Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Υπάρχουν σκηνοθέτες που συνεχίζουν να γυρίζουν ταινίες μέχρι να τους το απαγορεύσει η ηλικία, η αγορά ή η ίδια η ζωή. Και υπάρχει ο Μπέλα Ταρ, ο οποίος στα 55 του αποφάσισε πως είχε πει όσα ήθελε να πει και σταμάτησε.
Το 2011, μετά το «Αλογο του Τορίνο», ανακοίνωσε πως αυτή θα ήταν και η τελευταία του ταινία. Δεν είχε ξεμείνει από ιδέες, ούτε είχε χάσει το ενδιαφέρον του για το σινεμά. Απλώς δεν ήθελε να επαναλάβει τον εαυτό του. Σε μια εποχή που οι δημιουργοί σπάνια παραδέχονται πως ήρθε η ώρα να βάλουν τελεία, ο Ταρ έβαλε τη δική του.
Δεκαπέντε χρόνια μετά, το κοινό της Αθήνας θα έχει την ευκαιρία να δει ολόκληρη αυτή τη διαδρομή. Από τις 17 έως τις 23 Σεπτεμβρίου, η ΡΙΒΙΕΡΑ προβάλλει όλες τις μεγάλου μήκους ταινίες του σε πλήρη ψηφιακή αποκατάσταση, κάτω από τον γενικό τίτλο «Μέχρι το τέλος του κόσμου». Εννέα ταινίες, από την «Οικογενειακή Φωλιά» του 1979 μέχρι το «Αλογο του Τορίνο» του 2011, μαζί με δύο εξαιρετικά σπάνια ντοκιμαντέρ και μία ακόμη ταινία στην οποία ο Ταρ υπογράφει την καλλιτεχνική διεύθυνση.
Η φιλμογραφία του μοιάζει σήμερα σχεδόν απίστευτη: μόλις εννέα ταινίες σε περίπου 35 χρόνια, κι όμως ένα κινηματογραφικό σύμπαν τόσο αναγνωρίσιμο ώστε να αρκούν μερικά δευτερόλεπτα για να καταλάβεις ότι βλέπεις Ταρ. Η βροχή, η λάσπη, τα γκρίζα τοπία, οι άνθρωποι που περπατούν για ατελείωτα λεπτά, η μουσική του Μίχαλυ Βιγκ, οι μεγάλες κινήσεις της κάμερας, η αίσθηση ότι ο χρόνος έχει σταματήσει ή, μάλλον, ότι επιτέλους κυλάει με τον δικό του πραγματικό ρυθμό.
Ο δημιουργός όμως δεν ξεκίνησε έτσι. Στις πρώτες του ταινίες, όπως η «Οικογενειακή Φωλιά», «Ο Αουτσάιντερ» και οι «Ανθρωποι από Προκάτ», επηρρεασμένος έντονα από τη λεγόμενη «Σχολή της Βουδαπέστης», ενδιαφέρθηκε κυρίως για τη ζωή της εργατικής τάξης και των ανθρώπων που βρίσκονταν στο περιθώριο της σοσιαλιστικής Ουγγαρίας και δημιούργησε έργα κοινωνικού ρεαλισμού. Το βλέμμα του ήταν σχεδόν ντοκιμαντερίστικο, άμεσο και πολιτικό. Σιγά σιγά, όμως, η κοινωνική πραγματικότητα άρχισε να γίνεται κάτι μεγαλύτερο: μια ιστορία για την ανθρώπινη κατάσταση, την απομόνωση, την επανάληψη, την απελπισία και τελικά την ίδια την ύπαρξη.
Η συνεργασία του με τον συγγραφέα Λάσλο Κράσναχορκαϊ θα αποδειχθεί καθοριστική. Μετά το «Κολαστήριο», ήρθε το «Σαταντάνγκο» το 1994 και μαζί του η ταινία που θα έκανε τον Ταρ γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σαταντάνγκο
Ακολούθησαν οι «Αρμονίες Βέρκμαϊστερ», ο «Ανθρωπος από το Λονδίνο» και τελικά το «Αλογο του Τορίνο», μια ταινία για το τέλος του κόσμου, εμπνευσμένη από τον Νίτσε και φτιαγμένη σχεδόν από τα απολύτως απαραίτητα: δύο άνθρωποι, ένα άλογο, ένα σπίτι, ένας κόσμος που σκοτεινιάζει.
Στο μεταξύ, το όνομα του Ταρ είχε γίνει σημείο αναφοράς για μια ολόκληρη γενιά κινηματογραφόφιλων και δημιουργών. Η Σούζαν Σόνταγκ και ο Τζιμ Τζάρμους υπήρξαν φανατικοί θαυμαστές του, ενώ ο Γκας Βαν Σαντ έχει μιλήσει ανοιχτά για το πόσο βαθιά επηρεάστηκε από το σινεμά του. Ο όρος «slow cinema» συνδέθηκε μαζί του περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, αν και το σινεμά του Ταρ είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από την ταμπέλα.
Το Αλογο του Τορίνο
Γιατί οι ταινίες του δεν είναι απλώς αργές. Ο χρόνος δεν λειτουργεί ως ένα ακόμη αφηγηματικό εργαλείο, αλλά ως βασικό συστατικό της κινηματογραφικής τους εμπειρίας. Οι μεγάλες διάρκειες, οι επαναλήψεις, οι ατελείωτες διαδρομές των σωμάτων μέσα στο κάδρο και οι παρατεταμένες σιωπές απαιτούν έναν διαφορετικό τρόπο θέασης, έναν τρόπο που δύσκολα μεταφέρεται από τη μεγάλη οθόνη σε μια μικρότερη.
Οι ταινίες αυτές μπορεί πλέον να βρίσκονται παντού, νόμιμα ή παράνομα, ενώ αποσπάσματά τους κυκλοφορούν διαρκώς στο διαδίκτυο ως ένα αναγνωρίσιμο αισθητικό σύμπαν. Κι όμως, η κινηματογραφική τους δύναμη παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την αίθουσα. Εκεί η διάρκεια παύει να είναι κάτι που μπορεί να παρακαμφθεί ή να προσαρμοστεί και γίνεται μέρος της ίδιας της εμπειρίας. Η ταινία έχει τον δικό της χρόνο και ο θεατής καλείται να κινηθεί μέσα σε αυτόν.
Ισως αυτή να είναι και η πιο ριζοσπαστική πλευρά του σινεμά του Μπέλα Ταρ: σε έναν κινηματογράφο που διαρκώς αναζητά τρόπους να κάνει τον χρόνο πιο γρήγορο, εκείνος επέμενε να τον αφήνει να υπάρχει.
Διαβάστε το αναλυτικό πρόγραμμα και προμηθευτείτε τα εισιτήριά σας εδώ.
Το πρόγραμμα:
Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 20.15 – Οι Αρμονίες Βερκμάιστερ | Werckmeister Harmonies (2000) – 2 ώρες και 25 λεπτά
Σε μια ανώνυμη πόλη της κεντρικής Ευρώπης, σε απροσδιόριστο χρόνο, καταφθάνει ένα μυστηριώδες τσίρκο με μόνες ατραξιόν το κουφάρι μιας γιγαντιαίας φάλαινας και ένα δύσμορφο πλάσμα, τον επονομαζόμενο «Πρίγκιπα». Η άφιξη του τσίρκου θα πυροδοτήσει μια έκρηξη οργής, καταστροφών και εγκλημάτων, με αυτόπτη μάρτυρα τον νεαρό αλαφροΐσκιωτο ταχυδρόμο της πόλης, Γιάνος Βάλουσκα. [Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix](https://flix.gr/cinema/oi-armonies-toy-berkmaister.html]
Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 20.00 – Κολαστήριο | Damnation (1997) – 2 ώρες και 2 λεπτά
Ο μοναχικός μεσήλικας Κάρερ, ζει μια μονότονη ζωή σε μια μίζερη, αποβιομηχανοποιημένη κωμόπολη. Περνάει τον περισσότερο χρόνο του στο μπαρ «Τιτανικός», παρέα με τον ιδιοκτήτη του μπαρ, μοκροαπατεώνα Βιλάρσκι και ονειρεύεται να ξεφύγει μαζί με την παντρεμένη τραγουδίστρια του μπαρ. Σε συνεννόηση με τον Βιλάρσκι στήνει μια κομπίνα προκειμένου ο σύζυγος της τραγουδίστριας να ταξιδέψει έξω από την πόλη. H πρώτη συνεργασία Ταρ-Κρασναχόρκαϊ. Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix για το «Κολαστήριο».
22.30 – Ηταν Κάποτε Ενας Πύργος. Ενα Πορτρέτο του Μίχαλυ Βιγκ (2023 - σκηνοθεσία Αντρας Κέτσα) – 1 ώρα και 39 λεπτά
Ο μουσικός Μίχαλυ Βιγκ διηγείται την περιπετειώδη, ιδιοσυγκρασιακή ζωή του από τα παιδικά του χρόνια ως τις μέρες μας, μιλώντας στην κάμερα του επιστήθιου φίλου του κινηματογραφιστή Άντρας Κέτσα. Μέσα από τα λόγια του και με τη χρήση σπάνιου αρχειακού υλικού, διαγράφεται κι η ιστορία του Ουγγρικού underground ανά τις δεκαετίες, όπως κι η σχέση του Βιγκ με τον επιστήθιο φίλο του Μπέλα Ταρ, για τον οποίο έχει γράψει τη μουσική σε όλες σχεδόν τις ταινίες του.
Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 20.15 – Το Aλογο του Τορίνο | A Torinói Ló (2011) – 2 ώρες και 35 λεπτά
Τορίνο, 1889. Ο Νίτσε διασώζει ένα άλογο από την οργή του αφεντικού του. Οι επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες για τον αμαξά και την κόρη του όπως και για ολόκληρο τον κόσμο. Η τελευταία ταινία του Μπέλα Ταρ, ένα φιλμ για το τέλος του κόσμου και η οριστική του παρακαταθήκη στην Τέχνη του σινεμά και στη ζωή. Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix
Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 20.15 – Ο Aνθρωπος από το Λονδίνο | The Man From London (2007) – 2 ώρες και 19 λεπτά
Ο Μαλουάν, σταθμάρχης, γίνεται μάρτυρας ενός φόνου και κάτοχος μιας βαλίτσας γεμάτης χρήματα. Η ζωή του ίδιου και της οικογένειας ταράζεται, όπως και αυτή των εγκληματιών που σχετίζονται με την βαλίτσα. Διασκευή ενός διηγήματος του Σιμενόν, ένα αναπάντεχο «Ταρικό» φιλμ νουάρ, με την Τίλντα Σουίντον, μεγάλη θαυμάστρια του Ταρ. Διαβάστε εδώ τη γνώμη του Flix
Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 20.00 – Οικογενειακή Φωλιά (1977) – 1 ώρα και 48 λεπτά
Ο Λάτσι επιστρέφει από τον στρατό και βρίσκει την γυναίκα του Ιρέν και τους γονείς του σε σχεδόν εμπόλεμη κατάσταση, ενώ προκύπτουν ακάλεστοι επισκέπτες και πιθανή μοιχεία. Η Ιρέν θα αναζητήσει νέα κατοικία και θα εμπλακεί στα Καφκικά αδιέξοδα της γραφειοκρατίας. Το ντεμπούτο του εικοσάχρονου τότε Μπέλα Ταρ, ένα τραχύ ντοκουφίξιον στο στυλ της σχολής της Βουδαπέστης, καθιέρωσε αμέσως τον Ταρ ως μια μεγάλη ελπίδα του Μαγυάρικου σινεμά.
Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 22.15 – Φθινοπωρινό Αλμανάκ | Autumn Almanac (1983) – 1 ώρα και 59 λεπτά
Μια ηλικιωμένη, πλούσια γυναίκα φιλοξενεί στο σπίτι της τον γιο της, τη νοσοκόμα της, τον τέως εραστή της νοσοκόμας κι έναν νέο νοικάρη. Θα έρθουν όλοι αντιμέτωποι μεταξύ τους, ο καθένας για τον δικό του σκοπό, θα αποκαλύψουν τα σκοτεινά μυστικά, τους φόβους τους και τις εμμονές τους, Η τελευταία έγχρωμη ταινία του Ταρ, στο μεταίχμιο της οριστικής αλλαγής στυλ που θα ακολουθήσει.
Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 20.00 – Ο Αουτσάιντερ | The Outsider (1979) – 2 ώρες και 2 λεπτά
Ο Άντρας, ανεύθυνος, επιπόλαιος και σχεδόν αλκοολικός νεαρός βιολιστής, συγκρούεται με τον αδελφό του και τη νέα του σύζυγο, έχοντας ήδη ένα παιδί. Θα πιάσει δουλειά σε ένα τοπικό εργοστάσιο, αλλά ο ασταθής χαρακτήρας του υπονομεύει κάθε προσπάθειά του. Η πρώτη από τις μόλις δύο έγχρωμες ταινίες του Ταρ, είναι ένα χρονικό της κοινωνικής καταπίεσης που ταλαιπωρούσε την εργατική τάξη της Ουγγαρίας εκείνης της εποχής.
Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 22.15 – Προκατασκευασμένες Σχέσεις | The Prefab People (1982) – 1 ώρα και 42 λεπτά
Σκηνές από έναν θνησιγενή γάμο ενός ζευγαριού της εργατικής τάξης. Ο άντρας κι η γυναίκα, βασανίζουν επίμονα ο ένας τον άλλο σε καθημερινή βάση, περνώντας ένα ψυχολογικό μαρτύριο που δεν τελειώνει ποτέ. Το «κασσαβετικό» φιλμ του Ταρ, εισάγει θεματικά και υφολογικά χαρακτηριστικά που θα ακολουθήσουν ολόκληρο το έργο του.
Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 20.00 – Λυκόφως (1990 - σκηνοθεσία Γκιόργκι Φεχέρ) – 1 ώρα και 45 λεπτά
Μετά την ανακάλυψη του πτώματος ενός δολοφονημένου κοριτσιού, ένας σκληροτράχηλος ντετέκτιβ γίνεται εμμονικός με την ανακάλυψη του ενόχου. Το αριστούργημα του Γκιόργκι Φεχέρ, του καλύτερου φίλου και μόνιμου συνεργάτη του Ταρ, γυρίστηκε με καλλιτεχνική επιμέλεια του Ταρ και παρουσιάζεται σε πλήρη ψηφιακά αποκατεστημένη βερσιόν. Ο Ταρ πάντοτε συμπεριλάμβανε την ταινία στις 2-3 αγαπημένες του από την ιστορία του σινεμά.
Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 22.15 – Κάποτε Ημουν Ενας Film Maker (2013 - σκηνοθεσία Ζαν Μαρκ Λεντούρ) – 1 ώρα και 30 λεπτά
Σε ένα από τα εξαιρετικά σπάνια ντοκιμαντέρ για τον Ταρ, ο Ζαν Μαρκ Λεντούρ παρακολουθεί τα γυρίσματα της ταινίας Το Αλογο του Τορίνο. Παράλληλα, καταγράφει σχόλια του Ταρ για την διαδρομή του στο σινεμά, παρουσιάζοντας και σπάνιο υλικό αρχείου από το Σαταντάνγκο. Μιλούν ακόμα άμεσοι συνεργάτες του Ταρ, όπως ο μουσικός Μίχαλυ Βιγκ, η σύντροφος και μοντέζ του Αγκνες Χράνιτσκι και η μόνιμη ηθοποιός στις τελευταίες
Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου (στο Αστορ) 17.30. - Σαταντάνγκο | Satantango (1994) - 7 ώρες και 19 λεπτά (με δύο προκαθορισμένα από τον σκηνοθέτη διαλείμματα).
Oι λιγοστοί κάτοικοι ενός παρηκμασμένου κολχόζ ονειρεύονται «να πιάσουν την καλή» και να ξεφύγουν από τη μίζερη πραγματικότητα που ζουν. Η άφιξη ενός φυλακόβιου απατεώνα ψευτοπροφήτη, παλιού τους γνώριμου που θεωρούσαν νεκρό, θα τους οδηγήσει στην απονενοημένη μεγάλη έξοδο. Το Σαταντάνγκο είναι το magnum opus του Ταρ και το μεγαλύτερο στοίχημα της Ιστορίας του σινεμά. Φτιαγμένο να παρακολουθείται (ακόμα σωστότερα, να βιώνεται) αποκλειστικά και «μια κι έξω» στην μεγάλη οθόνη, παραμένει μια σπάνια αποκαλυπτική εμπειρία που δεν πρέπει να χαθεί από κανέναν σινεφίλ.