Στην παραλία της Κρουαζέτ, η Αλεξάνδρα Ματθαίου μας μιλάει για τα καλοκαίρια - τα δικά της και των ταινιών της.
Δεν είναι τυχαίο ότι και το «A Summer Place» με το οποίο την γνωρίσαμε και το μεγάλου μήκους πρότζεκτ της που πήρε μια γερή εκκίνηση εδώ από την Αγορά των Καννών στο Cannes’ Focus COPRO (τμήμα της Αγοράς του Φεστιβάλ των Καννών, αφιερωμένο στις πρώτες ταινίες μυθοπλασίας δημιουργών), αλλά και η νέα της ταινία μικρού μήκους, το «Free Eliza» που συμμετέχει στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών φέτος, όλα διαδραματίζονται καλοκαίρι.
Στο «Free Eliza», με πλήρη τίτλο «Free Eliza (Notes on an Anatomical Imperfection)», που εξελίσσει το στιλ της Ματθαίου με μια πιο ειρωνική αλλά ταυτόχρονα και πολύ τρυφερή ματιά πάνω σε μια ηρωίδα εγκλωβισμένη από την εργασία, την κοινωνική συνθήκη και την εικόνα που οι άλλοι θέλουν να έχουμε ώστε να ταιριάζουμε στο μεγάλο χάρτη μιας κανονικότητας, παρακολουθούμε τις μέρες, τις νύχτες και τις ώρες που δεν περνούν στη ζωή της Ελίζας, μιας νεαρή γυναίκα που εργάζεται σε ένα πολυτελές resort. Η καθημερινότητα της δεν είναι εύκολη, λαμβάνοντας ειδικά υπόψη μια ιδιοσυγκρασιακή λεπτομέρεια της ζωής της: εξαιτίας μιας εξαιρετικά σπάνιας ανατομικής ανωμαλίας, η Ελίζα δεν μπορεί να χαμογελάσει. Μέχρι που η Ελίζα δεν θα αντέξει να της λένε να χαμογελάσει. Και θα αποφασίσει να απελευθερωθεί.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα του «Free Eliza»;
Ημουν σε μια κριτική επιτροπή στην Κύπρο. Και ζούσα στον ξενοδοχείο, αυτό το οποίο τελικά γυρίσαμε την ταινία. Κάποια στιγμή είδα μια κοπέλα που δούλευε στο πρωινό που είχε το πιο θλιμμένο πρόσωπο που είχα δει ποτέ στη ζωή μου. Και επειδή είμαι ένας άνθρωπος που χαμογελάει οριακά σαν να έχω σύνδρομο Πολυάννας, μου ξύπνησε το ενδιαφέρον να φτιάξω μια ιστορία για αυτήν την κοπέλα. Εχω πάντα μια εμμονή με τα ξενοδοχεία. Νομίζω θα ήθελα να ζω για πάντα σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου. Κυρίως όμως είναι ένας μικρόκοσμος που για κάποιον εργαζόμενο του ξενοδοχείου είναι σαν θέατρο. Μπαίνεις μέσα και κάνεις performance. Μπορείς να έχεις του κόσμου τα προβλήματα, τα οποία μένουν πάντα έξω όταν βρίσκεσαι εκεί για να φροντίσεις και να διασκεδάσεις αυτούς που περνάνε τη ζωάρα. Ετσι γεννήθηκε μια ιδέα στα γρήγορα.
Εχει σημασία που η ταινία διαδραματίζεται στην Κύπρο;
Η ταινία θα μπορούσε να είχε γυριστεί και στην Ελλάδα. Γυρίστηκε στην Κύπρο γιατί μπορέσαμε να εξασφαλίσουμε το resort στο οποίο γυρίστηκε. Ωστόσο, η Κύπρος έχει κάτι που δεν έχει εξερευνηθεί αρκετά. Αν ο σουρεαλισμός στην Ελλάδα είναι «σε είδε και σε φοβήθηκε», στην Κύπρο είναι για PHD. Αλλά κανείς δεν το ξέρει. Και οι ταινίες που γυρίζονται στην Κύπρο είναι σαν να μην το βλέπουν...
Το θέμα της ταινίας συναντά και το δικό σου «A Summer Place», τόσο το «Animal» της Σοφίας Εξάρχου, αλλά και άλλες ταινίες μικρού μήκους όπως το «Pirateland» πιο πρόσφατα με θέμα το ελληνικό καλοκαίρι και την παράσταση που στήνεται προς τέρψιν του τουρισμού. Τι σε γοητεύει σε αυτή τη θεματική;
Τα κοινά στοιχεία ανάμεσα στις δύο ταινίες μου είναι προφανή. Αλλά νομίζω πως ο κοινός τόπος είναι οι γυναίκες που νιώθουν παρίες και εκτός παιχνιδιού. Και θέλω με κάποιον τρόπο να τις απελευθερώσω. Και να δείξω ότι δεν είναι θύματα. Αυτό που κάνει πολύ καλά η Σοφία στο «Animal» είναι ότι η ηρωίδα της είναι πραγματικά βυθισμένη σε ένα σκοτάδι. Εδώ η ματιά είναι διαφορετική. Μεγάλη επιρροή ήταν για μένα το «Somewhere» της Σοφία Κόπολα. Δεν έχει την κριτική ματιά όπως π.χ. ο Μάικ Γουάιτ στο «White Lotus» ούτε το κομμάτι το ταξικό, γιατί μεγάλωσε μέσα σε αυτά, αλλά διαθέτει μια τρυφερότητα που μου αρέσει. Βρίσκομαι κάπου ανάμεσα στα δύο.
Πώς κατάλαβες ότι η Γρηγορία Μεθενίτη είναι η Ελίζα;
Δεν έγινε ανοιχτό κάστινγκ, την Γρηγορία την ήξερα κοινωνικά. Δεν την είχα σκεφτεί καθόλου για το ρόλο γιατί είναι συγκλονιστικά όμορφη και δεν ήθελα αυτό να είναι πάνω από το ρόλο. Αυτό που ζητούσα επίσης μου είχε φανεί αδύνατον. Κάποια στιγμή εκεί που μιλούσα μαζί της της εξήγησα πως είχα σκεφτεί αυτό που η ηρωίδα δεν μπορεί να γελάσει ότι θα έμοιαζε με ένα ανάποδο καρτούν και ξαφνικά το κάνει. Δεν είχα καμία αμφιβολία πως αυτή ήταν πλέον η Ελίζα.
Δεν θέλω να μιλήσω εκ μέρους όλων των γυναικών, αλλά μπορεί και να μιλάω. Η επίταξη του να είσαι αρεστή είναι κάτι που νιώθω ότι με εγκλωβίζει. Να μην παρεξηγηθείς, να μην διεκδικήσεις κάτι με τον τρόπο που θα ήθελες. Από αυτό θα ήθελα να απελευθερωθούμε.»
Πόσο είσαι εσύ η Ελίζα;
Το σύνδρομο Πολυάννας με κάνει να διαφέρω πολύ. Τουλάχιστον εξωτερικά. Ηθελα η ταινία να είναι πιο προσωπική, αλλά ήταν τέτοιο το gimmick του μη χαμόγελου που δεν με έβρισκα πουθενά. Οταν μπήκε το voice over. αποφάσισα ότι αυτό θα με έφερνε πιο κοντά στην ηρωίδα.
Εσύ από τι θα ήθελες να απελευθερωθείς; Τι νιώθεις να σε εγκλωβίζει ως γυναίκα, ως δημιουργός;
Δεν θέλω να μιλήσω εκ μέρους όλων των γυναικών, αλλά μπορεί και να μιλάω. Η επίταξη του να είσαι αρεστή είναι κάτι που νιώθω ότι με εγκλωβίζει. Να μην παρεξηγηθείς, να μην διεκδικήσεις κάτι με τον τρόπο που θα ήθελες. Από αυτό θα ήθελα να απελευθερωθούμε.
Το ότι κάνεις σινεμά σε βοηθάει να νιώθεις πιο δυνατή;
Οπως με βοήθησε κάποτε και το ότι έβλεπα σινεμά. Ολος μου ο εαυτός είναι διαμορφωμένος μέσα από το σινεμά. Βασικά δεν πιστεύω την τύχη μου να καταφέρω τώρα πια να λέω εγώ τις ιστορίες και κάπως έτσι να υπάρχω κι εγώ μέσα από αυτές.
Στις χώρες μας ακόμα δεν έχουν κερδηθεί πράγματα. Δεν έχουμε πρόσβαση στη διαφήμιση, στις τηλεοπτικές σειρές. Υπάρχει ακόμη η προκατάληψη εκείνη ότι μια γυναίκα δεν είναι ικανή να το κάνει καλά. Το χω πει πολλές φορές, όταν κάνεις αυτή τη δουλειά είσαι λίγο Δον Κιχώτης. Σε κάθε περίπτωση αυτό που κάνουν οι γυναίκες δημιουργοί στην Ελλάδα σήμερα, έχοντας σπάσει και τα σύνορα, είναι κάτι που - όσο και να θέλουν κάποιοι - δεν μπορεί να αγνοηθεί.»
Πώς νιώθεις για το γεγονός ότι κάνεις σινεμά σε μια γενιά όπου υπάρχουν πλέον γυναίκες δημιουργοί που κάνουν έντονη την παρουσία τους και λένε τις ιστορίες τους πολύ πιο ορατά από το παρελθόν;
Νιώθω τρομερή χαρά. Αναγνωρίζω την καλή μου τύχη ότι τώρα που θα ενηλικιωθώ με την μεγάλου μήκους ταινία μου βρίσκομαι σε μια εποχή που λέμε τις δικές μας ιστορίες, ιστορίες που στο παρελθόν έμεναν στην αφάνεια γιατί κάποιοι πίστευαν - τι ειρωνία - ότι δεν έχουν κοινό. Είναι όμως και μια γενιά πολύ ταλαντούχων γυναικών που τις ταινίες τους θέλω να βλέπω. Περισσότερο από άλλες.
Σαν γυναίκα σκηνοθέτης νιώθεις ότι χρειάζεται ακόμη να παλεύεις;
Αν ήμουν στο εξωτερικό θα ήμουν πιο τυχερή. Στις χώρες μας ακόμα δεν έχουν κερδιθεί πράγματα. Δεν έχουμε πρόσβαση στη διαφήμιση, στις τηλεοπτικές σειρές. Υπάρχει ακόμη η προκατάληψη εκείνη ότι μια γυναίκα δεν είναι ικανή να το κάνει καλά. Το χω πει πολλές φορές, όταν κάνεις αυτή τη δουλειά είσαι λίγο Δον Κιχώτης. Το παλεύεις, και εννοείται ότι καταλαβαίνω ότι υπάρχουν άνθρωποι που πραγματικά παλεύουν για την επιβίωσή τους, αλλά ναι στις χώρες μας πρέπει να αγωνίζεσαι διαρκώς. Σε κάθε περίπτωση αυτό που κάνουν οι γυναίκες δημιουργοί στην Ελλάδα σήμερα, έχοντας σπάσει και τα σύνορα, είναι κάτι που - όσο και να θέλουν κάποιοι - δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Τι σημαίνει να είσαι στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών και πόσο θα σε βοηθήσει στο μέλλον;
Ηθελα πάρα πολύ όταν έκανα αυτήν την ταινία να έχει ένα μεγαλύτερο άνοιγμα ώστε να γίνει το όχημα για την μεγάλου μήκους που ετοιμάζω. Και αυτό προσπαθώ, μαζί με την απέραντη χαρά μου, να συγκρατήσω και να το εκμεταλλευτώ για τη συνέχεια.
Η μεγάλου μήκους ταινία διαδραματίζεται και αυτή καλοκαίρι;
O προσωρινός της τίτλος είναι «Shibboleth», που είναι μια διάλεκτος που χρησιμοποιούν μεταξύ τους άνθρωποι για να αναγνωρίζονται. Είναι η ιστορία μιας παρένθετης μητέρας που ταξιδεύει μαζί με το ζευγάρι που κυοφορεί το παιδί τους σε ένα νησί για διακοπές και εκεί ανακαλύπτει ότι βρίσκεται σε ένα μέρος όπου οι άνθρωποι έχουν σταματήσει να πεθαίνουν. Είναι πιο σκοτεινή ταινία, με δικές μου υπαρξιακές αναζητήσεις και γύρω από το θάνατο και γύρω από την μητρότητα.
Πόσο εύκολα πιστεύεις ότι θα την κάνεις;
Επειδή για να κάνεις αυτή τη δουλειά πρέπει να είσαι delulu, δεν μπορώ να μην είμαι αισιόδοξη πως θα τα καταφέρω, Ξέρω πως είναι πολύ δύσκολο. Εδώ είναι δύσκολο και για ανθρώπους που έχουν καθιερωθεί, πόσο μάλλον για μένα που είναι η πρώτη μου ταινία. Αλλιώς κρατάω την ελπίδα. Δεν μπορώ να κάνω κάτι άλλο. Αλλιώς θα τρελαθώ.
Διαβάστε εδώ περισσότερα για το «Free Eliza» της Αλεξάνδρας Ματθαίου.
