Λίγες ημέρες πριν την έναρξη του 79ου Φεστιβάλ Καννών, περισσότεροι από 4.700 επαγγελματίες του κινηματογράφου υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητώντας να προστατευτεί η χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού σινεμά μέσω του προγράμματος MEDIA, το οποίο μοιάζει να κινδυνεύει στα νέα πλάνα της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Το μέλλον του προγράμματος MEDIA:
Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την περίοδο 2028–2034, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη συγχώνευση του σκέλους MEDIA του προγράμματος Creative Europe, το οποίο στηρίζει με επιτυχία τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο εδώ και 35 χρόνια, σε ένα νέο υπερ-πρόγραμμα, το AgoraEU, το οποίο θα συνδυάζει τη βιομηχανία κινηματογράφου και οπτικοακουστικών έργων, τα βιντεοπαιχνίδια και τα μέσα ενημέρωσης/τη δημοσιογραφία.
Παρότι ο συνολικός προϋπολογισμός προβλέπεται να αυξηθεί σημαντικά, δεν διασφαλίζεται συγκεκριμένη χρηματοδότηση για τον κινηματογραφικό και οπτικοακουστικό τομέα, αφήνοντας τους διάφορους φορείς της αλυσίδας αξίας χωρίς ορατότητα ή σαφήνεια. Η πρόταση παραμένει ασαφής, χωρίς καμία εγγύηση ότι οι βασικές δράσεις που κατέστησαν το MEDIA επιτυχημένο θα συνεχιστούν: στήριξη της ανεξάρτητης παραγωγής, της κινηματογραφικής διανομής στις αίθουσες, της κατάρτισης και άλλων δράσεων.
Το πρόγραμμα MEDIA αποτελεί μια μεγάλη ιστορία επιτυχίας που προώθησε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό σε παγκόσμια κλίμακα, ενθαρρύνοντας την πολιτιστική ανταλλαγή, την καλλιτεχνική ελευθερία, και αποτελεί μέρος της ήπιας αλλά και οικονομικής ισχύος της Ευρώπης. Το πρόγραμμα AgoraEU πρέπει να βασιστεί στην αποδεδειγμένη επιτυχία του MEDIA και στους συνεπείς και ουσιαστικούς στόχους του, και όχι να οπισθοχωρήσει από αυτούς, ιδιαίτερα στο σημερινό παγκόσμιο γεωπολιτικό πλαίσιο.
Το κείμενο συζητείται επί του παρόντος από τα κράτη μέλη της ΕΕ - με την πρώτη θέση του Συμβουλίου να αναμένεται να υιοθετηθεί στις 12 Μαΐου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εργάζεται παράλληλα στις τροπολογίες του, οι οποίες αναμένεται να τεθούν σε ψηφοφορία στην ολομέλεια τον Οκτώβριο/Νοέμβριο.
Το κάλεσμα για υπογραφή
Ανάμεσα στους υπογράφοντες βρίσκονται μερικά από τα σημαντικότερα ονόματα του παγκόσμιου κινηματογράφου, όπως ο Φράνσις Φορντ Κόπολα, η Ζιλιέτ Μπινός, η Σάντρα Χιούλερ, ο Στέλαν Σκάρσγκαρντ, ο Γιοακίμ Τρίερ, η Βίκι Κριπς, αλλά και ο Γιώργος Λάνθιμος, η Αθηνά Τσαγγάρη, ο Πάνος Χ. Κούτρας, μαζί με δεκάδες σκηνοθέτες και δημιουργούς από την Ελλάδα και κάθε γωνιά του κόσμου.
Η επιστολή, με τίτλο «Europe needs cinema, Cinema needs Europe», εκφράζει την ανησυχία της κινηματογραφικής κοινότητας για τα σχέδια συγχώνευσης του MEDIA με άλλους τομείς πολιτισμού, ενημέρωσης και ψηφιακών μέσων στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού προγράμματος AgoraEU. Οι δημιουργοί φοβούνται ότι η χρηματοδότηση του κινηματογράφου θα αποδυναμωθεί ή θα διοχετευτεί σε άλλες βιομηχανίες.
«Δεν υπάρχουν κοινές αξίες, δημοκρατία ή ευρωπαϊκή πολιτιστική δύναμη χωρίς καλλιτεχνική δημιουργία», αναφέρει χαρακτηριστικά η επιστολή, υπενθυμίζοντας ότι το MEDIA έχει στηρίξει χιλιάδες ευρωπαϊκές παραγωγές τα τελευταία 35 χρόνια, από arthouse δημιουργίες μέχρι ταινίες που έφτασαν στα Όσκαρ.
Οι υπογράφοντες τονίζουν πως σχεδόν κάθε σημαντική ευρωπαϊκή ταινία των τελευταίων δεκαετιών έχει επωφεληθεί από το πρόγραμμα, με πρόσφατα παραδείγματα τα «Ανατομία Μιας Πτώσης», «Η Ευνοούμενη» και «Flow: Η Γάτα που δεν Φοβόταν το Νερό». Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά, «χάρη στο MEDIA, η Ευρώπη κερδίζει σχεδον κάθε χρόνο Οσκαρ».
Το θέμα αναμένεται να κυριαρχήσει στις συζητήσεις στις Κάννες, καθώς οι χώρες-μέλη της Ε.Ε. ετοιμάζονται να αποφασίσουν το μέλλον της πολιτιστικής χρηματοδότησης στην Ευρώπη και μαζί, το μέλλον του ίδιου του ευρωπαϊκού κινηματογράφου.
Διαβάστε εδώ αυτούσια την ανοιχτή επιστολή:
«Καμία μορφή τέχνης δεν διαπερνά την καθημερινή μας συνείδηση με τόσο άμεσο τρόπο που να αγγίζει τα αισθήματά μας, φτάνοντας βαθιά, μέχρι το δωμάτιο του λυκόφωτος στην ψυχή μας».
Για περισσότερα από 130 χρόνια, αυτό το «δωμάτιο του λυκόφωτος», όπως το ονόμασε ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ζωντανεύει μέσα από τις ζωές των άλλων, από τις σκέψεις τους, τους αγώνες τους, τα λόγια και τα βλέμματά τους.
Ο κινηματογράφος ξεκινά με την επιθυμία για δημιουργία. Γίνεται ταινία μέσα από μια διαδοχή συναντήσεων: σεναριογράφοι, σκηνοθέτες και παραγωγοί τον αναπτύσσουν, κινηματογραφιστές, ηθοποιοί και τεχνικά συνεργεία συνεισφέρουν, τα ταμεία του κινηματογράφου τον υποστηρίζουν, οι sales agents και οι διανομείς τον φέρνουν σε κινηματογράφους και φεστιβάλ - και αργότερα σκυτάλη παίρνουν οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς και οι streamers, οι κριτικοί συζητούν και το κοινό τον αγκαλιάζει.
Η κινηματογράφηση είναι μια συνεργατική τέχνη. Γίνεται βιομηχανία μέσω της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της τεχνολογικής καινοτομίας. Ωστόσο, κάθε ταινία παραμένει ένα πρωτότυπο, αδύνατο να παραχθεί μαζικά σε μια γραμμή συναρμολόγησης. Δεν υπάρχουν οικονομίες κλίμακας στην αφήγηση. Αυτή η διττή φύση απαιτεί συνειδητές πολιτικές επιλογές που εμπλέκουν δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. Η ίδια η Ευρώπη, ως συλλογική προσπάθεια, φανταζόταν σε ιστορίες πριν καν χτιστεί, είναι η «ήπειρος των ιδεών» του Στέφαν Τσβάιχ, όχι των στρατών. Ο κινηματογράφος έδωσε ζωή σε αυτή την επινοημένη Ευρώπη: Η γλυκιά ζωή, Τα φτερά του έρωτα ή η Αμελί μετέτρεψαν τη Ρώμη, το Βερολίνο και το Παρίσι σε κοινές πολιτιστικές αναφορές. Δημιουργίες όπως οι Ανατομία μιας πτώσης, Sirāt και The New Years, παγκόσμιες επιτυχίες πίσω από τις οποίες βρίσκονται ευρωπαϊκά ταλέντα, συνεχίζουν να χτίζουν γέφυρες πέρα από γλώσσες και σύνορα.
Στην Ευρώπη, η πολιτική επιλογή για τον κινηματογράφο, είτε αυτός είναι τσεχικός, ιταλικός, σουηδικός, σλοβενικός, πορτογαλικός ή βελγικός, είναι το πρόγραμμα MEDIA. Όπως ακριβώς η ιδέα της Ευρώπης είναι ένα μοναδικό έργο, έτσι και το πρόγραμμα MEDIA αναλαμβάνει τη μοναδική αποστολή να διατηρήσει ποικίλες ευρωπαϊκές φωνές σε ένα κοινό σπίτι.
Για πάνω από 35 χρόνια, υποστηρίζει τη δημιουργία ευρωπαϊκών ιστοριών, από την ανάπτυξη σεναρίων έως την παραγωγή από ανεξάρτητες εταιρείες παραγωγής, τις κυκλοφορίες σε κινηματογράφους και στο διαδίκτυο, τα φεστιβάλ, την εκπαίδευση και την αναβάθμιση των επαγγελματιών. Έχει προσφέρει την ευκαιρία σε κάθε είδους ευρωπαϊκά έργα, συμπεριλαμβανομένων των πιο απροσδόκητων, από την Ανατολή έως τη Δύση και από τον Βορρά έως τον Νότο. Βασιζόμενο στους κανονισμούς της Ένωσης και των κρατών μελών, έχει επίσης ενισχύσει τις βιομηχανίες μας απέναντι στους παγκόσμιους κολοσσούς, επιτρέποντας στους επαγγελματίες του κινηματογράφου να αντιμετωπίσουν τις αναταραχές του κλάδου και να αντισταθούν στην τυποποίηση, και έχει καλλιεργήσει ένα δυναμικό οικοσύστημα που δημιουργεί θέσεις εργασίας.
Το MEDIA είναι μια σταγόνα στον ωκεανό της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης: αντιπροσωπεύει το 0,2% του προϋπολογισμού της Ένωσης, ενώ, συγκριτικά, η κοινή γεωργική πολιτική από μόνη της αντιπροσωπεύει το 32% αυτού του προϋπολογισμού.
Ωστόσο, υπήρξε μια ευρωπαϊκή ιστορία επιτυχίας με ανεκτίμητο αντίκτυπο.
Χάρη στο MEDIA, έργα που οδήγησαν στην ωρίμανση σκηνοθετών όπως ο Ρούμπεν Έστλουντ και η Ζιστίν Τριέ ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο.
Χάρη στο MEDIA, η Ευρώπη κερδίζει ένα Όσκαρ σχεδόν κάθε χρόνο: μετά τo Η γάτα που δεν φοβόταν το νερό, την ταινία κινουμένων σχεδίων του Γκιντς Ζιμπαλόντις, η Συναισθηματική Αξία του Γιοακίμ Τρίερ και το ντοκιμαντέρ Κος Κανένας εναντίον Πούτιν των Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν και Πάβελ Ταλάνκιν προσέλκυσαν τα φώτα της δημοσιότητας το 2026.
Χάρη στο MEDIA, οι φωνές εξόριστων και καταπιεσμένων συγγραφέων, όπως ο Τζαφάρ Παναχί και ο Μοχάμαντ Ρασούλοφ έχουν την ελευθερία να προσεγγίσουν κοινό σε όλο τον κόσμο.
Χάρη στο MEDIA, οι αγαπημένοι μας μικρής κλίμακας συνοικιακοί κινηματογράφοι μπορούν να παραμείνουν ανοιχτοί στον κόσμο μέσω ποικίλων προγραμμάτων και δεν χρειάζεται να βάλουν λουκέτο.
Χωρίς το MEDIA, θα ήμασταν όλοι λίγο λιγότερο Ευρωπαίοι.
Ο Έλληνας σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς είπε κάποτε: «Δεν μπορείς να αλλάξεις το πολιτικό όραμα των ανθρώπων με μια ταινία, αλλά μπορείς, τουλάχιστον, να πυροδοτήσεις μια πολιτική συζήτηση». Σε εποχές που σημαδεύονται από πολέμους, γεωπολιτικές εντάσεις και πιέσεις στη δημοκρατία -το κύριο κοινό μας αγαθό- αυτή η λειτουργία είναι απαραίτητη. Προσπαθούμε να δώσουμε στις κοινωνίες μας, στα παιδιά μας και στους μελλοντικούς ενήλικες μια γεύση συλλογικής εμπειρίας, ενσυναίσθησης και αντίστασης. Ωστόσο, η ικανότητα της Ευρώπης να αφηγείται τις δικές της ιστορίες βρίσκεται υπό πίεση. Οι περισσότερες οπτικοακουστικές παραγωγές που προβάλλονται στην Ευρώπη δεν προέρχονται από την ίδια την Ευρώπη. Οι παγκόσμιες πλατφόρμες διαμορφώνουν ολοένα και περισσότερο την ορατότητα, την πρόσβαση και τις ιστορίες. Ταυτόχρονα, ο τομέας αντιμετωπίζει διαρθρωτικούς μετασχηματισμούς: μεταβαλλόμενες συνήθειες του κοινού, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της προσέλευσης στους κινηματογράφους, της ανόδου της τεχνητής νοημοσύνης και του αυξανόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεωρεί επί του παρόντος τους κανόνες που επιτρέπουν στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο να ακμάσει, να ταξιδέψει και να εκφράσει την κοινή μας φωνή. Αυτό περιλαμβάνει το μέλλον του MEDIA στο νέο πρόγραμμα AGORA της ΕΕ.
Έχει έρθει πλέον η ώρα να γράψουμε το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, με ακόμη μεγαλύτερη φιλοδοξία, ανάλογη με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε. Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι το πεπρωμένο της δημοκρατίας και αυτό του κινηματογράφου, που γεννήθηκαν και οι δύο στην Ευρώπη, είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Γιατί κάθε φορά που ανοίγει ένας κινηματογράφος, η δημοκρατική ζωή εδραιώνει εκ νέου τη θέση της.
Εμείς, οι επαγγελματίες και οι πολίτες του ευρωπαίου κινηματογράφου -όλοι οι λάτρεις του κινηματογράφου- καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν για το μέλλον την επιτυχία και την ακεραιότητα του ζωτικού και πολύτιμου προγράμματος MEDIA και να ενισχύσουν τους πόρους του. Δεν υπάρχουν κοινές αξίες, ούτε δημοκρατία, ούτε ευρωπαϊκή ήπια ισχύς, χωρίς καλλιτεχνική δημιουργία.
Για να υπογράψετε μπαίνετε εδώ.
Η πρωτοβουλία ανήκει σε μία σειρά ευρωπαϊκών ενώσεων, όπως οι Europa International, Europa Distribution, European Producers Club, CEPI, η ένωση σκηνοθετών FERA, η ένωση σεναριογράφων SAA και η συμμαχία κινηματογραφικών φεστιβάλ FAME.