Ο Κρίστιαν Μουντζίου είναι κυρίως... Ρουμάνος, με ό,τι αυτό φέρει μαζί του πολιτισμικά. Ο κατεξοχήν σκηνοθέτης του ρουμανικού ρεύματος στο σινεμά της τελευταίας 20ετίας, έρχεται για πέμπτη φορά στο Φεστιβάλ Καννών, πορεία που ξεκίνησε το 2007, όταν κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα με το «4 Μήνες, 3 Εβδομάδες και 2 Μέρες». Ηδη από τότε και ως σήμερα, η θεματολογία και το ύφος του είναι ξεκάθαρα και συνεπή. Τον απασχολεί η θρησκεία, οι μειονότητες (είτε πρόκειται για μια νεαρή γυναίκα που δεν θέλει την εγκυμοσύνη της, είτε για το διωγμό των Ρομά σε μια αγροτική περιοχή), η ταξική ανισότητα, η κοινωνική αδικία, το πολυμορφικό πρόσωπο της εξουσίας. Αλλά πάντα μεταχειρίζεται το σινεμά του με τον δικό του τρόπο, που είναι ολιγόλογος, διακριτικός, αιχμηρός σαν ένα πάρα πολύ λεπτό γυαλί. Κι η νέα του ταινία, το «Fjord», ανεβάζει τον πήχη σε υποδόρια πολυπλοκότητα.
Ηρωές του είναι η οικογένεια Γκιοργκίου: ο πατέρας, ο Μιχάι, είναι Ρουμάνος, η μητέρα, η Ελζμπετ, Νορβηγίδα και η οικογένεια μεταναστεύει από τη βαλκανική, έστω κεντροευρωπαϊκή, Ρουμανία στον σκανδιναβικό Βορρά όταν οι γονείς του Μιχάι φεύγουν από τη ζωή και το ζευγάρι αναζητά υποστήριξη και βοήθεια για τη ζωή με τα τέσσερα παιδιά του. Οι Γκιοργκίου είναι Ευαγγελιστές Χριστιανοί, ζουν υπακούοντας σε μια συντηρητική κουλτούρα (τα παιδιά απαγορεύεται να έχουν κινητά, ν' ακούν μουσική εκτός των θρησκευτικών τραγουδιών τους, μελετούν τη Βίβλο, μεγαλώνουν με αγάπη αλλά και με αυστηρότητα και περιορισμούς), αποφεύγοντας την πιο εξελιγμένη τεχνολογία, επιμένοντας στα δικά τους τρόφιμα και προσπαθώντας να ενσωματωθούν στο νέο τους περιβάλλον χωρίς ν' αλλάξουν τις συνήθειές τους, ενώ οι γείτονές τους τούς κοιτούν σαν αξιοπερίεργα.
Οταν, μια μέρα, η δασκάλα της έφηβης κόρης της οικογένειας παρατηρήσει στο κορμάκι της δυο μελανιές, ο μηχανισμός προστασίας ανηλίκων από κακοποίηση, σ' ένα κράτος γνωστό όχι μόνο για τον πλούτο, αλλά και για την κοινωνική πρόνοιά του, θα ενεργοποιηθεί αμέσως. Τα παιδιά θ' απομακρυνθούν από τους γονείς, θα τα αναλάβουν κοινωνικοί λειτουργοί, ώσπου οι γονείς ν' ανακριθούν, να διαπιστωθεί εάν τα σημάδια οφείλονται σε πράξεις βίας και να οδηγηθούν στη δικαιοσύνη. Το εάν «μια ξυλιά στον πωπώ» ισούται με το «συστηματικά δέρνετε τα παιδιά σας» είναι λεπτομέρειες που θα χαθούν στη μετάφραση. Αυτό το σύστημα εκπληκτικής κοινωνικής πρόνοιας, όπου όλα έχουν προβλεφθεί και ελέγχονται, μήπως δεν αφήνει περιθώριο για τη διαφορετικότητα τελικά, εκτός αν είναι η διαφορετικότητα που έχει εγκριθεί από το σύστημα;
Σ' αυτά τα βαθιά νερά της σημερινής, ακριβώς, κοινωνικής αλλαγής βουτά ο Μουντζίου. Οπως σε όλες τις ταινίες του, βάζει μια μικρή κοινότητα απέναντι σε μια μεγάλη και με εξουσία και τη συνθλίβει, αργά και υπομονετικά. Ενα αποσπασματικό μοντάζ, όπου το παρελθόν παρεμβάλλεται εμβόλιμα στο παρόν κι όπου μικρές αλλά καθοριστικές λεπτομέρειες σφηνώνουν υπαινικτικά στη μεγαλύτερη αφήγηση, χρησιμοποιεί ο σκηνοθέτης για να θέσει και να δομήσει το σύμπαν της ταινίας, μαζί με τη φωτογραφία του σταθερού, τελευταία, συνεργάτη του, Τουντόρ Βλαντιμίρ Παντούρου. Το μαγευτικό αγροτικό τοπίο της Νορβηγία αποτυπώνεται σε γενναιόδωρο σινεμασκόπ, πάντα σε τόνους του μπλε ή του σκουροπράσινου ή του γκρίζου, τόνους ψυχρούς που δεν ζεσταίνονται ούτε στα εσωτερικά πλάνα.Οσο μαγευτική, έστω κι αν παγωμένη, κυριολεκτικά και μεταφορικά, είναι η νορβηγική φύση, είναι η ανθρώπινη φύση που δημιουργεί τις αιχμές στην ταινία. Που μπορεί να ελέγξει, μ' ένα καλά εξασκημένο πρωτόκολλο, τη χιονοστιβάδα που έρχεται ορμητικά καταπάνω στο σχολείο των παιδιών, αλλά δυσκολεύεται να διαχειριστεί την κοινωνική χιονοστιβάδα του ξένου.
Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι είναι μια παράξενη επιλογή. Από τη μια, ο Σεμπάστιαν Σταν, ρουμανικής καταγωγής κι ο ίδιος, παίζει μεν θαυμάσια έναν δύσκολο ρόλο, όμως μεταμορφωμένος από μαλλιά και μακιγιάζ σ' έναν άλλον. Από την άλλη, η Ρενάτε Ρέινσβε, με μια ερμηνεία εκπληκτικής λεπτότητας, κάνει ένα απ' ευθείας βήμα έντονης κριτικής στους συμπατριώτες της. Οι δεύτεροι ρόλοι, ειδικά το ζευγάρι γειτόνων των Γκιοργκίου, αλλά και το προσωπικό του σχολείου, οι κοινωνικοί λειτουργοί, η δικηγόρος, δίνουν μικρές αλλά έντονες και κατά περίπτωση ανατριχιαστικές ερμηνείες.
Το βασικό συναίσθημα στο οποίο ο Μουντζίου επενδύει είναι ο κυνισμός. Μια ευγενική υπεροψία, μια αδιόρατη ειρωνεία, του εύπορου Βορειοευρωπαίου προς, όχι τόσο τον θρησκόληπτο, όσο τον πολιτισμικά υποδεέστερο Ευρωπαίο του Νότου, ή του πρώην κομμουνιστικού καθεστώτος, ή εκείνου που άργησε να μπει στην Ενωση. Οι Γκιοργκίου δεν δικάζονται τόσο για το πώς μεταχειρίζονται τα παιδιά τους, αλλά για το σε ποιον Θεό πιστεύουν και το από ποια χώρα ήρθαν. Για τον ρατσισμό μιλά η ταινία, τοποθετημένο σ' ένα πλαίσιο που θεωρητικά, και πρακτικά πάρα πολλές φορές, προστατεύει τα θύματα από τον ρατσισμό. Για την προκατάληψη ανθρώπων που έχουν μάθει ότι η προκατάληψη είναι λάθος.
Το ζήτημα είναι ότι, καθώς καταπιάνεται με ένα από τα πιο ευαίσθητα και προκλητικά ζητήματα της σύγχρονης κοινωνίας, κι ο Μουντζίου δεν θωρακίζει το σενάριό του. Γράφοντας μια ταινία δυνάμει αριστουργηματική και ιδεολογικά καινοτόμο, κάνει τα στραβοπατήματά του, τις ατολμίες του (κυρίως στην παρουσίαση των σχέσεων των εφήβων), τις υπερβολές και τις παραλείψεις του, δίνοντας έτσι, τελικά, επιχειρήματα και στις δυο πλευρές που αντικρούονται στην ταινία. Το γεγονός, ωστόσο, ότι το «Fjord» προκαλεί μια συζήτηση για θέματα που συνήθως αποφεύγουμε από φόβο, όπως και η ταινία, μην θεωρηθούμε λιγότερο φιλελεύθεροι ή όχι αρκετά ανοιχτόμυαλοι, είναι ένα τεράστιο επίτευγμα σε μια εποχή όπου ένας υγιής αντίλογος συχνά δειλιάζει να δείξει το πρόσωπό του.