Με μια συνέντευξη Τύπου που έμεινε στα απαραίτητα και τεκμηριώθηκε με αδιάσειστα στοιχεία, η Ενωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ έδωσε το στίγμα της πρωτοβουλίας «Δημόσια Τηλεόραση: Ο Πολιτισμός Απών» που ξεκίνησε λίγο καιρό πριν και βασίζεται στο γεγονός που δεν είναι άλλο από την ανησυχία της κοινότητας για τον περιορισμό του πολιτιστικού περιεχομένου στη Δημόσια Τηλεόραση - είτε αυτό αφορά την παραγωγή πρωτότυπων ελληνικών ντοκιμαντέρ και σειρών ντοκιμαντέρ, είτε εκπομπές πολιτισμού.
Στη συνέντευξη Τύπου μίλησαν η Πρόεδρος της Ενωσης Ελληνικού Ντοκιμαντέρ, Φωτεινή Οικονομοπούλου, η Αντιπρόεδρος Μαρίνα Δανέζη και ο Γραμματέας Κυριάκος Αγγελάκος.
Οι ομιλίες περιστράφηκαν γύρω από την μείωση έως και εξάλειψη τα τελευταία χρόνια των ελληνικών ντοκιμαντέρ στην ΕΡΤ, την πλήρη απουσία πολιτιστικών εκπομπών γενικά, τη μετατροπή της ΕΡΤ 2 σε αθλητικό κανάλι, τη μετατροπή της ΕΡΤ 1 σε ψυχαγωγικό κανάλι και το παραγέμισμα του προγράμματος της ΕΡΤ 3 - που θεωρητικά αποτελεί το κανάλι του «πολιτισμού» - με αγορασμένες σειρές ντοκιμαντέρ από το εξωτερικό και ένα ελάχιστο ποσοστό ελληνικής παραγωγής. Και αυτά την ίδια στιγμή που φυσικά η ελληνική μυθοπλασία βρίσκεται στο απόγειό της με πολυάριθμες σειρές παραγωγής της ΕΡΤ.
Η συζήτηση άνοιξε όμως και στον ρόλο της κρατικής τηλεόρασης ως το εθνικό οπτικοακουστικό αρχείο που αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε παύση, απειλώντας την καταγραφή του παρόντος για τις επόμενες γενιές.
Η Ενωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ θα συναντηθεί τη Δευτέρα 9 Μαρτίου με τη Γενική Διεύθυνση της ΕΡΤ, σε μια προσπάθεια να ανακαλύψει τι ακριβώς συνέβη και σταμάτησε η παραγωγή ελληνικού ντοκιμαντέρ στη δημόσια τηλεόραση αλλά και να θέσει τις προτεραιότητές της για μια δημόσια τηλεόραση που εναρμονίζεται όχι μόνο με το Σύνταγμα και τη φύση της ως τέτοια, αλλά και από το ρόλο της μέσα σε μια κοινωνία που χρειάζεται την «τεκμηρίωση» για να μπορέσει να κατανοήσει τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε.
Η δημόσια τηλεόραση είναι θεσμός πολιτιστικής μνήμης. Η επένδυση στην πρωτότυπη παραγωγή δεν είναι πολυτέλεια - είναι ευθύνη απέναντι στο μέλλον. Γιατί αυτό που δεν καταγράφεται σήμερα, χάνεται οριστικά αύριο.»
«Η Πρωτοβουλία "Ο Πολιτισμός Απών" δεν ξεκίνησε από διάθεση σύγκρουσης. Ξεκίνησε από μια βαθιά, κοινή αγάπη. Από ανθρώπους που υπηρετούν το ντοκιμαντέρ εδώ και χρόνια δημιουργούς, παραγωγούς, τεχνικούς και που ένιωσαν ότι χάνεται κάτι ουσιαστικό. Πολύ γρήγορα, αυτή η αγωνία ξεπέρασε τα όρια του δικού μας χώρου και εκδηλώθηκε από ανθρώπους του ευρύτερου πολιτιστικού φάσματος», δήλωσε ρητά η Πρόεδρος της Ενωσης Ελληνικού Ντοκιμαντέρ, Φωτεινή Οικονομοπούλου, δίνοντας το στίγμα μιας κίνησης που όπως είπε χαρακτηριστικά «είναι μια πρόταση και όχι μια άρνηση.»
«Δύο ήταν οι κινητήριες δυνάμεις μας: η αγάπη για το ντοκιμαντέρ και η αγάπη για τη Δημόσια Τηλεόραση. Για την ΕΡΤ που επί εξήντα χρόνια υπήρξε χώρος πολιτισμού, μνήμης και δημιουργίας. Για την ΕΡΤ που κατέγραψε τη σύγχρονη Ελλάδα και τους ανθρώπους της. Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια βαθιά μεταβολή: η ΕΡΤ2, ένα κανάλι με ιστορία ως πολιτιστικό σημείο αναφοράς, μετατρέπεται σε μονοθεματικό αθλητικό κανάλι. Παράλληλα, η παραγωγή ελληνικού ντοκιμαντέρ και πολιτιστικού περιεχομένου συρρικνώνεται. Αυτό δεν είναι απλώς μια αλλαγή προγράμματος. Είναι μια αλλαγή προσανατολισμού. Η Δημόσια Τηλεόραση δεν είναι μία ακόμη τηλεοπτική επιλογή. Είναι κοινό αγαθό. Εχει συνταγματική και κοινωνική αποστολή: να διασφαλίζει την πολυφωνία, να προβάλλει τα έργα του λόγου και της τέχνης, να συμβάλλει στην πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας.»
«Ο Πολιτισμός δεν μετριέται σε ποσοστά τηλεθέασης. Είναι η μνήμη μας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία βλέπει τον εαυτό της, καταγράφει την ιστορία της, αναστοχάζεται το παρόν της. Αν σταματήσει η καταγραφή, δημιουργείται ένα κενό. Ενα κενό που δεν θα καλυφθεί αργότερα.Το πολύτιμο αρχείο της ΕΡΤ χτίστηκε πάνω στην δουλειά πολλών Ελλήνων δημιουργών που κατέγραψαν τον πολιτισμό, τα μεγάλα γεγονότα αλλά και την καθημερινότητα των ανθρώπων. Δεν μπορούμε να διακόψουμε αυτή τη συνέχεια. Η Πρωτοβουλία μας δεν είναι μια άρνηση. Είναι μια πρόταση. Ζητάμε παραγωγή ελληνικών σειρών ντοκιμαντέρ, ζώνες πολιτιστικού περιεχομένου, ενίσχυση νέων δημιουργών, ενεργοποίηση συμπαραγωγών. Ζητάμε η Δημόσια Τηλεόραση να παραμείνει χώρος δημιουργίας και όχι απουσίας.»
Η Μαρίνα Δανέζη συμπλήρωσε κι αυτή με τη σειρά της τον «δημιουργικό» σκοπό της πρωτοβουλίας, απαριθμώντας τις κινήσεις που έγιναν πριν αυτή ξεκινήσει, αλλά και στοιχεία που δεν έχουν δοθεί ακόμη και σήμερα από την ΕΡΤ, παρά το αίτημα της Ενωσης:
«Θα ήθελα να ξεκινήσω αποσαφηνίζοντας ότι ο χώρος του ελληνικού ντοκιμαντέρ επέλεξε εξαρχής τον θεσμικό δρόμο. Σε αντίθεση με όσα έχουν ειπωθεί περί μη διατύπωσης αιτημάτων, πραγματοποιήθηκαν επίσημες συναντήσεις τον Ιούλιο και τον Οκτώβριο του 2025 με τη Γενική Διευθύντρια Προγράμματος της ΕΡΤ κα Μαρία Κοζάκου και τη Διευθύντρια Προγράμματος κα Τζένη Βαφάκου. Σε αυτές καταθέσαμε αναλυτικά τους προβληματισμούς και τις προτάσεις μας για τη θέση του ελληνικού ντοκιμαντέρ και του πολιτισμού στη δημόσια τηλεόραση. Παρά τις καθησυχαστικές τοποθετήσεις, δεν υπήρξε συγκεκριμένη απάντηση ούτε δρομολογήθηκαν λύσεις. Μετά τη συγκρότηση της Πρωτοβουλίας "Πολιτισμός Απών", αποστείλαμε εγγράφως τα αιτήματά μας, ζητώντας επίσημη γραπτή τοποθέτηση, η οποία έως σήμερα δεν έχει δοθεί. Παράλληλα ζητήσαμε τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν δημόσια από τη διοίκηση της ΕΡΤ στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ καθώς δεν συμφωνούν με τα δεδομένα που τηρεί η Ενωση. Και σε αυτό το αίτημα δεν υπήρξε ανταπόκριση. Η δημόσια διατύπωση των θέσεών μας κατέστη αναγκαία όταν εξαντλήθηκαν τα θεσμικά περιθώρια επικοινωνίας.»
Τα στοιχεία έχουν ενδιαφέρον, καθώς η Ενωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ μελέτησε σε τρεις διαφορετικούς μήνες το ποσοστό του ελληνικού προγράμματος ντοκιμαντέρ στην ΕΡΤ 3:
- Τον μήνα Νοέμβριο 2025 η ΕΡΤ 3 πρόβαλλε 40% προγράμματα ντοκιμαντέρ | 32% ξένο μισθωμένο πρόγραμμα > 8% ήταν ελληνικής παραγωγής
- Τον μήνα Δεκέμβριο 2025 η ΕΡΤ 3 πρόβαλλε 37% προγράμματα ντοκιμαντέρ | 31% ξένο μισθωμένο πρόγραμμα > 6% πρόγραμμα ελληνικής παραγωγής
- Τον μήνα Ιανουάριο 2026 η ΕΡΤ 3 πρόβαλλε 38% προγράμματα ντοκιμαντέρ | 29% ξένο μισθωμένο πρόγραμμα > 9% πρόγραμμα ελληνικής παραγωγής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η διάσταση της ΕΡΤ ως ουσιαστικά το οπτικοακουστικό αρχείο της Ελλάδας.
Οπως σημείωσε ο Κυριάκος Αγγελάκος, αναφερόμενος στα μεγάλα ονόματα που έχουν περάσει κατά καιρούς από τη δημόσια τηλεόραση ως δημιουργοί πρωτότυπων σειρών ντοκιμαντέρ: «Το Αρχείο της ΕΡΤ κάθε μήνα παρουσιάζει παλιότερες εκπομπές, αφιερώματα σε δημιουργούς ή σε θέματα που θεωρεί ότι έχουν ενδιαφέρον. Αν δείτε ένα δελτίο τύπου θα βρείτε εκπομπές του Γιώργου Εμιρζά με πορτρέτα δημιουργών, ασφαλώς πολλά Παρασκήνια, εκπομπές όπως "Η ΕΡΤ στη Βόρεια Ελλάδα" που έχουν σκηνοθετήσει ο Τάκης Παπαγιαννίδης, ο Δημήτρης Μαυρίκος, ο Μάνος Ευστρατιάδης, ο Σωτήρης Γκορίτσας και άλλοι. Θα βρείτε αυτές τις εκπομπές που ανέφερα λίγο πριν, γιατί το Οπτικοακουστικό Αρχείο πλουτίζει από τα ντοκιμαντέρ. Σε λίγα χρόνια τι θα δείχνει το Αρχείο της ΕΡΤ; Θα ψάχνει στα πρωινάδικα και σε όλες αυτές τις εκπομπές που μιμούνται την ιδιωτική τηλεόραση; Δεν είναι αυτός ο ρόλος της Δημόσιας Τηλεόρασης και επειδή την αγαπάμε όσο οι Διοικούντες, ξεκινήσαμε αυτή την Πρωτοβουλία γιατί νιώσαμε ότι ο Πολιτισμός είναι Απών, γιατί πλήττονται όλοι οι δημιουργοί που ασχολούνται με τον Πολιτισμό και επειδή για εμάς είναι ζήτημα ζωής η Δημοσία Τηλεόραση και ο Πολιτισμός.»
Η Μαρίνα Δανέζη συμπληρώνει: «Η ΕΡΤ δεν είναι απλώς ένας τηλεοπτικός φορέας. Αποτελεί το εθνικό οπτικοακουστικό αρχείο της χώρας - την οπτική μνήμη της κοινωνίας μας. Μέσα από ντοκιμαντέρ και πολιτιστικές εκπομπές καταγράφονται η πολιτιστική ζωή, οι κοινωνικές αλλαγές και οι δημιουργοί κάθε εποχής. Αν αυτή η καταγραφή δεν γίνεται σήμερα, δεν θα υπάρχει αύριο. Η απουσία σύγχρονης παραγωγής δεν δημιουργεί μόνο τηλεοπτικό κενό· δημιουργεί ιστορικό κενό. Η μνήμη δεν μπορεί να ανακατασκευαστεί εκ των υστέρων — καταγράφεται τη στιγμή που συμβαίνει. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μετατόπιση από την παραγωγή προς τη μίσθωση έτοιμου προγράμματος από ξένους διανομείς. Η πρακτική αυτή μπορεί να καλύπτει βραχυπρόθεσμες ανάγκες προγράμματος, δεν δημιουργεί όμως εθνικό οπτικοακουστικό κεφάλαιο. Το υλικό αυτό δεν ανήκει στη χώρα και δεν καταγράφει τη δική μας πραγματικότητα. Αντίθετα, η πρωτότυπη παραγωγή παραμένει στο αρχείο και αποκτά διαχρονική αξία. Υπάρχει και μια επιχειρησιακή διάσταση: η μίσθωση προγράμματος δεν είναι απαραίτητα οικονομικότερη λύση. Ενδεικτικά, το κόστος μίσθωσης για μία μόνο προβολή μιας παλαιότερης ταινίας μπορεί να προσεγγίζει το κόστος παραγωγής ενός επεισοδίου πρωτότυπης σειράς ντοκιμαντέρ. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι ζήτημα στρατηγικής επιλογής».
«Η μη παραγωγή σήμερα σημαίνει:
- απώλεια καταγραφής της σύγχρονης πολιτιστικής ζωής
- αποδυνάμωση του εθνικού οπτικοακουστικού αρχείου
- διακοπή της ιστορικής συνέχειας
- αποδυνάμωση της εγχώριας δημιουργικής βιομηχανίας
Σε λίγα χρόνια, το κενό αυτό δεν θα μπορεί να αναπληρωθεί. Η δημόσια τηλεόραση είναι θεσμός πολιτιστικής μνήμης. Η επένδυση στην πρωτότυπη παραγωγή δεν είναι πολυτέλεια - είναι ευθύνη απέναντι στο μέλλον. Γιατί αυτό που δεν καταγράφεται σήμερα, χάνεται οριστικά αύριο.»
ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ «Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΑΠΩΝ»
- Παραγωγή ελληνικών σειρών δημιουργικού ντοκιμαντέρ και εκπομπών πολιτιστικού περιεχομένου
- Δημιουργία ζωνών ντοκιμαντέρ σε όλα τα κανάλια της ΕΡΤ με ποσόστωση ανάλογη των ευρωπαϊκών δημοσίων τηλεοράσεων
- Παραγωγή εξειδικευμένων ντοκιμαντέρ για την ιστορία, τη φυσική ιστορία, την επιστήμη και τις τέχνες
- Παραγωγή πρωτότυπου Πολιτιστικού Περιεχομένου για την πλατφόρμα του ERTFLIX
- Δημιουργία Προγράμματος MicroDoc αντίστοιχου με το Μicrofilm προς ενίσχυση των νέων δημιουργών
- Αμεση ενεργοποίηση του Τμήματος Συμπαραγωγών
- Μετατροπή του καναλιού ΕΡΤ2 Sport σε ΕΡΤ2 Culture
Διαβάστε ακόμα: H (όχι και πολύ πειστική) απάντηση της ΕΡΤ στην Ενωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ και την πρωτοβουλία «Πολιτισμός Απών»
Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες για την Ενωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ στο επίσημο site της Ενωσης, στη σελίδα της στο Facebook και το Instagram.