Προσθέστε το Flix στις προτιμήσεις σας στο Google
Η πρώτη κανονική μέρα των 32ων Νυχτών Πρεμιέρας βρήκε την Αθήνα να μπαίνει ξανά σε εκείνον τον ιδιαίτερο φεστιβαλικό ρυθμό που δύσκολα περιγράφεται αν δεν τον έχεις ζήσει.
Από νωρίς το απόγευμα, οι δρόμοι γύρω από τις αίθουσες άρχισαν να γεμίζουν με θεατές που έφταναν με το πρόγραμμα στο κινητό ή το εισιτήριο στο χέρι, άλλοι για μία μόνο προβολή και άλλοι με εκείνη τη γνώριμη αγωνία του φεστιβάλ να προλάβουν δύο ή και τρεις ταινίες μέσα στην ίδια μέρα. Για ακόμη μία χρονιά, άρχισαν να μετατρέπουν την κινηματογραφική βόλτα σε μια μικρή καθημερινή περιπέτεια μέσα στην πόλη.
Και κάπου ανάμεσα στις ουρές, στα γεμάτα φουαγιέ, στα γνώριμα πρόσωπα που συναντιούνται ξανά και στις κουβέντες που συνεχίζονται μετά το τέλος μιας προβολής, η λέξη «επανάσταση» απέκτησε έναν ενδιαφέροντα απόηχο. Οχι μόνο επειδή στο φετινό πρόγραμμα βρίσκονται το «Naza» και οι «Προετοιμασίες για μια Επανάσταση», αλλά επειδή το ίδιο το φεστιβάλ μοιάζει να υπερασπίζεται, με τον δικό του τρόπο, την ιδέα της συλλογικής κινηματογραφικής εμπειρίας.
Διαβάστε ακόμα: Νύχτες Πρεμιέρας 2026: «Είμαστε ακόμα ζωντανοί» και το σινεμά συνεχίζει να μας ενώνει
Προετοιμασίες για μια Επανάσταση (Rehearsals for a Revolution) της Πέγκα Αχανγκαρανί
Η ιστορία μιας χώρας μπορεί να ειπωθεί μέσα από ημερομηνίες, πολιτικές ανατροπές και ιστορικά γεγονότα. Η Πέγκα Αχανγκαρανί επιλέγει έναν διαφορετικό δρόμο στο «Rehearsals for a Revolution», κοιτάζοντας το Ιράν των τελευταίων δεκαετιών μέσα από τις προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που βρέθηκαν, με διαφορετικούς τρόπους, αντιμέτωποι με τις διαδοχικές αναταράξεις της χώρας. Το αποτέλεσμα είναι ένα ντοκιμαντέρ βαθιά προσωπικό, συχνά συγκινητικό, αλλά όχι πάντα εξίσου διεισδυτικό.
Χωρισμένο σε πέντε κεφάλαια, το φιλμ ξεκινά από την οικογένεια της σκηνοθέτριας και φτάνει μέχρι τις δικές της εμπειρίες, χρησιμοποιώντας οικογενειακά βίντεο, φωτογραφίες, ηχογραφήσεις, αρχειακό υλικό και προσωπικές λήψεις. Η επιλογή αυτή λειτουργεί ιδιαίτερα καλά επειδή η μεγάλη ιστορία περνά μέσα από μικρές, συγκεκριμένες ανθρώπινες ιστορίες. Ο πατέρας της Αχανγκαρανί, ο θείος της, μια δασκάλα που σημάδεψε τα παιδικά της χρόνια και άνθρωποι από το προσωπικό της περιβάλλον γίνονται οι κρίκοι μιας αφήγησης που εκτείνεται από την Επανάσταση του 1979 μέχρι το σήμερα.
Κινηματογραφικά, η ταινία αποκτά τη μεγαλύτερη δύναμή της όταν αφήνει το προσωπικό αρχείο να μιλήσει. Ιδιαίτερα στο κεφάλαιο που αφορά τις διαδηλώσεις του 2009, οι δικές της εικόνες προσδίδουν μια αμεσότητα που δύσκολα θα μπορούσε να πετύχει ένα συμβατικό ιστορικό ντοκιμαντέρ. Εκεί η Αχανγκαρανί δεν παρατηρεί απλώς τα γεγονότα από απόσταση, αλλά επιστρέφει σε μια περίοδο που έζησε η ίδια, μετατρέποντας το αρχείο σε προσωπική μνήμη.
Ωστόσο, η έντονα αυτοβιογραφική προσέγγιση έχει και το τίμημά της. Η ταινία συχνά προτιμά να εξηγεί τα γεγονότα αντί να τα αφήνει να αναπτυχθούν μέσα από τις εικόνες και τις μαρτυρίες της. Οι επεξηγηματικές κάρτες ανάμεσα στα κεφάλαια προσφέρουν χρήσιμο ιστορικό πλαίσιο, όμως σε ορισμένα σημεία μοιάζουν περισσότερο με απαραίτητο συμπλήρωμα παρά με οργανικό κομμάτι της κινηματογραφικής αφήγησης. Αντίστοιχα, η συναισθηματική φόρτιση είναι τόσο έντονη ώστε κάποιες στιγμές περιορίζει την απόσταση που θα επέτρεπε στο υλικό να αποκτήσει μεγαλύτερη πολυπλοκότητα.
Το «Rehearsals for a Revolution» έχει, επομένως, μεγαλύτερη αξία ως προσωπικό κινηματογραφικό ημερολόγιο και οικογενειακό πορτρέτο μέσα σε μια ταραγμένη ιστορική περίοδο, παρά ως ολοκληρωμένη ιστορική καταγραφή. Η Αχανγκαρανί βρίσκει δυνατές εικόνες και μια ειλικρινή αφηγηματική φωνή, όμως η ανάγκη της να χωρέσει τόσο μεγάλο χρονικό και πολιτικό εύρος σε 95 λεπτά αφήνει αναπόφευκτα πλευρές της ιστορίας στην επιφάνεια. Είναι ένα αξιόλογο και συχνά δυνατό ντοκιμαντέρ, που κερδίζει περισσότερο όταν εμπιστεύεται τις προσωπικές του εικόνες και λιγότερο όταν προσπαθεί να εξηγήσει στον θεατή τι πρέπει να αισθανθεί.
Χρήστος Μπακατσέλος
Naza των Γιουβάλ Αβραχαμ & Ρέιτσελ Σορ
Γυρισμένο σε μια περίοδο τριών ετών, το «ΝΑΖΑ» μας μεταφέρει νύχτα σε ταράτσες κτηρίων του Τελ Αβίβ, απ’ όπου η κάμερα παρακολουθεί στα φωτισμένα παράθυρα απέναντι τους κατοίκους της πόλης να βλέπουν τις ειδήσεις στην τηλεόραση και να συνεχίζουν αμέριμνοι τις ζωές τους, καθώς εξήντα χιλιόμετρα πιο πέρα, στη Γάζα, ξετυλίγεται μια γενοκτονία. Η λέξη δεν είναι δική μας. Ερχεται από την κάθε άλλο παρά διστακτική παραδοχή των ανθρώπων που την οργανώνουν, την συντονίζουν και την εκτελούν, και οι οποίοι βρίσκονται απέναντι από τον Αβραχαμ στις σκοτεινές εκείνες ταράτσες και εξηγούν με δικά τους, ανατριχιαστικά λόγια τα πώς και τα γιατί.
Πώς οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούν όλα, ναι, κυριολεκτικά όλα, τα τηλέφωνα όλων των κατοίκων της Γάζας, πώς έχουν χαρτογραφήσει όλα τα κτήρια της πόλης και ξέρουν πόσοι ακόμη κάτοικοι βρίσκονται σε αυτά. Πώς με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης οργανώνουν τα χτυπήματα σε συγκεκριμένους στόχους. Πώς ο στόχος τους δεν είναι να εξοντώσουν απλώς τη Χαμάς, αλλά να ισοπεδώσουν τη Γάζα και να εκδιώξουν όλους τους κατοίκους της από εκεί, «διδάσκοντάς» τους μέσα από συνεχείς βομβαρδισμούς και δολοφονίες ότι δεν μπορούν να επιστρέψουν. Πώς ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Για κάθε στέλεχος της Χαμάς που αποτελεί στόχο υπάρχουν παράπλευρες απώλειες, και κάθε αθώος που σκοτώνεται δίπλα του είναι ακριβώς αυτό: «Naza» στην ορολογία τους. Κι αυτά τα Naza μπορεί να είναι πέντε, μπορεί να είναι είκοσι, μπορεί να είναι ακόμη και 500, και παρ’ όλα αυτά το χτύπημα να πάρει το πράσινο φως.
Γιατί κανείς από τους ανθρώπους που μιλούν στην κάμερα (με τα πρόσωπά τους σκιασμένα από τη νύχτα και τις φωνές και τα χαρακτηριστικά τους ψηφιακά αλλαγμένα), δεν αρνείται να συμμετάσχει σε κάτι που οι ίδιοι χαρακτηρίζουν γενοκτονία; Γιατί ένας από αυτούς λέει απερίφραστα, «θεωρούσα ότι οι Ναζί ήταν η απόλυτη ενσάρκωση του κακού. Αλλα τι είμαστε εμείς τώρα;», κι όμως συνεχίζει να κάνει τη «δουλειά» του εξ αποστάσεως; Γιατί, ενώ όλοι αντιλαμβάνονται πόσο φρικτές είναι οι πράξεις τους, δεν σταματούν;
Οι ίδιοι, στη νυχτερινή ησυχία των οροφών του Τελ Αβίβ, έχουν τις απαντήσεις και στα πώς και στα γιατί, και είναι ανατριχιαστικές. Η κοινοτοπία του κακού θα μπορούσε να είναι η επικεφαλίδα όλων όσων λένε, αλλά το ρίγος που νιώθεις όταν τους ακούς να μιλούν (για νεκρά παιδιά, για το πώς νιώθουν ικανοποίηση όταν ολοκληρώνουν κάθε αποστολή τους, για τον τρόπο με τον οποίο όσοι από αυτούς βρέθηκαν στο πεδίο έπαψαν να βλέπουν τις σορούς των νεκρών ως κάτι ανθρώπινο και έμαθαν να καίνε τα σπίτια των κατοίκων σε χρόνο ρεκόρ, για μια ευσπλαχνία που εξαντλείται στο να ρίξουν μια ακόμη βόμβα όταν το drone αφήνει τραυματίες κι όχι πτώματα), απλώς δεν μπορεί να περιγραφεί.
Και οι ίδιοι παραδέχονται κι εξηγούν πως η προσπάθεια αφανισμού και σβησίματος της Γάζας από τον χάρτη δεν περιορίζεται σε πολεμικές μεθόδους, αλλά επεκτείνεται και σε «ειρηνικές»: στις απόπειρες να εξαφανιστούν με κάθε δυνατό μέσο υποθέσεις που φτάνουν στα διεθνή δικαστήρια. Φυσικά όχι νόμιμα και σίγουρα όχι ηθικά.
Και κάπως έτσι το «ΝΑΖΑ» μεταμορφώνεται σε κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια καταγραφή της πραγματικότητας και της αλήθειας. Σε ένα αναλυτικό σχεδιάγραμμα ενός εξαιρετικά μεθοδικού προγράμματος εξαφάνισης και, ναι, γενοκτονίας, αλλά και σε ένα εργαλείο που αφαιρεί κάθε δικαιολογία απ’ όσους θέλουν να κρατήσουν ίσες αποστάσεις ή να συγχωρήσουν οτιδήποτε.
Γιώργος Κρασσακόπουλος
Αναζητήστε εδώ το ωρολόγιο πρόγραμμα του 32ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας - Νύχτες Πρεμιέρας
Το 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας διεξάγεται φέτος από τις 30 Σεπτεμβρίου έως και τις 11 Οκτωβρίου. Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες στο επίσημο site του Φεστιβάλ, στη σελίδα του στο Facebook και το Instagram.
