Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Το πάρτι των 15 χρόνων του Flix, το Φεστιβάλ Καννών, οι δουλειές που μάς περίμεναν να γυρίσουμε - αργήσαμε πολύ να πάμε.
Είναι ακόμα… Ongoing. Προλαβαίνεις!
Αυτή η σκέψη μάς ήρθε στο μυαλό όταν βγαίναμε, βουρκωμένοι, από την έκθεση «Ongoing» Εκθεση της Τίλντα Σουίντον, που φιλοξενεί το Onassis Ready μέχρι τις 28 Ιουνίου.
Ναι, την αγαπάμε πολύ την Τίλντα, αλλά η εμπειρία ξεπέρασε τις προσδοκίες μας. Γιατί σαν ιδέα ακούγεται απλή: η Τίλντα Σουίντον εκθέτει κάποια ρούχα από την γκαρνταρόμπα της που αφηγούνται την ιστορία της (ακολουθώντας το concept «Ενσαρκώνοντας τον Παζολίνι», που είχε παρουσιάσει πριν από δύο χρόνια στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση), ενώ οι αγαπημένοι σκηνοθέτες/συνεργάτες της (από τον ανατρεπτικό κι αδικοχαμένο Ντέρεκ Τζάρμαν, μέχρι τον genius Απιτσατπόνγκ Βιρασεθακούλ και τον πιο “προσωπικό” Πέδρο Αλμοδόβαρ) έχουν από ένα χώρο για να αποτυπώσουν ελεύθερα ένα έργο τέχνης (μικρού μήκους, πίνακες, φωτογραφίες, αντικείμενα, γλυπτά) που για εκείνους «είναι η Τίλντα».
Μείναμε τρεις ώρες στο βιομηχανικό κτίριο Onassis Ready (υπέροχος ο νέος, σχετικά, χώρος ενός παλιού εργοστασίου στο Ρέντη που έχει μεταμορφωθεί σε τόπο συνάντησης των τεχνών). Βγαίνοντας, δεν είχαμε μάθει απλώς λίγο παραπάνω μία αγαπημένη καλλιτέχνη. Αλλά και τον εαυτό μας.
Γιατί το νιώσαμε: τα «φαντάσματα» που μάς έπλασαν, θα μας συνοδεύουν. Μέχρι… να γίνουμε κι εμείς με τη σειρά μας.
Η έκθεση «Tilda Swinton – Ongoing» συνεχίζεται στο Onassis Ready κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή μέχρι τις 28 Ιουνίου. Περισσότερες πληροφορίες για ξεναγήσεις και κρατήσεις, καθώς και το πρόγραμμα των προβολών ταινιών της Τίλντα Σουίντον εδώ
«A Biographical Wardrobe:»
Η χλαίνη του παππού.
Το στρατιωτικό κοστούμι του μπαμπά.
Το μεταξωτό φόρεμα της μαμάς.
Το φούτερ του Ντέρεκ Τζάρμαν
Μπαίνοντας στην έκθεση βλέπεις στο βάθος μία μεγάλη κρεμάστρα. Πάνω της τοποθετημένα καμιά 30αριά κομμάτια που από μόνα τους δεν λένε πολλά. Στη βάση της αυτής της εκθεσιακής ντουλάπας, κατάλογοι που εξηγούν τι κοιτάς. Και πάλι όμως, πληροφορία. Όχι συναίσθημα.
Εκτός αν επιλέξεις να κάτσεις σ’ ένα από τα 3 σκαμπό και να παρακολουθήσεις μαγνητοσκοπημένη την performance της, όπου παρέα με τον Ολιβιέ Σαγιάρ, τον Γάλλο ιστορικό μόδας, επιμελητή και «αρχειονόμο» των οικογενειακών και προσωπικών της κειμηλίων, η Τίλντα εξιστορεί κάτι που ξεπερνά τα υφάσματα, χρώματα και κλωστές. «Αυτό είναι το παλτό του Σκωτσέζου παππού μου» λέει. «Για μένα δεν είναι απλώς ένα παλτό. Είναι… σπίτι». Για να μάς δείξει τι εννοεί, βάζει τον Σαγιάρ να το φορέσει πρόχειρα, κι εκείνη χώνεται σαν κοριτσάκι μέσα στο παλτό βγάζοντας μόνο το κεφάλι της στο ύψος του στήθους του. «Αυτό είναι όλη ασφάλεια, οι μνήμες, οι μυρωδιές, η αγάπη της παιδικής μου ηλικίας».
Για μένα δεν είναι απλώς ένα παλτό. Είναι… σπίτι.»
Εκεί, πρωτοβουρκώνει το βλέμμα. Γιατί το έχεις κάνει κι εσύ αυτό, παιδί. Και θυμάσαι πολύ καλά τι εννοεί. Οπως επίσης ξέρεις ότι το μεταξωτό, αέρινο μπλε-μωβ 70ς φόρεμα μυρίζει «μαμά», και το στρατιωτικό σακάκι με το οποίο τη συνόδευε ο μπαμπάς στις επίσημες γιορτές είναι κάτι παραπάνω από κοστούμι.
Οπως και το γκρι κολλεγιακό μπλουζάκι του Ντέρεκ Τζάρμαν δεν είναι ένα απλό φούτερ. Είναι ένα σύμβολο μίας συνεργασίας που έγινε σχέση ζωής. Η Τίλντα το παίρνει στα χέρια της, με ευλάβεια κι εξηγεί: «Αυτό το φούτερ το φορούσα μία εβδομάδα εγώ, μία ο Ντέρεκ. Οταν έφυγε από τη ζωή, ήταν η δική μου εβδομάδα. Από τότε δεν έχω βρει το κουράγιο να το ξαναβάλω…»
Μία μικρή λεπτομέρεια που κόβει κατευθείαν στην καρδιά: όσο μιλάει, έχει ρίξει το φούτερ στον ένα της ώμο. Με το άλλο χέρι, το χαϊδεύει…
There is a light that never goes out:
Ο Ντέρεκ Τζάρμαν
O καθρέφτης με την αφιέρωση
Tο λιβάδι με τις μωβ αγριοκαμπανούλες
Tο μαύρο σπίτι με τα κίτρινα παράθυρα
Ο Ντέρεκ Τζάρμαν ήταν σκηνοθέτης, εικαστικός και συγγραφέας, μία από τις πιο ριζοσπαστικές μορφές του ανεξάρτητου και queer κινηματογράφου - με ποιητικές, τολμηρές ταινίες-ορόσημα για την ανεξάρτητη βρετανική σκηνή. Η Σουίντον ξεκίνησε την κινηματογραφική της πορεία μέσα από τις ταινίες του τη δεκαετία του ’80 («Caravaggio», «The Last of England», «Edward II»). Από την πρώτη ακρόαση της μαζί του όμως (επί 2 ώρες δεν είχε ξεκολλήσει την κάμερα από τα μάτια του όσο της μιλούσε - κι η ίδια ομολογεί σήμερα ότι θα σκότωνε να βρει εκείνες τις κασέτες…) κατάλαβαν ότι είναι soulmates. Από το 1994 που έφυγε χτυπημένος από AIDS, η Τίλντα έχει κάνει αποστολή της να διατηρήσει την μνήμη του ζωντανή.
Στην έκθεση της λοιπόν, δε θα μπορούσε παρά να μας υποδέχεται, πρώτο πρώτο το φάντασμα του. Μία βιτρίνα με προσωπικά αντικείμενα (δεσπόζει ένας καθρέφτης-αντίκα, στον οποίο της έχει χαράξει ιδιόχειρη αφιέρωση), και 3 γιγαντοοθόνες στις οποίες προβάλλονται πειραματικά φιλμάκια που έκαναν μαζί. Σ’ ένα από αυτά, η Τίλντα (κοριτσόπουλο με μακριά καστανοκόκκινα μαλλιά) κυλιέται σ’ ένα λιβάδι με μωβ αγριοκαμπανούλες. Σ’ ένα κλεφτό στιγμιότυπο βλέπουμε και τη σκιά του Τζάρμαν.
Ονειρευόταν να καλλιεργήσει έναν κήπο. Παράξενη επιλογή αυτό το απόκοσμο τοπίο, με τον τεράστιο πυρηνικό σταθμό να δεσπόζει στον ορίζοντα. Ομως παράξενο παιδί κι ο Ντέρεκ...»
«Hμασταν στο Ντάντζενες, καθώς ο Ντέρεκ ήθελε να αγοράσει ένα σπίτι εκεί. Ονειρευόταν να καλλιεργήσει έναν κήπο. Παράξενη επιλογή αυτό το απόκοσμο τοπίο, με τον τεράστιο πυρηνικό σταθμό να δεσπόζει στον ορίζοντα. Ομως παράξενο παιδί κι ο Ντέρεκ. Σε αυτή τη βόλτα βρήκαμε το σπίτι - τα υπόλοιπα αποτελούν Ιστορία».
Πράγματι Ιστορία. Ο Τζάρμαν αγόρασε το περίφημο «Prospect Cottage» το 1986, λίγο μετά τη διάγνωσή του με HIV, και το μετέτρεψε στο καταφύγιό του, βάφοντάς το κατάμαυρο με χαρακτηριστικά κίτρινα κουφώματα. Εκεί έζησε μέχρι τον θάνατό του το 1994 και δημιούργησε τον θρυλικό κήπο του από βότσαλα, παρασυρμένα ξύλα και ανθεκτικά φυτά.
Ξέρατε ότι ο Λούκα Γκουαντανίνο είναι και γλύπτης;
Προχωρώντας στο χώρο μάς περίμενε μία έκπληξη. Μία ασημένια προτομή της Τίλντα Σουίντον, με την υπογραφή του Ιταλού σκηνοθέτη. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το γλυπτό δεν παρουσιάζει το πρόσωπό της μετωπικά: ο Γκουαντανίνο επέλεξε να αναπαραστήσει το κεφάλι της Σουίντον έτσι, ώστε ο θεατής να το αντικρίζει αρχικά από πίσω, εστιάζοντας στον χαρακτηριστικό αυχένα, το σήμα κατατεθέν της κούρεμα, το προφίλ της και σταδιακά να αποκαλύπτεται το πρόσωπο της - σ’ ένα εκφραστικό, γνώριμο, ήπιο χαμόγελο. Πίσω από το γλυπτό μία γιγαντοοθόνη προβάλει ένα βίντεο του Γκουαντανίνο με την μούσα του (έχουν συνεργαστεί με την Σουίντον από το ντεμπούτο του σε 4 συνολικά ταινίες και της έχει φιλοτεχνήσει το πορτρέτο με το ντοκιμαντέρ «Tilda Swinton: The Love Factory») να διασχίζει τα λιβάδια στην περίμετρο του σπιτιού της στη Σκωτία. Φοράει ένα κόκκινο πουλόβερ, όπου πάνω του είναι ραμμένες οι λέξεις που, όπως μας εξήγησε, όσο μακριά και αν απογειώθηκε η καριέρα της, την προσγειώνουν στις αξίες που μοιράζεται και θα μοιράζεται πάντα με τον τόπο της και την οικογένεια της: ανεξαρτησία, εμπιστοσύνη, συντροφικότητα, επιμονή, αντίσταση.
Το φως όπως πέφτει στο οικογενειακό δωμάτιο. Τη θέα των πράσινων λιβαδιών από το καθιστικό. Τα ακροδάχτυλα της αγγίζουν πόμολα, πόρτες που τρίζουν, κεντημένα μαξιλάρια στους καναπέδες.
Swin+ ton + Μemoria ενός πατρικού: ο Απιτσατπόνγκ Βιρασεθακούλ ξέρει πολύ καλά ότι… a house is not a home
Οσοι αγαπούν το βαθιά ποιητικό σινεμά του Ταϊλανδού σκηνοθέτη το γνωρίζουν. Στις ταινίες του, τα σπίτια μοιάζουν να θυμούνται. Δεν είναι σκηνικά, αλλά ζωντανοί οργανισμοί που κουβαλούν ίχνη από ανθρώπους, φαντάσματα, φως, σκιές, μυρωδιές, χαρές και τραύματα. Τα δωμάτια, οι διάδρομοι, τα παράθυρα, τα πεζούλια, οι βεράντες λειτουργούν σαν δοχεία μνήμης.
Το δικό του ταινιάκι που παίζει σε λούπα στα σκοτεινά δείχνει την πλάτη της Τίλντα όπως περιδιαβαίνει τα δωμάτια του οικογενειακού πύργου.
Το Kimmerghame House χτίστηκε τον 19ο αιώνα. Η αριστοκρατική οικογένεια της Σουίντον έχει βαθιές ρίζες στη Σκωτία. Το επώνυμο της μάλιστα είναι τοπωνυμικό: προέρχεται από το χωριό Swinton (swine + ton: «ο οικισμός των χοίρων» - για αυτό και η οικογενειά της είχε παράδοση στο κυνήγι χοίρων).
Ο Απιτσαπόνγκ δεν κινηματογραφεί την πολυτέλεια ενός αριστοκρατικού πύργου. Αλλά το πώς γινόμαστε παιδιά, μπροστά στην πολυθρόνα της μαμάς μας. Ή το γραφείο του μπαμπά μας.
Η βαθιά συγκίνηση, την αντιλαμβάνεσαι ανατριχιαστικά σε αυτό το υπνωτικό φιλμάκι, έρχεται από μία διαπίστωση: αυτό το αγριοκόριτσο που ονειρευόταν να φύγει από εκεί, να δραπετεύσει στο καλλιτεχνικό περιθώριο του Λονδίνου, να ζήσει σε σοφίτες και πατώματα για να ικανοποιήσει την αναρχική φύση της αρτίστας, επέστρεψε. Επέστρεψε σε αυτό το σπίτι, εκτιμώντας το ίσως λίγο περισσότερο στο πέρασμα των χρόνων.
Το φως όπως πέφτει στο οικογενειακό δωμάτιο. Τη θέα των πράσινων λιβαδιών από το καθιστικό. Τα ακροδάχτυλα της αγγίζουν πόμολα, πόρτες που τρίζουν, κεντημένα μαξιλάρια στους καναπέδες.
Ο Απιτσαπόνγκ δεν κινηματογραφεί την πολυτέλεια ενός αριστοκρατικού πύργου. Αλλά το πώς γινόμαστε παιδιά, μπροστά στην πολυθρόνα της μαμάς μας. Ή το γραφείο του μπαμπά μας.
Μια αέναη φιλία σε βοτανική μικρογραφία. Η μινιατούρα μιας τεράστιας αγάπης. Ενα γλαστράκι που αναπνέει ακόμα, ακόμα κι αν φίλος σου έσβησε…»
Ενα μπονσάι στο πρεβάζι του παραθύρου
Κι αν δεν έφταναν όλα αυτά να γεμίσουν με υγρασία τον αμφιβληστροειδή, η ξενάγηση στα φαντάσματα αυτού του σπιτιού καταλήγει σ’ ένα μπονσάι δεντράκι στο πρεβάζι ενός παραθύρου. Αν δεν είχες ακούσει την «Biographical Wardrobe» αφήγηση της Τίλντα, ίσως και να μην το πρόσεχες. Ομως, σου το είπε, λίγο πριν καθαρά. «Εχω ένα μπονσάι που είναι απόγονος του πρώτου δέντρου που καλλιέργησε ο Ντέρεκ Τζάρμαν στο Prospect Cottage».
Μια αέναη φιλία σε βοτανική μικρογραφία. Η μινιατούρα μιας τεράστιας αγάπης. Ενα γλαστράκι που αναπνέει ακόμα, ακόμα κι αν φίλος σου έσβησε…
Θες να περιηγηθείς στο μποέμικο Λονδρέζικο διαμέρισμα της Σουίντον; Μπορείς
Οσοι είστε φανς των δυο «σουβενίρ» («The Souvenir» και «The Souvenir Part II») γνωρίζετε ότι η σχέση της με τη σκηνοθέτη Τζοάνα Χογκ είναι βιωματική - σχεδόν οικογενειακή.
Οταν η Τίλντα της πρότεινε να κάνει κάτι για αυτή την έκθεση, η Χογκ αποφάσισε να ανακατασκευάσει το Λονδρέζικο διαμέρισμα που έμενε η Σουίντον όταν γνωρίστηκαν - στα πρώτα της καλλιτεχνικά βήματα στα 80ς. Εκεί που ζυμώθηκαν όλες οι κουβέντες τους, εκεί που έκαναν όνειρα, εκεί όπου πρωτοπειραματίσηκαν με την κάμερα.
Η Σουίντον δεν είχε καμία φωτογραφία από εκείνο το διαμέρισμα («δεν συνηθίζαμε να παίρνουμε φωτογραφίες τα σπίτια μας - όποιος το έκανε είχε γάτες και φωτογράφιζε τις γάτες του. Εγώ δεν είχα»). Eπρεπε να θυμηθεί βιωματικά, τις κλειδαριές και τα πόμολα, τις πόρτες και τα ράφια…
Τιμ Γουόκερ: Ενα ανθρωπολογικό πορτρέτο μνήμης
Βγαίνοντας από το «διαμέρισμα», μπαίνεις στο χώρο της έκθεσης με τα πορτρέτα της Τίλντα από τον φωτογράφο Τιμ Γουόκερ.
Μία σειρά από φωτογραφίες που λειτουργεί ως ανθρωπολογική κατάθεση και εικαστική επιστροφή στις ρίζες της - καθώς ο Γουόκερ της φορά τα ρούχα των προγόνων της, τη στήνει μπροστά από τους πίνακες τους, ή την αφήνει να αυτοσχεδιάσει στα χωράφια της γενέτειρας της.
Το αποτέλεσμα, ξεπερνά την -έτσι κι αλλιώς εντυπωσιακή- φωτογράφηση.
Μοιάζει με έναν ομφάλιο λώρο της Σουίντον με τη γενεαλογική της γραμμή, κάτι ενστικτωδώς συνδεδεμένο με την αίσθηση του “ανήκειν”.
Eχοντας περιδιαβεί στην έκθεση κι ακούσει τις ιστορίες της, καταλαβαίνεις πολλά περισσότερα βλέποντας αυτό το κρεβάτι μπροστά σου. Δεν ήταν εύρημα, δεν ήταν πρόκληση, δεν ήταν μια περφόρμανς. Ηταν ο τρόπος αυτής της εξωγήινης γυναίκας να μεταβολίσει τον πόνο σε τέχνη.»
Οταν χάνεις τους φίλους σου: η “The Maybe” performance στο κρεβάτι νοσοκομείου
Το 1994 δεν έχασε μόνο τον φίλο της Ντέρεκ Τζάρμαν, αλλά μέσα σε ένα χρόνο είχε κάτσει στο προσκέφαλο 10 ακόμα φίλων που πέθαναν από AIDS. Αυτή η τρομακτική περίοδος απώλειας, η αδυναμία να βοηθήσει, η ανημποριά μπροστά στην αρρώστια και το θάνατο, το βίωμα να βλέπει τα αγαπημένα πρόσωπα ξαπλωμένα σε ένα νοσοκομειακό κρεβάτι, ενέπνευσαν αυτή την περφόρμανς.
Την πρωτοέκανε το 1995 στην Serpentine Gallery του Λονδίνου (και μετά ακολούθησαν επαναλήψεις, το 1996 στο Μουσείο Barracco της Ρώμης και το 2013 στο Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη).
Μία ανυψωμένη γυάλινη βιτρίνα, μέσα της ένα απλό στρώμα και η Τίλντα ξαπλωμένη να κοιμάται.
Eχοντας περιδιαβεί κι ακούσει τις ιστορίες της, καταλαβαίνεις πολλά περισσότερα βλέποντας αυτό το κρεβάτι μπροστά σου. Δεν ήταν εύρημα, δεν ήταν πρόκληση, δεν ήταν μια περφόρμανς. Ηταν ο τρόπος αυτής της εξωγήινης γυναίκας να μεταβολίσει τον πόνο σε τέχνη. Ανατριχίλα.
Ενα τηλέφωνο, ένα διαμέρισμα/θεατρικό σκηνικό, ένα τσεκούρι, ένα μπιτόνι βενζίνη, μία γυναίκα στα κόκκινα.»
«Η Ανθρώπινη Φωνή» του Πέδρο Αλμοδοβάρ σε μεγάλη οθόνη
Πέντε χρόνια πριν της δώσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Διπλανό Δωμάτιο», την ταινία που έφυγε με το Χρυσό Λιοντάρι πρόπερσι, η Τίλντα είχε πρωτοσυναντηθεί με το σύμπαν του Πέδρο Αλμοδοβάρ στην «Ανθρώπινη Φωνή» - τη μικρού μήκους ταινία και πρώτη του αγγλόφωνη. Το «La Voz Humana» είχε κάνει κι αυτό την πρεμιέρα του το 2020 -μέσα στο lockdown- στη Βενετία και ήταν, φυσικά, αυτό που έλεγε ο τίτλος του: μία διασκευή στο μονόπρακτο του Ζαν Κοκτό.
Ενα τηλέφωνο, ένα διαμέρισμα/θεατρικό σκηνικό, ένα τσεκούρι, ένα μπιτόνι βενζίνη, μία γυναίκα στα κόκκινα.
Η ανώνυμη ηρωίδα μιλά στο κινητό με τον εραστή της που την εγκαταλείπει. Με τόνο μιας απελπισίας που προσπαθεί ματαίως να κρυφτεί. Κάτω από επιδερμίδες προσποιούμενης άνεσης. Και λίγο λίγο καταρρέει. Αν θυμάστε, ο Αλμοδόβαρ έχει ήδη μία τέτοια σκηνή στις «Γυναίκες στα Πρόθυρα Νευρικής Κρίσης» (ενώ άλλες διασκευές του έργου του Κοκτό έχουμε δει από τον Ρομπέρτο Ροσελίνι στο σπονδυλωτό «L' Amore» το 1948 με τη συνταρακτική Ανα Μανιάνι, μέχρι τη Madonna στο βίντεο κλιπ του «I Want You»).
Μπορεί να έχετε δει το φιλμάκι - αλλά το έχετε δει, χορταστικά, επιβλητικά, σε μεγάλη οθόνη;
Συγχώρεσε την ανθρώπινη ευαλωτότητα, νίκησε την κακία, ζήσε ηλεκτρισμένα...»
Εξοδος με τον Δεκάλογο της Τίλντα
Δεν είναι δεκάλογος, είναι κάτι παραπάνω. Σ’ ένα τοίχο πριν μας αποχαιρετήσει, η Τίλντα έχει γράψει με κιμωλία 24 ευχές, παροτρύνσεις, φυλακτά να τα πάρουμε μαζί μας και να τα κουβαλάμε από εδώ και πέρα στις αποσκευές μας.
«Συμφιλιώσου με το χάος», «διατήρησε ένα ήρεμο μυαλό», «συγχώρεσε την ανθρώπινη ευαλωτότητα», «νίκησε την κακία», «συνέχισε να πιστεύεις στα θαύματα», «ζήσε ηλεκτρισμένα»…
Η έκθεση «Tilda Swinton – Ongoing» συνεχίζεται στο Onassis Ready κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή μέχρι τις 28 Ιουνίου. Περισσότερες πληροφορίες για ξεναγήσεις και κρατήσεις, καθώς και το πρόγραμμα των προβολών ταινιών της Τίλντα Σουίντον εδώ
