Από τα αρχεία | Τι είναι Ελλάδα;

ΑΠΟΨΗ 15 AUG  /  Flix Team

Για κάθε μια μέρα του Αυγούστου, διαβάζουμε «επίκαιρα» κείμενα από το παρελθόν του ελληνικού σινεμά.

(φωτό: Κωνσταντίνος Γιάνναρης)

Δεκαπενταύγουστος. Πώς προέκυψε ένας τόσο εμβληματικά ελληνικός τίτλος; Κάπου μέσα μου ίσως είχα βαρεθεί να ακοώω τη λέξη «περιθώριο», τη φράση «σκηνοθέτης του περιθωρίου» μετά το «Από την άκρη της Πόλης». Κάθε άρθρο που γραφόταν για μένα, κάθε κριτική, περιείχε αυτή τη λέξη. Σκεφτόμουν πως ήταν σαν να θέλουν να με βάλουν σ' ένα κουτί, να με κάνουν να μοιάζω γραφικός. Ισως λοιπόν να ήταν και μια αντίδραση ο λόγος για τον οποίο έκανα τον Δεκαπενταύγουστο. Μπορεί να ήταν μια επιβεβαίωση της λεγόμενης σε εισαγωγικά «ελληνικότητάς μου», των καταβολών μου. Να δείξω ότι καταλαβαίνω κι αυτή τη κουλτούρα, που νομίζετε ότι δεν είναι περιθώριο. Να λοιπόν που την καταλαβαίνω, δικό μου με τον τρόπο που την αντιλαμβάνεται ένας αρχιεπίσκοπος ή ένα μέλος αυτής της τάξης. Δες λοιπόν την κουλτούρα σου, μέσα από τη δική μου ματιά. Για μένα, ο «Δεκοπενταύγουστος» ήταν λίγο σαν αυτό που έκανα με το «Κοντά στον Παράδεισο» αλλά στην ελληνική του εκδοχή του: Μπορώ να καταλάβω τη ζωή σου, ακόμη κι ον δεν την ζω, ακόμη κι ον δεν την ασπάζομαι.

Ο «Δεκαπενταύγουστος» ήταν μια ταινία που έγινε με ιδιωτικά χρήματα. Μια ταινία που ήταν εξαρχής φιλόδοξη. Μια ταινία που ήθελα να είναι «ελληνική» οπότε είπα «Aς κάνουμε Ελλάδα»! Ελλάδα, ρε φιλε! «Let's do Greece»! Αυτή η χώρα που είναι, όπως λένε ένα σούπερ οικόπεδο.

Και ξεκίνησα από το βασικά. Τι είναι Ελλάδα για μένα; Ελλάδα είναι μητριαρχία. Αυτό κυριαρχεί. οι άρρενες είναι υποδεέστερα όντα. Τι είναι Ελλάδα; Είναι μελό. Τι άλλο είναι Ελλάδα; Μαλακισμένες γκόμενες που παίρνουν πάρα πολλά ναρκωτικά. Είναι και δειλά αρσενικά. Είναι κι ενοχή. Είναι και θρησκεία. Ναι και καλοκαίρι, είναι μπάνια, τα γαμημένα πανηγύρια, όλη αυτή η φρικτή προσπάθεια επιβεβαίωσης της μοναδικότητάς σου μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Είναι και η άδεια Αθήνα. Ίσως η μοναδική πόλη στην Ευρώπη που άδειαζε Τόσο μαζικά τότε. Ήταν όλα αυτά που μου φάνηκαν τόσο πολύ κινηματογραφικά..

Το σενάριο γράφτηκε πολύ γρήγορα. Το πρώτο draft τελείωσε μέσα σ ένα καλοκαίρι που πέρασα στην Αθήνα. Τον επόμενο χρόνο το γυρίσαμε.

Ηθελα να δω πώς μπορείς να πλησιάσεις έννοιες τόσο φορτισμένες όσο αυτή του θαύματος. Πώς μπορείς μ' έναν καλοπροαίρετο τρόπο να εξετάσεις την πίστη και πώς ένας άπιστος μπορεί να πιστέψει στο βάλσαμο του θαύματος,»

Ηταν ένα καλό καλοκαίρι για μένα. Τα τραύματα της «Άκρης» είχαν επουλωθεί, ήμουν πολύ σταθέρός και στο μυαλό και στην καρδιά μου και ναι, ο «Δεκαπενταύγουοτος» ήταν ένα έργο αγάπης. Ένοιωθα πιο σίγουρος, ήμουν χαρούμενος, Μετά από πολύ καιρό, περνούσα ωραία. Κι ένιωθα έτοιμος να εξερευνήσω πράγματα που κουβαλούσα μέσα μου χρόνιο. Το θάνατο συγγενών, τη σχέση με την οικογένεια μου, πράγματα που με είχαν πληγώσει για χρόνια και που ως ένα σημείο με ώθησαν να φύγω έξω, Τώρα ένοιωθα ότι μπορούσα να πάω πίσω και κοιτάξω με μια ματιά που δεν ήταν αναγκαστικά επιθετική ή συγκρουσιακή. Και ήθελα να δω πώς μπορείς να πλησιάσεις έννοιες τόσο φορτισμένες όσο αυτή του θαύμα- τος. Πώς μπορείς μ' έναν καλοπροαίρετο τρόπο να εξετάσεις την πίστη και πώς ένας άπιστος μπορεί να πιστέψει στο βάλσαμο του θαύματος, Όχι ότι με πείθουν αυτά τα πράγματα, αλλά ήθελα να το κοιτάξω, να το δοκιμάσω. Για μένα ήταν και μια ευκαιρία, ένα στοίχημα να παίξω με το μελό. Ένα είδος που αγαπώ: αν δω ταινία του Ντάγκλας Σερκ, κλαίω ασταμάτητα Αλλά κι ένα είδος που είχα μάθει να το θεωρώ ευτελές, μια φόρμα υποδεέστερη. Μια άποψη που να κάνει με μια εστέτ, αποδομητική νοοτροπία, με την οποία μεγάλωσα κι έμαθα να βλέπω το οινεμά. Και δεν είναι καθόλου έτσι - το μελό είναι μια φόρμα συγκλονιστική,

0 Δεκαπενταύγουστος μ' έκανε επίσης να κατα- λάβω την αξία των ηθοποιών. Παλιά δεν αγαπούσα τους ηθοποιούς, το παραδέχομαι, Τους είχα περισσότερο σαν μανεκέν, ειδικά στις μικρού μου μήκους. Με τους ερασιτέχνες στην «Άκρη», άρχισα πραγματικά να αγαπάω το έμψυχο υλικό μιας ταινίας. Κι εδώ είχα ένα τόσο διαφορετικό μείγμα ηθοποιών, που έκανε τη διαδικασία των προβών να είναι συναρπαστική.

Ο «Δεκοπεντούγουστος» εξέπληξε πολλούς. Δεν ήταν αυτό που περίμεναν ως επόμενη ταινία μου μετά την «Άκρη της Πόλης». Αλλά δεν πιστεύω ότι μπορείς να είσοι μονόχνοτος. Νομίζω πως κάθε άνθρωπος κρύβει μέσα του εξήντα χιλιάδες προσωπικότητες. Και πρέπει να τις εξερευνήσεις, Ίσως έχει να κάνει και με τις καταβολές μου, Γεννημένος σε μια χώρα, μεγαλωμένος σε μια άλλη, Με δύο, αν όχι τρεις διαφορετικές γλώσσες στο σπίτι...

Πολλοί λένε ότι το να αλλάζεις στυλ δείχνει ότι δεν είσαι μεγάλος δημιουργός. Μια ταινία του Μπέργκμαν είναι πάντα αναγνωρίσιμα, μια ταινία του Μπέργκμαν. Αλλά εγώ αντέχω τον Μπέργκμαν μόνο ώς ένα σημείο. Μπορείς, όμως, να έχεις ένα έργο ετερόκλητο, κροτώντας τον βαθύ πυρήνα του ακέραιο. Αυτό το θαυμάζω. Μπορείς να δεις μια φορμαλιστική συνέχεια στο σινεμά του Παζολίνι; Οχι, αλλά τα έργο του είναι απόλυτα δικά του. Νομίζω ότι ανήκω σε αυτή την κατηγορία, δίχως να με συγκρίνω φυσικά μ' εκείνον.

Δεν αντέχω, όμως να βλέπουν μια μου και να λένε «A, ο Γιάνναρης κάνει πάλι τα ίδια πάλω. Αν δεν πειραματίζεσαι, ποιο είναι το νόημα; Ή ίσως δείχνει και κάτι άλλο για την προσωπικότητά μου, Εγώ ποτέ δεν ήθελα να είμαι ο εαυτός μου Από μικρό παιδί. Πάντα ήθελα να είμαι είμαι κάτι άλλο. Δεν ήθελα να είμαι αυτό που είμαι, ακόμη κι αν δεν ήξερα πάντα -ή δεν ξέρω ακόμη- τι είμαι. Πάντα ζήλευα κάτι άλλο. Πρέπει μάλλον να είσαι πολύ σίγουρος ή ικανοποιημένο με τον εαυτό σου για να κάνεις συνέχεια την ίδια ταινία. Κι εγώ, ευτυχώς ή δυστυχώς, δεν ήμουν σχεδόν ποτέ...

Το άρθρο «Τι είναι Ελλάδα;» του Κωνσταντίνου Γιάνναρη δημοσιεύθηκε στην έκδοση του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης για τον σκηνοθέτη το 2011

σγδσ (φωτό: Κωνσταντίνος Γιάνναρης)

Συνεχίζοντας την πλοήγηση σας στο flix.gr, συμφωνείτε στην εγκατάσταση cookies στον υπολογιστή σας. Μάθετε περισσότερα.