Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Κάτι το συγκινητικά κινηματογραφικό έχει το φετεινό Φεστιβάλ Αθηνών, εκεί στην Πειραιώς 260, το πρώτο του Μιχαήλ Μαρμαρινού ως Καλλιτεχνικού Διευθυντή. Τον κοίταγα το βράδυ της Τρίτης, 23 Ιουνίου, που παίχτηκε για μια και μοναδική φορά στο μεγαλύτερο θέατρο της Πειραιώς, τον χώρο Δ, η νέα ταινία-ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή, «Πρόγονοι» και επηρεασμένη και από τη στροφή της σκηνοθέτιδας προς τα πίσω, θυμόμουνα τον Μαρμαρινό να παίζει το 1981 τον ληστή στην ταινία του Λάκη Παπαστάθη, «Τον καιρό των Ελλήνων». Με συνειρμούς και πηδήματα στον χρόνο, δημοσιογραφικό κείμενο δεν γράφεται – μια ταινία, όμως, γίνεται. Ετσι, ας πάρουμε εμείς, εδώ, τα πράγματα από την αρχή.
Το κινηματογραφικό touch του Μαρμαρινού στο φεστιβάλ Αθηνών ξεκίνησε με την παραγγελία-ανάθεση, στον έμπειρο Ηλία Γιαννακάκη, ενός ντοκιμαντέρ tribute στον Γιώργο Λούκο. Καιρός ήταν. Επρεπε να γίνει. Να τιμήσει, επιτέλους, το φεστιβάλ τον άνθρωπο που το πήρε στα χέρια του και το μεταμόρφωσε, μέχρι να έρθει η αποπομπή του από την «πρώτη φορά Αριστερά» και η πρωτοφανής δικαστική του περιπέτεια χρόνων για οικονομικές ατασθαλίες. Μέσα σε βαθειά συγκίνηση και με πρωτόγνωρη, ακόμα και για ένα τόσο εκδηλωτικό κοινό σαν της Πειραιώς, standing ovation, έγινε δεκτός το Σάββατο 13 Ιουνίου ο ίδιος ο Γιώργος Λούκος, αθώος πια πανηγυρικά από την Ελληνική Δικαιοσύνη, αλλά και η ταινία με τίτλο «2005-2015. Στα χρόνια του Λούκου».
© Εύα Στεφανή
Η βραδιά, πάλι, με την πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ «Πρόγονοι» της Εύας Στεφανή, ήταν ελαφρώς διαφορετική. Οσο κι να υπήρχαν κάποια κοινά σημεία με εκείνη του Λούκου: το αίσθημα «ήρθαμε να τιμήσουμε μια σπουδαία ντοκιμενταρίστρια», η παρουσία πλήθους καλλιτεχνών (κινηματογραφιστών, εικαστικών), ανάμεσα στο κοινό, αλλά και μια ματιά προς τα πίσω, στις πίσω μας σελίδες, της σκηνοθέτριας και τις δικές μας, όσων τραφήκαμε όλα αυτά τα χρόνια από τη δουλειά της.
Διότι η Εύα Στεφανή για πρώτη φορά επιχείρησε στους «Προγόνους» κάτι εξαιρετικά δύσκολο να πετύχει την κινηματογραφική του αυτονομία: ένα παλίμψηστο θραυσμάτων (άγνωστων και αχρησιμοποίητων, βέβαια) από το πλούσιο έργο της τής περίοδου 1995-2025 και παράλληλα λίγων, πολύ ουσιαστικών και συγκινητικών, προσωπικών της στιγμών με τα αγαπημένα της πρόσωπα. Στο πατρικό της σπίτι, με τις «ίδιες κουρτίνες από εφτά χρονών». Τον μπαμπά της, που δεν υπάρχει πια, τον Κώστα Στεφανή, λατρεμένο των φοιτητών Ιατρικής καθηγητή Ψυχιατρικής (είχε γεμίσει και ο ίδιος, πολύ πριν από την κόρη του, αμφιθέατρα επί αμφιθεάτρων για να γίνει στη συνέχεια δημόσιο-πολιτικό πρόσωπο), να απαντάει στο ερώτημα της κόρης του αν υπάρχει ψυχή («η ψυχή είναι στον εγκέφαλο») και να μιλάει για το φόβο του θανάτου (του δικού του θανάτου). Τη μαμά της, Αντέλα (παρούσα στην προβολή, όπως και στην ταινία, με τις φίλες της) και την κόρη της, Αντέλα, ωραία έφηβη. Στις «δύο Αντέλες» είναι, άλλωστε, αφιερωμένη η ταινία αυτή. Αυτοβιογραφική, εν τέλει. Η ζωή της Στεφανή, ενιαία και αδιαίρετη, η δική της πραγματικότητα και η πραγματικότητα των άλλων - αν βέβαια έχει η λέξη «άλλος» θέση στη δουλειά μιας κινηματογραφίστριας που, από τα πρώτα της βήματα, άγγιξε και άνοιξε με μαγικό τρόπο τους άγνωστους, τους περιθωριακούς, τους διαφορετικούς, τους ξεχασμένους που έγιναν «πρωταγωνιστές» της.
Ο «θείος Νώντας»
Η Δήμητρα Κ.
Τους ξαναβρίσκουμε στους «Προγόνους». Τους αναγνωρίζουμε. Σαν να μην πέρασε μια μέρα. Τη μεθυσμένη κυρία που χορεύει τσιφτετέλι στον Σταθμό Λαρίσης, τις μικρές πρωινές ώρες. Τον πρώην παλαιστή από τις Σέρρες, που τρώει πέντε αυγά πριν φύγει από το φτωχικό δωματιάκι του για το μεροκάματο. Την Δήμητρα, ιδιοκτήτρια του θρυλικού μπορντέλου «Ελλη», φανερά πια κομμάτι της ζωής της Εύας. Και, δίπλα τους, χωρίς να ξενίζουν, να «κλωτσάνε» αισθητικά, να σπάνε τη θαυμαστή σύνθεση-ισορροπία του υλικού, κάποια Αγια πρόσωπα για την Εύα (και για μας). Κορυφαίοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι.
Ο Λάκης Παπαστάθης (σπάραξε η καρδιά μου), εμφανώς ταλαιπωρημένος από την υγεία του, να μιλάει για την «Ευδοκία» του Δαμιανού, ο Βασίλης Παπαβασιλείου για το κοινό του θεάτρου, ο «θείος Νώντας» της Εύας, για εμάς Ε. Χ. Γονατάς (γύρισε γι’ αυτόν δυό σπουδαία ντοκιμαντέρ), στον κήπο και στα βιβλία του, ο Διονύσης Σαββόπουλος, λίγο πριν βγει στη σκηνή, στην τελευταία του συναυλία, η Ολια Λαζαρίδου πάνω στο μηχανάκι της, να τρέχει σε στενά δρομάκια αθηναϊκών γειτονιών, ο Στέλιος Σκοπελίτης, ο Ζάφος Ξαγοράρης στα νιάτα του…
Βασίλης Παπαβασιλείου, © Εύα Στεφανή
Λάκης Παπαστάθης
Πρόσωπα και ιστορίες ασύνδετες φαινομενικά. Πόσο εύκολα, όμως, γλιστράνε η μία στην άλλη, συμπληρώνουν η μία την άλλη, με τη φωνή της ίδιας της Εύας να τις συνοδεύει με λίγα, λιτά και απαραίτητα λόγια. Ενα προσκλητήριο έκανε, μια βουτιά μέσα της και στο έργο της, προσθέτοντας έναν ακόμα σημαντικό τίτλο στη μακριά εργογραφία της. Τυχερό το Φεστιβάλ Αθηνών που φιλοξένησε την πρεμιέρα των «Προγόνων», κι ας ελπίσουμε ότι θα τους ξανασυναντήσουμε γρήγορα, σε άλλα φεστιβάλ και οθόνες.
info «Πρόγονοι»: Σκηνοθεσία-Σενάριο: Εύα Στεφανή | Μοντάζ: Γωγώ Μπεμπέλου | Εκτέλεση Παραγωγης: ΟΡΝΤΕΤ-Αποστολία Παπαϊωάννου | Διάρκεια: 80'