύ πιο δύσκολο το να κάνεις το κοινό να γελάσει, απ ότι να κλάψει. Η θλίψη είναι κάτι παγκόσμιο. Δείξε μια μητέρα να κρατά ένα νεκρό παιδί στην αγκαλιά της κι αμέσως έκανες όλη την αίθουσα να κλαιει. Αλλά δεν γελάμε για τα ίδια πράγματα. Το χιούμορ είναι κάτι πολύ αφηρημένο. Δεν είναι κάτι συγκινησιακό όπως το δάκρυ. Δεν προκαλείται με έναν τρόπο κοινό για όλους. Υπάρχει ένα είδος χιούμορ που μπορεί να λειτουργεί σε μια οικογένεια. Κι ένα χιούμορ που το καταλαβαίνει ένα χωριό. Η μια χώρα. Και μετά έχεις τον Τσάρλι Τσάπλιν! Για μένα η απόλυτη κατανόηση του άλλου, είναι να μπορείς να γελάς με τον άλλο.»
Παράλληλα με την κινηματογραφική της δραστηριότητα, η Σατραπί υπήρξε μια ιδιαίτερα ενεργή δημόσια προσωπικότητα. Δεν δίσταζε να τοποθετείται δημόσια για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ελευθερίας έκφρασης και γυναικείων δικαιωμάτων. Μετά τη δολοφονία της Μαχσά Αμινί και τις διαδηλώσεις που συγκλόνισαν το Ιράν, συμμετείχε ενεργά σε διεθνείς πρωτοβουλίες αλληλεγγύης προς τις γυναίκες της χώρας της, επιμελούμενη και το συλλογικό έργο Woman, Life, Freedom. Το 2024 τιμήθηκε με το Βραβείο Πριγκίπισσα των Αστουριών για την προσφορά της στον πολιτισμό και τον δημόσιο διάλογο, μια διάκριση που αναγνώρισε όχι μόνο την καλλιτεχνική της αξία αλλά και τον κοινωνικό της ρόλο.
Πέρυσι, αρνήθηκε το γαλλικό παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής (Légion d’Honneur), επικαλούμενη την «υποκρισία» της Γαλλίας στη διαχείριση των σχέσεών της με το Ιράν, καθώς και τις γαλλικές πολιτικές για τις βίζες που, όπως υποστήριξε, εμποδίζουν αντιφρονούντες να φύγουν από το Ιράν για τη Γαλλία.