Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
[Φωτογραφίες του Ασγκέρ Κάρλσεν για το περιοδικό GQ]
Πού τελειώνει η αλήθεια και πού αρχίζει η σκηνοθετημένη εικόνα όταν το πρόσωπο που βρίσκεται μπροστά στην κάμερα έχει περάσει χρόνια χτίζοντας τη δημόσια περσόνα του; Και πόσο μπορεί η κινηματογραφική καταγραφή της καθημερινότητάς του να αποκαλύψει όσα κρύβονται πίσω από αυτήν; Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στον πυρήνα του «You Can See Everything», του νέου κινηματογραφικού πρότζεκτ των Νέιθαν Φίλντερ και Λανς Οπενχαϊμ, που εστιάζει στην Ελίζαμπεθ Χολμς, ιδρύτρια της Theranos, η οποία από σύμβολο της επιχειρηματικής καινοτομίας βρέθηκε στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στην ιστορία της Silicon Valley.
Το πρότζεκτ έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις όχι μόνο για το θέμα του, αλλά και για τη θέση που ενδέχεται να διεκδικήσει στην οσκαρική κούρσα. Η πιθανότητα να βρεθεί ανάμεσα στις υποψηφιότητες για το Οσκαρ Καλύτερης Ταινίας έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τα όρια των κατηγοριών της Ακαδημίας και τη θέση του ντοκιμαντέρ σε έναν θεσμό που εξακολουθεί να συνδέεται κυρίως με τη μυθοπλασία. Για να καταλάβουμε, ωστόσο, τι κάνει το «You Can See Everything» να ξεχωρίζει, αξίζει να επιστρέψουμε στη δημιουργική διαδρομή ενός ανθρώπου που αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια την πραγματικότητα ως ένα απρόβλεπτο πείραμα.
Διαβάστε ακόμα: «You Can See Everything»: Μπορεί το ντοκιμαντέρ για την Ελίζαμπεθ Χολμς να φτάσει μέχρι τα Οσκαρ;
Από το «Nathan for You», όπου οι παράλογες επιχειρηματικές ιδέες του οδηγούσαν πραγματικούς ανθρώπους σε απρόβλεπτες καταστάσεις, μέχρι το «The Rehearsal», όπου αναπαριστούσε με εξαντλητική λεπτομέρεια πραγματικές συνθήκες ζωής, ο Φίλντερ έχει χτίσει μια ιδιαίτερη σκηνοθετική γλώσσα. Η αμηχανία, η κοινωνική συμπεριφορά και η ανάγκη των ανθρώπων να ελέγχουν την εικόνα τους μετατρέπονται σε βασικά εργαλεία μιας κωμωδίας που συχνά καταλήγει να γίνεται υπαρξιακή.
Στο «The Curse», που συνδημιούργησε με τον Μπένι Σάφντι και συμπρωταγωνιστεί με την Εμα Στόουν, η παρατήρηση επεκτάθηκε στην τηλεοπτική πραγματικότητα, στην κοινωνική προβολή και στις αντιφάσεις ανάμεσα στις καλές προθέσεις και στην ανάγκη για δημόσια αναγνώριση. Σε όλες αυτές τις δουλειές, ο Φίλντερ επιστρέφει στην ίδια βασική ιδέα: η κάμερα δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συμπεριφέρονται μέσα σε αυτήν.
Αυτή η δημιουργική εμμονή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο «You Can See Everything», όπου το πρόσωπο που βρίσκεται μπροστά στον φακό έχει ήδη μετατραπεί σε σύμβολο μιας ευρύτερης ιστορίας για τη φιλοδοξία, την εξαπάτηση και τη δύναμη της εικόνας.
Διαβάστε ακόμα: Νέιθαν Φίλντερ: Οδηγός στον αλλόκοτο κόσμο του ανθρώπου που έκανε την αμηχανία κωμωδία
Η ιστορία της Ελίζαμπεθ Χολμς είναι, από μόνη της, μια ιστορία κατασκευής και κατάρρευσης μιας δημόσιας περσόνας. Ως ιδρύτρια της Theranos, υποσχέθηκε να αλλάξει τον χώρο των ιατρικών εξετάσεων μέσα από μια επαναστατική τεχνολογία. Η εικόνα της νεαρής επιχειρηματία που θα αναδιαμόρφωνε την υγειονομική περίθαλψη τροφοδότησε την άνοδό της, προτού οι αποκαλύψεις για την εταιρεία οδηγήσουν στην κατάρρευση της αυτοκρατορίας της και στη δικαστική της καταδίκη.
Η υπόθεση έχει ήδη αναλυθεί εκτενώς από τα μέσα ενημέρωσης και έχει αποτελέσει αντικείμενο τηλεοπτικών και κινηματογραφικών αναπαραστάσεων. Το ενδιαφέρον του «You Can See Everything» δεν βρίσκεται, επομένως, απλώς στην επανάληψη μιας γνωστής ιστορίας, αλλά στην προσπάθεια να προσεγγίσει το πρόσωπο πίσω από τη δημόσια εικόνα του. Τι μπορεί να αποκαλύψει η καθημερινότητα ενός ανθρώπου που έχει ήδη κριθεί από τη δημόσια γνώμη; Και πόσο εύκολο είναι να διαχωριστεί η προσωπική συμπεριφορά από την εικόνα που έχει διαμορφωθεί γύρω από αυτήν;
Η προσέγγιση του Φίλντερ και του Οπενχαϊμ βασίστηκε σε μια πολυετή διαδικασία κινηματογράφησης, η οποία έφτασε μέχρι την παραμονή του Φίλντερ στο οικογενειακό περιβάλλον της Χολμς. Η πρόσβαση αυτή θα μπορούσε να μοιάζει με το απόλυτο πλεονέκτημα ενός ντοκιμαντερίστα: μια ευκαιρία να παρατηρήσει από κοντά όσα συνήθως παραμένουν έξω από το κάδρο. Ωστόσο, η εγγύτητα δεν σημαίνει απαραίτητα και κατανόηση.
Οπως έχουν περιγράψει οι δύο σκηνοθέτες μιλώντας για την εμπειρία των γυρισμάτων, η ερμηνεία ορισμένων στιγμών δεν ήταν πάντοτε αυτονόητη, ενώ οι ίδιοι δεν συμφωνούσαν απαραίτητα για το τι ακριβώς έβλεπαν. Η αβεβαιότητα αυτή είναι καθοριστική για την ταινία: αντί να αντιμετωπίζει την κάμερα ως ένα εργαλείο που εξασφαλίζει την αλήθεια, αναδεικνύει τα όρια της παρατήρησης και τη δυσκολία να αποκωδικοποιήσεις έναν άνθρωπο ακόμη κι όταν βρίσκεσαι κοντά του.
Η σχέση του «You Can See Everything» με τη μυθοπλασία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς πόσο έχει ήδη αναπαραχθεί η ιστορία της Χολμς μέσα από διαφορετικές μορφές αφήγησης. Η Αμάντα Σέιφριντ ενσάρκωσε την επιχειρηματία στη σειρά «The Dropout», ενώ η νέα κινηματογραφική προσέγγιση με τη συμμετοχή των δύο σκηνοθετών φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα της αναπαράστασης: ποια εκδοχή ενός προσώπου φτάνει τελικά στο κοινό και ποιος καθορίζει την εικόνα του;
Ο Φίλντερ έχει περάσει μεγάλο μέρος της καριέρας του εξετάζοντας ακριβώς αυτή τη συνθήκη. Στα προηγούμενα έργα του, οι άνθρωποι καλούνται να ανταποκριθούν σε καταστάσεις που έχουν σχεδιαστεί ή αναπαρασταθεί για τις ανάγκες της κάμερας. Τώρα όμως η ένταση προκύπτει από την προσπάθεια να κινηματογραφηθεί μια πραγματική ζωή, γνωρίζοντας ότι η ίδια η παρουσία της κάμερας μπορεί να επηρεάσει όσα καταγράφονται.
Το αποτέλεσμα δεν αφορά μόνο την προσωπικότητα της Χολμς, αλλά και την εξουσία του κινηματογραφιστή. Ποιος αποφασίζει ποια στιγμή έχει σημασία; Πότε μια συμπεριφορά αποτελεί ένδειξη και πότε η ερμηνεία της προβάλλει τις προσδοκίες εκείνου που παρακολουθεί; Και μπορεί ένα ντοκιμαντέρ να αφήσει αυτά τα ερωτήματα ανοιχτά χωρίς να εγκαταλείψει την προσπάθεια να κατανοήσει το πρόσωπο που βρίσκεται στο επίκεντρό του;
Παράλληλα με τις συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενό του, το ντοκιμαντέρ έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας ευρύτερης οσκαρικής συζήτησης. Η A24 φέρεται να σχεδιάζει μια εκτεταμένη καμπάνια για την ταινία, διεκδικώντας την προσοχή των ψηφοφόρων σε σημαντικές κατηγορίες. Το ενδεχόμενο υποψηφιότητας για το Οσκαρ Καλύτερης Ταινίας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα μπορούσε να αποτελέσει ιστορική εξέλιξη για το ντοκιμαντέρ και τη θέση του στα σημαντικότερα βραβεία της Ακαδημίας.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την ποιότητα ή την απήχηση της ταινίας, αλλά και το πώς ορίζονται τα όρια ανάμεσα στα κινηματογραφικά είδη. Σε μια εποχή κατά την οποία η μυθοπλασία δανείζεται όλο και συχνότερα τη γλώσσα του ντοκιμαντέρ και τα ντοκιμαντέρ υιοθετούν σύνθετες αφηγηματικές τεχνικές, οι παραδοσιακές κατηγοριοποιήσεις μοιάζουν λιγότερο αυτονόητες. Η πιθανή αυτή οσκαρική διαδρομή λοιπόν, φέρνει αυτή την αντίφαση στο προσκήνιο.
Βεβαίως, η συζήτηση γύρω από τις πιθανότητες της ταινίας δεν ισοδυναμεί με εξασφαλισμένη υποψηφιότητα, ενώ η επιλεξιμότητα και η τελική πορεία της θα εξαρτηθούν από τους κανονισμούς της Ακαδημίας και τις επίσημες αποφάσεις της. Ωστόσο, το γεγονός ότι ένα πρότζεκτ που κινείται στα όρια του ντοκιμαντέρ, της παρατήρησης και της σκηνοθετημένης πραγματικότητας διεκδικεί μια θέση ανάμεσα στις κορυφαίες κινηματογραφικές παραγωγές της χρονιάς είναι από μόνο του ενδεικτικό της συζήτησης που έχει ανοίξει.
Από τις παράλογες επιχειρηματικές ιδέες του «Nathan for You» μέχρι τις εξαντλητικές πρόβες ζωής του «The Rehearsal», ο Νέιθαν Φίλντερ εξερευνά τις αντιφάσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς και την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που δείχνουμε και σε αυτό που πραγματικά είμαστε. Στο «You Can See Everything», η αναζήτηση αυτή συναντά την ιστορία της Ελίζαμπεθ Χολμς, μιας προσωπικότητας που η δημόσια εικόνα της έχει διαμορφωθεί μέσα από μεγάλες προσδοκίες, αποκαλύψεις και αντιφατικές αφηγήσεις.
Το διακύβευμα, ωστόσο, δεν είναι να δώσει η κάμερα μια οριστική απάντηση για τη Χολμς, αλλά να αναδείξει πόσο δύσκολο είναι να προσεγγίσει κανείς την αλήθεια ακόμη και όταν η πρόσβαση μοιάζει απεριόριστη. Οπως και στις προηγούμενες δουλειές του Φίλντερ, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο απρόβλεπτη από κάθε προσπάθεια ελέγχου, ενώ η παρατήρηση των άλλων μπορεί τελικά να αποκαλύψει εξίσου πολλά για εκείνον που παρατηρεί.
Η έντονη δημοσιότητα γύρω από το ντοκιμαντέρ και η συζήτηση για την οσκαρική του προοπτική φέρνουν τον Φίλντερ μπροστά σε ένα ευρύτερο κοινό. Πέρα, όμως, από τις διακρίσεις που μπορεί να αποσπάσει, το έργο θέτει ένα πιο ουσιαστικό ερώτημα: τι σημαίνει να βλέπεις πραγματικά έναν άνθρωπο και πού τελειώνει η καταγραφή της αλήθειας και πού αρχίζει η κατασκευή της;
Διαβάστε ακόμα: «Free Elizabeth Holmes»: Η ομάδα που υπερασπίζεται την καταδικασμένη ιδρύτρια της Theranos
