Με αφορμή τη νέα του ταινία, «Οι Δοκιμάστριες», συναντάμε έναν από τους πιο διακριτικούς αλλά και σταθερά σημαντικούς δημιουργούς του σύγχρονου ιταλικού κινηματογράφου, τον Σίλβιο Σολντίνι. Με μια πορεία που εκτείνεται σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες, ο Σολντίνι έχει ξεχωρίσει για το λεπτό βλέμμα του πάνω στους χαρακτήρες και τις ανθρώπινες σχέσεις, καθώς και για τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο συνδυάζει το προσωπικό δράμα με το κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο. Η ταινία έκανε την ελληνική πρεμιέρα της στο 66ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και προβάλλεται τώρα στις αίθουσες από τη Rosebud.21.
Γεννημένος στο Μιλάνο το 1958, ο Σολντίνι σπούδασε κινηματογράφο στη Νέα Υόρκη πριν επιστρέψει στην Ιταλία για να ξεκινήσει μια δημιουργική πορεία που περιλαμβάνει ταινίες μυθοπλασίας, ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικές δουλειές. Εγινε ευρύτερα γνωστός με την ταινία «Pane e Tulipani» («Ψωμί και Τουλίπες») το 2000, μια τρυφερή και ιδιότυπη ρομαντική ιστορία που αγαπήθηκε και τιμήθηκε με πολλά βραβεία στην Ιταλία.
Στη νέα του ταινία, «Οι Δοκιμάστριες», εμπνευσμένη από το μυθιστόρημα της Ροζέλα Ποστορίνο, ο Σολντίνι στρέφει το βλέμμα του σε μια λιγότερο γνωστή αλλά βαθιά ανησυχητική ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: τις γυναίκες που αναγκάζονταν να δοκιμάζουν το φαγητό του Αδόλφου Χίτλερ για να διαπιστώνεται αν ήταν δηλητηριασμένο. Μέσα από αυτή την κλειστοφοβική συνθήκη, η ταινία εξερευνά ζητήματα ευθύνης, φόβου και ηθικής επιβίωσης.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο σκηνοθέτης μιλά για τη μεταφορά του βιβλίου στον κινηματογράφο, τη δημιουργία ενός γυναικείου ensemble ηθοποιών αλλά και για το πώς μια ιστορία από το παρελθόν μπορεί να συνομιλήσει με τα διλήμματα του σήμερα.
Τι σας προσέλκυσε στο μυθιστόρημα της Ροζέλα Ποστορίνο και πόσο κοντά βρίσκεται η ταινία στην αρχική ιστορία;
Το μυθιστόρημα λέγεται Οι δοκιμάστριες, όπως και η ταινία άλλωστε. Το διάβασα γιατί ο παραγωγός της ταινίας μου το έδωσε να το διαβάσω και πρέπει να πω ότι με τράβηξε αμέσως, τόσο για το θέμα που πραγματεύεται - μια ιστορία που από τη μία είναι φοβερή και από την άλλη σχεδόν παράλογη - όσο και για την πρωταγωνίστρια, τη Ρόζα, ένα κορίτσι που δεν έχει κλείσει καν τα 30 και βρίσκεται σε μια τέτοια συνθήκη. Το μυθιστόρημα αφηγείται τα πάντα σε πρώτο πρόσωπο και με συνεπήρε πραγματικά. Στην καριέρα μου έχω κλίση να αφηγούμαι ιστορίες, και έχω γράψει πολλούς γυναικείους χαρακτήρες, σε αυτή την περίπτωση ήταν μια ευκαιρία που δεν μπορούσα να αφήσω να μου ξεφύγει.
Ποιες ήταν οι προκλήσεις στη δημιουργία μιας ταινίας εποχής; Τα σκηνικά και τα κοστούμια φαίνονται τόσο φυσικά.
Η ταινία εκτυλίσσεται σε ένα μικρόκοσμο, αυτό είναι κάτι που ανακαλύψαμε κατά τη διάρκεια της γραφής. Ξεκινώντας από το μυθιστόρημα, που έχει 300 σελίδες και πραγματεύεται πολλά άλλα πράγματα, μας φάνηκε ότι ο πυρήνας, η καρδιά της ιστορίας, ήταν ακριβώς εκεί, μέσα σε εκείνους τους τοίχους, όπου οι επτά δοκιμάστριές μας ήταν κατά κάποιον τρόπο απομονωμένες κάθε μέρα, αναγκασμένες να κάνουν κάτι που δεν μπορούσαν να αρνηθούν, δηλαδή να δοκιμάζουν το φαγητό που είχε μαγειρευτεί για τον Χίτλερ. Οπότε η δουλειά της σκηνογραφίας ήταν εξαιρετικά σημαντική. Ξεκινήσαμε από έναν πραγματικό αλλά εγκαταλελειμμένο στρατώνα, και μέσα σε αυτόν κατασκευάστηκαν τα σκηνικά της ταινίας, οι τοίχοι και όλα τα υπόλοιπα. Η δουλειά των προβών με τις ηθοποιούς ήταν καθοριστική για να κατανοήσουμε πώς έπρεπε να κινούνται μέσα σε αυτό το σκηνικό. Σε όλες τις σκηνές στην αίθουσα δοκιμής είναι επτά ηθοποιοί στο πλατό μαζί με άλλους τρεις ηθοποιούς, τον μάγειρα και τους δύο αξιωματικούς των SS. Ηξερα ότι ο χρόνος για να γυριστούν αυτές οι σκηνές θα ήταν περιορισμένος, και γι' αυτό τις προετοιμάσαμε αρκετά σχολαστικά.
Στην καριέρα μου έχω κλίση να αφηγούμαι ιστορίες, και έχω γράψει πολλούς γυναικείους χαρακτήρες, σε αυτή την περίπτωση ήταν μια ευκαιρία που δεν μπορούσα να αφήσω να μου ξεφύγει.»
Η ιδέα ήταν πάντως να έχουμε μια σκηνοθεσία όσο το δυνατόν πιο ακριβή, μέσα στην οποία όμως οι ηθοποιοί να έχουν την ελευθερία να κινούνται και να συμπεριφέρονται με τον τρόπο που θεωρούσαν σωστό για τους χαρακτήρες τους. Μια αλήθεια μέσα σε μια σκηνοθεσία που ήταν, αντίθετα, πολύ κατασκευασμένη, αλλά με στόχο να φτάσει στην απλότητα.
Πώς δουλέψατε στο casting αυτής της εξαιρετικής ομάδας γυναικών ηθοποιών;
Η ιδέα να χρησιμοποιήσω Γερμανούς και Γερμανίδες ηθοποιούς ήταν δική μου από την αρχή - και πάλι με στόχο να είμαστε όσο το δυνατόν πιο αληθινοί στην αφήγηση αυτής της ιστορίας. Δεν αντέχω την κλασική αμερικανική ταινία που διαδραματίζεται στη Γερμανία και όπου όλοι μιλούν αμερικανο-γερμανικά. Οπότε πήγαμε στο Βερολίνο και κάναμε ένα εξαιρετικά διεξοδικό casting, αναζητώντας νέες ηθοποιούς για όλους τους ρόλους που χρειαζόμασταν.
Με συνόδευσε η Λάουρα Μουτσίνο, η Ιταλίδα casting director με την οποία είχα δουλέψει στην προηγούμενη ταινία μου, και απευθυνθήκαμε επίσης στη Λίζα Στούτσκι, μια casting director του Βερολίνου. Ηταν πολύ ενδιαφέρον να γνωρίσω τόσες ηθοποιούς που δεν ήξερα και συνειδητοποίησα πόσο υψηλό είναι το επίπεδο κατάρτισης των Γερμανών ηθοποιών και πόσο προετοιμασμένες έρχονται ακόμα και σε μια απλή ακρόαση. Πάνω απ' όλα, είμαι πολύ χαρούμενος γιατί διάλεξα ηθοποιούς που βρήκα υπέροχες και ανθρώπινες. Εφτιαξαν μια ομάδα, έγιναν όλες φίλες και αυτό ήταν απολύτως καθοριστικό για τη δουλειά που κάναμε μαζί.
Πρόκειται για μια ταινία με μια ομάδα γυναικών στον πυρήνα της, αλλά ίσως ο πιο ενδιαφέρων και αμφιλεγόμενος χαρακτήρας είναι εκείνος του Albert. Συμφωνείτε και πώς τον προσεγγίσατε;
Πιστεύω ότι ο πιο ενδιαφέρων χαρακτήρας είναι αυτός της Ρόζα, αν και ίσως ο πιο αμφιλεγόμενος είναι αυτός του Αλμπερτ, γιατί δεν είμαστε συνηθισμένοι να βλέπουμε έναν στρατιώτη των SS να συμπεριφέρεται όπως συμπεριφέρεται αυτός, δείχνοντας μια πιο τρωτή, πιο εύθραυστη πλευρά και αποκαλύπτοντας επίσης τις αδυναμίες του, μια πιο γλυκιά πλευρά. Αλλά πιστεύω ότι και οι δύο χαρακτήρες, τόσο η Ρόζα όσο και ο Αλμπερτ, είναι βαθιοί χαρακτήρες, αμφιλεγόμενοι χαρακτήρες, χαρακτήρες γεμάτοι αντιφάσεις.
Εμεινα έκπληκτος από την ομοιότητα ανάμεσα σε αυτά που είπε ο Τραμπ μετά την απόπειρα δολοφονίας εναντίον του και σε αυτά που ανακάλυψα ότι είχε πει ο Χίτλερ μετά τη δική του.»
Στη Ρόζα πρώτα απ' όλα, υπάρχει από τη μία η θέλησή της για ζωή, η νεότητά της, η προδοσία. Την παρακολουθούμε σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή της ζωής της και είναι σωστό που μας εκπλήσσει, που μας κάνει να θέτουμε ερωτήματα και που δεν είναι αυτό που νομίζουμε ότι είναι από την αρχή. Αυτό ήταν το ωραίο του βιβλίου, του χαρακτήρα όπως τον έγραψε η Ροζέλα Ποστορίνο. Είναι ένα από τα πράγματα που με έσυραν να κάνω αυτή την ταινία.
Η ταινία θέτει το ζήτημα της ατομικής ευθύνης μέσα σε ένα αυταρχικό καθεστώς. Πώς πιστεύετε ότι αυτό αντηχεί στη σημερινή ευρωπαϊκή ή παγκόσμια πολιτική πραγματικότητα;
Νομίζω ότι αυτή η ταινία μπορεί να αντηχήσει, να αντικατοπτρίσει και να μας κάνει να σκεφτούμε το παρόν που ζούμε, όχι μόνο σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή πολιτική, αλλά και σε ό,τι συμβαίνει στον κόσμο. Εμεινα έκπληκτος από την ομοιότητα ανάμεσα σε αυτά που είπε ο Τραμπ μετά την απόπειρα δολοφονίας εναντίον του και σε αυτά που ανακάλυψα ότι είχε πει ο Χίτλερ μετά τη δική του. Αυτό σε κάνει να σκέφτεσαι, όπως σε κάνει να σκέφτεσαι και η αύξηση της βίας και η άνοδος ολοκληρωτικών καθεστώτων ή, τέλος πάντων, δεξιών κυβερνήσεων που παρατηρείται σε όλο τον κόσμο. Αλλά πάνω απ' όλα, η βία και ο πόλεμος, ακόμα και η μόνο λεκτική βία, μέσα στην οποία οι άνθρωποι φαίνεται να έχουν ξεχάσει ότι μπορείς να κάνεις πράγματα μαζί, ότι μπορείς να βρεις λύσεις μαζί. Εχουμε επιστρέψει στη σύγκρουση: μια λεκτική σύγκρουση που μπορεί στη συνέχεια να γίνει σύγκρουση με όπλα.
Το freeze frame είναι ένα εξαιρετικό, γεμάτο νόημα κινηματογραφικό τέχνασμα που δεν χρησιμοποιείται πολύ τις τελευταίες δεκαετίες. Γιατί αποφασίσατε να κλείσετε την ταινία σας με αυτό;
Να τελειώσεις μια ταινία με ένα freeze frame μπορεί να είναι κάτι πολύ δυνατό. Η πρώτη φορά που το είδα - και πιστεύω η πρώτη φορά που έγινε ποτέ - ήταν στα «Τετρακόσια Χτυπήματα» του Τριφό. Πάντα ήθελα να το δοκιμάσω σε δική μου ταινία και, επιτέλους, βρήκα την ταινία στην οποία είχε νόημα: να παγώσεις αυτή την εικόνα της Ρόζα που κοιτάζει προς τα έξω, προς το φως, με τα μάτια γεμάτα δάκρυα, με τα χέρια ματωμένα, αλλά συνεχίζει να κοιτάζει μπροστά, συνεχίζει να κοιτάζει προς το μέλλον, ενώ αυτό το τρένο τη σέρνει προς ό,τι απομένει από τη ζωή της. Κουβαλώντας ένα τεράστιο βάρος, αλλά δεν είναι μια ζωή που τελειώνει εκεί. Η ζωή θα συνεχιστεί, και θα κουβαλάει μαζί της όλα όσα έμαθε από αυτή την περιπέτεια.
Η ταινία «Οι Δοκιμάστριες» προβάλλεται στις αίθουσες από την Πέμπτη, 15 Μαρτίου, από τη Rosebud.21. Διαβάστε και δείτε περισσότερα εδώ.