Κανείς δεν θα διαφωνούσε πως η Τρίσια Τατλ, δεύτερη μόλις χρονιά στο τιμόνι της Berlinale, πέρασε λίγο δύσκολα φέτος. Υπεύθυνη για να διαχειριστεί το θόρυβο που ξέσπασε μετά τις ατυχείς δηλώσεις του Βιμ Βέντερς και το κύμα αντίδρασης προς την α-πολιτικό Φεστιβάλ που δεν αναγνωρίζει τη γενοκτονία στη Γάζα, η Τατλ εξέδωσε ανακοινώσεις, έδωσε συνεντεύξεις, υπήρξε κεντρικό πρόσωπο στην τελετή λήξης, επαναλαμβάνοντας πόσο ανοιχτή πλατφόρμα είναι η Berlinale που φιλοξενεί κάθε - διαφορετική - άποψη.
Διαβάστε ακόμη: Berlinale 2026: Η απάντηση του Φεστιβάλ στην ανοιχτή επιστολή για τη Γάζα
Λίγες όμως μόνο μέρες μετά τη λήξη του Φεστιβάλ, ένα δημοσίευμα στην γερμανική Bild ήρθε να επαναφέρει το θέμα στην επικαιρότητα. Το δημοσίευμα ανέφερε πως ο Υπουργός Πολιτισμού της Γερμανίας, Γούλφραμ Βάιμερ συγκάλεσε ειδική συνάντηση με αφορμή τη Berlinale. Φήμες θέλουν τον Υπουργό Περιβάλλοντος που βρισκόταν μέσα στην αίθουσα τελετής απονομής των βραβείων της Berlinale να αποχωρεί κατά τη διάρκεια λόγων που αναφέρθηκαν ευθαρσώς στην γενοκτονία στη Γάζα.
Η δυσαρέσκεια της κυβέρνησης για την «πολιτική» τελετή λήξης ίσως στοιχίσει στην Τατλ τη θέση της. Ειρωνικό, όταν η Τατλ κατηγορήθηκε για γενικολογίες σε όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ και στην τελετή λήξης περί «συμπερίληψης» και «ανοιχτού διαλόγου». Αντιλαμβανόμαστε όμως πως και μόνο οι αναφορές στην Παλαιστίνη στην τελετή λήξης και οι φωτογραφίες από την τελετή με την παλαιστινιακή σημαία, έχουν προκαλέσει τριγμούς στη γερμανική κυβέρνηση.
Το δημοσίευμα της Βild υπήρξε το έναυσμα για να ξεκινήσουν αποστολές ανακοίνωσεων στήριξης της Τατλ από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου, το European Film Promotion (το δίκτυο των επιμέρους εθνικών οργανισμών για την προώθηση του ευρωπαϊκού σινεμά) και τη Europa International (ο οργανισμός των διεθνών διανομέων).
Η κοινή τους ανακοίνωση αναφέρει τα εξής:
Ανατρέχουμε σε μια δυναμική και εμπνευσμένη Berlinale και θα θέλαμε να εκφράσουμε την ειλικρινή μας εκτίμηση για το έργο της Τρίσια Τατλ ως Διευθύντριας του Φεστιβάλ.
Το φετινό πρόγραμμα της Berlinale ανέδειξε ένα εντυπωσιακό εύρος του ευρωπαϊκού κινηματογράφου και έφερε κοντά κοινό και επαγγελματίες του χώρου από όλο τον κόσμο.
Υπό την ηγεσία της Τρίσια Τατλ, η Berlinale ενίσχυσε τον ρόλο της ως ένα σημαντικό διεθνές φεστιβάλ και αγορά για τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο.
Εκτιμούμε το καλλιτεχνικό όραμα και τη δέσμευση που έχει προσφέρει στο φεστιβάλ. Πιστεύουμε ότι η ηγεσία της παρέχει μια ισχυρή βάση ώστε η Berlinale και ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος να προχωρήσουν με αυτοπεποίθηση προς το μέλλον.
Την ίδια στιγμή περίπου 700 (για την ώρα) δημιουργοί, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, άνθρωποι του σινεμά υπογράφουν ανοιχτή επιστολή για την μη απομάκρυνση της Τρίσια Τατλ, αν αυτό είναι το ζητούμενο στην έκτακτη συνάντηση με τον Υπουργό Πολιτισμού. Ενδιαφέρον έχει ότι την επιστολή υπογράφουν και άνθρωποι που υπέγραψαν την επιστολή για τη Γάζα εν μέσω Φεστιβάλ (Τίλντα Σουίντον), αλλά και η Νάνσι Σπίλμπεργκ.
Ως δημιουργοί κινηματογράφου στη Γερμανία και πέρα από αυτήν, παρακολουθούμε με βαθιά ανησυχία τις τρέχουσες συζητήσεις γύρω από τη Berlinale και την προτεινόμενη απομάκρυνση της Τρίσια Τατλ. Υπερασπιζόμαστε τη Berlinale γι’ αυτό που ουσιαστικά είναι: έναν χώρο ανταλλαγής.
Η Berlinale είναι κάτι περισσότερο από ένα κόκκινο χαλί ή μια σειρά πρωτοσέλιδων. Είναι ένας χώρος όπου διασταυρώνονται οπτικές, αμφισβητούνται αφηγήσεις και αναδεικνύονται κοινωνικές εντάσεις. Εκεί ξεδιπλώνεται ο διάλογος - στην ίδια την καρδιά του κινηματογράφου.
Η πρόσφατη κριτική επικεντρώθηκε σε δηλώσεις που έγιναν στο πλαίσιο της Berlinale. Καμία από αυτές τις τοποθετήσεις δεν προήλθε από την ηγεσία του φεστιβάλ, αλλά από προσκεκλημένους δημιουργούς. Eνα διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου δεν αποτελεί διπλωματικό εργαλείο· είναι ένας δημοκρατικός πολιτιστικός χώρος που αξίζει προστασίας. Η δύναμή του έγκειται στην ικανότητά του να φιλοξενεί αποκλίνουσες οπτικές και να προσφέρει ορατότητα σε μια πολυφωνία φωνών.
Μια φωτογραφία της ηγεσίας του φεστιβάλ με δημιουργούς, στην οποία ήταν ορατή μια παλαιστινιακή σημαία, αποτέλεσε επίσης αντικείμενο κριτικής. Η φωτογράφιση με διεθνείς προσκεκλημένους αποτελεί μέρος της πρακτικής ενός τέτοιου φεστιβάλ. Η ορατότητα διαφορετικών ταυτοτήτων δεν συνιστά επιδοκιμασία· αποτελεί έκφραση μιας ανοιχτής και δημοκρατικής δημόσιας σφαίρας.
Oταν λαμβάνονται διοικητικές συνέπειες βάσει μεμονωμένων δηλώσεων ή συμβολικών ερμηνειών, αποστέλλεται ένα ανησυχητικό μήνυμα: οι πολιτιστικοί θεσμοί τίθενται υπό πολιτική πίεση.
Εάν συγκαλείται έκτακτη συνεδρίαση για να αποφασιστεί το μέλλον της ηγεσίας του φεστιβάλ, τότε διακυβεύεται κάτι περισσότερο από μία μόνο θέση. Αυτό που τίθεται υπό συζήτηση είναι η σχέση μεταξύ καλλιτεχνικής ελευθερίας και θεσμικής ανεξαρτησίας.
Η Berlinale υπήρξε πάντοτε πολιτική - όχι κομματικά πολιτική, αλλά κοινωνικά ενεργή. Ο κινηματογράφος καθιστά τις συγκρούσεις ορατές, ανοίγει νέες οπτικές και καθιστά απτές τις εμπειρίες αδικίας και βίας. Ο κινηματογράφος θέτει ηθικά ερωτήματα και μας καλεί να αντέξουμε την αμφισημία αντί να τη λύσουμε πρόωρα. Φωτίζει δομές εξουσίας και δίνει ορατότητα σε εμπειρίες καταπίεσης - όχι για να προσφέρει απλές απαντήσεις, αλλά για να καταστήσει δυνατή μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η δημοκρατική του αξία.
Ιδιαίτερα σε περιόδους παγκόσμιας κρίσης, χρειαζόμαστε χώρους ικανούς να αντέχουν τη διαφωνία. Η ανεξαρτησία των πολιτιστικών θεσμών προστατεύει όχι μόνο την καλλιτεχνική ελευθερία, αλλά και τη ζωτικότητα του ίδιου του δημοκρατικού διαλόγου.
Εάν κάθε αντιπαράθεση οδηγεί σε θεσμικές συνέπειες, ο διάλογος δίνει τη θέση του στον έλεγχο.
Στεκόμαστε υπέρ μιας κουλτούρας ανταλλαγής, όχι εκφοβισμού. Oπου η διαφορετικότητα παραμένει ορατή, η δημοκρατία παραμένει ζωντανή.
Μια άλλη επιστολή από Ισραηλινούς σκηνοθέτες έφτασε στον Υπουργό Πολιτισμού. Την υπογράφουν ο Ισραηλινός σκηνοθέτης του «No Other Land» Γιουβάλ Εϊμπραχαμ, ο Ναντάβ Λαπίντ, ο Ούντι Αλόνι, ο Τομ Σόβαλ και ο Ορεν Μόβερμαν.
Επιστολή Ισραηλινών κινηματογραφιστών
Προς τον Βόλφραμ Βάιμερ, Ομοσπονδιακό Επίτροπο για τον Πολιτισμό και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης
Είμαστε Εβραίοι κινηματογραφιστές που μεγαλώσαμε στο Ισραήλ και των οποίων τα έργα έχουν παρουσιαστεί στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου επί πολλά χρόνια, με ορισμένους από εμάς να έχουν λάβει τις υψηλότερες διακρίσεις του. Για πολλούς από εμάς, η Berlinale υπήρξε κάτι περισσότερο από ένα φεστιβάλ. Aποτέλεσε σύμβολο της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής δέσμευσης στην καλλιτεχνική ελευθερία και στην αντιφασιστική ευθύνη.
Είμαστε βαθιά ανήσυχοι και προβληματισμένοι από αναφορές ότι έχει συγκληθεί συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου υπό την ηγεσία σας για να συζητηθεί η πιθανή απομάκρυνση της διευθύντριας του φεστιβάλ, Τρίσια Τάτλ, μετά την αντιπαράθεση που προέκυψε γύρω από εκφράσεις αλληλεγγύης κατά τη φετινή τελετή λήξης.
Δεν συμφωνούσαμε πάντοτε με την Τρίσια Τάτλ στο παρελθόν, ιδίως σε ό,τι θεωρούσαμε υποχωρήσεις απέναντι σε πολιτικές πιέσεις που διαμόρφωναν τον πολιτιστικό λόγο στη Γερμανία. Ωστόσο, παρά τις διαφορές απόψεων, εκτιμήσαμε την ακεραιότητά της και τις ειλικρινείς προσπάθειές της να διατηρήσει έναν διάλογο σε ένα δημόσιο κλίμα που το καθιστά εξαιρετικά δύσκολο. Η πιθανή απομάκρυνσή της τώρα επιβεβαιώνει ακριβώς αυτό το σημείο. Η αποπομπή της Τάτλ θα ήταν ένα δραματικό λάθος και έχει την πλήρη υποστήριξή μας. Οι πολιτιστικοί θεσμοί δεν μπορούν να επιβιώσουν εάν ο πολιτικός εκφοβισμός γίνει το κριτήριο με το οποίο αξιολογείται η ηγεσία τους.
Όπως διδάσκει το Ταλμούδ:
«Μόλις δοθεί άδεια στον καταστροφέα, δεν διακρίνει πλέον ανάμεσα στους δίκαιους και στους ασεβείς.» (Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, Πεσαχίμ 112b)
Το κεντρικό πολιτικό δίδαγμα που προέκυψε από το Ολοκαύτωμα δεν ήταν μόνο η μνήμη, αλλά η δημιουργία μιας διεθνούς δημοκρατικής τάξης βασισμένης στο διεθνές δίκαιο, με στόχο να αποτραπεί για πάντα η χρήση του φόβου, του εθνικισμού ή του ιστορικού τραύματος από κυβερνήσεις για τη φίμωση της διαφωνίας.
Ως απόγονοι οικογενειών που δολοφονήθηκαν στην Ευρώπη, ανησυχούμε βαθιά βλέποντας την εβραϊκή μνήμη να επικαλείται με τρόπους που ενδέχεται να περιορίσουν την καλλιτεχνική ελευθερία και τον δημοκρατικό πλουραλισμό.
Εάν η πολιτική εξουσία παρέμβει στην ηγεσία της Berlinale επειδή κινηματογραφιστές στάθηκαν στο πλευρό των Παλαιστινίων αδελφών και αδελφών μας και αρνήθηκαν να τους φιμώσουν, τότε θα έχει ξεπεραστεί ένα επικίνδυνο όριο.
Η Berlinale ιστορικά στάθηκε απέναντι στην καταπίεση. Aντιτάχθηκε στην αυταρχική βία στο Ιράν και καταδίκασε τη ρωσική επιθετικότητα κατά της Ουκρανίας, και ορθώς. Δεν πρέπει τώρα να μετατραπεί σε έναν χώρο όπου οι φωνές των Παλαιστινίων αδελφών και αδελφών μας αντιμετωπίζονται ως μη νομιμοποιημένος λόγος και χρησιμοποιούνται για τον περιορισμό της καλλιτεχνικής ελευθερίας.
Πριν από δεκαετίες, η αείμνηστη Σουλαμίτ Αλόνι, Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού του Ισραήλ, προειδοποίησε για την κυνική κατάχρηση των κατηγοριών περί αντισημιτισμού ως πολιτικού εργαλείου για τη φίμωση της κριτικής και την προώθηση του αποκλεισμού.
Η μνήμη των οικογενειών που δολοφονήθηκαν από τους Ναζί, συμπεριλαμβανομένων των δικών μας, δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται για να δικαιολογεί πολιτικές παρεμβάσεις στον πολιτισμό.
Το λέμε αυτό όχι ως εξωτερικοί παρατηρητές, αλλά ως εταίροι στο πολιτιστικό και δημοκρατικό εγχείρημα που η Berlinale εκπροσωπεί εδώ και δεκαετίες.
Σας καλούμε να απέχετε από παρεμβάσεις στην καλλιτεχνική ανεξαρτησία της Berlinale και να επαναβεβαιώσετε την αυτονομία των πολιτιστικών θεσμών σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Καλούμε τους συναδέλφους μας στη βιομηχανία του κινηματογράφου, Εβραίους και μη Εβραίους, να σταθούν μαζί μας, υπερασπιζόμενοι έναν ασφαλή χώρο για τις παλαιστινιακές και άλλες καταπιεσμένες φωνές στη Γερμανία, ελεύθερο από πολιτικό εκφοβισμό και πολιτιστική φίμωση.
Μην αγγίζετε τη Berlinale.
Στήριξη λαμβάνει η Τρίσια Τατλ και από το ίδιο το Φεστιβάλ και τους εργαζόμενους - συνεργάτες της:
Διαβάστε ακόμη: Και καθυστερημένα. Και άκαιρα. Ο Νικ Κέιβ υποστήριζει τον Βιμ Βέντερς για τις δηλώσεις του στη Berlinale