«Το "Female" είναι μια υβριδική ταινία, ένα μείγμα κινηματογραφικού δοκιμίου, πειραματικής αφήγησης και ακαδημαϊκής ανάλυσης γύρω από το φαινόμενο της Αλίκης Βουγιουκλάκη. Μέσα από τη φιγούρα της επιχειρώ να επανεξετάσω μια γυναίκα που η ελληνική κοινωνία συχνά αντιμετώπισε επιφανειακά. Η ταινία χρησιμοποιεί την Αλίκη ως μέσο για να μιλήσει για το star system, τον φεμινισμό, τις queer και gender σπουδές, αλλά και για την πατριαρχική δομή που διαμόρφωσε την εικόνα των γυναικών στην Ελλάδα. Με έναν τρόπο, η Αλίκη γίνεται το σημείο εκκίνησης για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από το τι σημαίνει "θηλυκότητα"».
Διασχίζοντας ευθείες και τεθλασμένες γραμμές που ενώνουν το μύθο της Αλίκης Βουγιουκλάκη με την έννοια της «θηλυκότητας» και τη σύγχρονη μεταπολιτευτική ελληνική ιστορία, ο Κωνσταντίνος Μενελάου παραδίδει με το «Female» ένα δοκίμιο πάνω στους πολλαπλούς ρόλους ενός ειδώλου και πώς αυτό γίνεται η queer αντανάκλαση όλων όσων αξίζει κανείς να αναρωτηθεί γύρω από τη διασημότητα, την αθωότητα, την παιδικότητα, την λάμψη.
Στο Flix μιλάει για την κεντρική ιδέα πίσω από το «Female», τις τρεις γυναίκες (Βίκυ Παπαδοπούλου, Αλκηστη Πουλοπούλου, Τάνια Κέλλη) που ενσαρκώνουν το πιο λαμπρό αστέρι, το queerness που συνοδεύει από τη φύση του την Αλίκη Βουγιουκλάκη και μια διάθεση επανεκτίμησης μιας ολόκληρης εποχής μέσα από το μύθο της.
To «Female» κάνει την πρεμιέρα του στην Αθήνα στις 27 Μαρτίου και θα προβληθεί ξανά στις 31 Μαρτίου στο Cinobo Οπερα. Αναζητήστε εδώ εισιτήρια.
Αλκηστις Πουλοπούλου
Πώς ξεκίνησε το πρότζεκτ; Hταν πάντα αυτή η μορφή του ή άλλαξε κατά τη διάρκεια της παραγωγής του;
Αρχικά ξεκίνησε ως ντοκιμαντέρ. Πολύ γρήγορα όμως συνειδητοποίησα ότι μεγάλο μέρος της ιστορίας γύρω από την Αλίκη υπάρχει σε μια γκρίζα ζώνη: μύθος, φήμες, προσωπικές αφηγήσεις, πράγματα που όλοι γνωρίζουν αλλά δύσκολα τεκμηριώνονται. Αν επέμενα στο αυστηρό ντοκιμαντέρ, η ταινία θα έμενε αναγκαστικά μισή. Ετσι αποφάσισα να της δώσω μια υβριδική μορφή. Να μπουν στοιχεία μυθοπλασίας, να υπάρξει ελευθερία, και η ταινία να λειτουργήσει περισσότερο ως κινηματογραφικό δοκίμιο παρά ως δημοσιογραφική καταγραφή. Με αυτή την έννοια, το fiction δεν ήταν τρόπος να αποφύγω την αλήθεια. Ηταν ένας άλλος τρόπος να την πλησιάσω.
Γιατί η Αλίκη Βουγιουκλάκη; Ποια ήταν η πρόθεση πίσω από την ταινία;
Η Αλίκη είναι ίσως η μοναδική περίπτωση στην Ελλάδα που συγκέντρωσε όλα τα χαρακτηριστικά μιας πραγματικής σταρ. Ταυτόχρονα, όμως, η δημόσια εικόνα της έχει συχνά περιοριστεί σε κάτι ελαφρύ ή «ασήμαντο». Αυτό πάντα μου φαινόταν άδικο. Η πρόθεσή μου ήταν να κοιτάξω πίσω από το στερεότυπο. Να δω την εργατικότητα, την ευφυΐα, την επιμονή και την αυτονομία μιας γυναίκας που κατάφερε να επιβάλει τον εαυτό της σε μια βαθιά πατριαρχική εποχή. Με άλλα λόγια, να την ξαναδούμε όχι ως καρικατούρα της ποπ κουλτούρας, αλλά ως ένα σύνθετο πολιτισμικό φαινόμενο.
Η επιτυχία της Αλίκης Βουγιουκλάκη, το ποπ στοιχείο και η δημόσια σεξουαλικότητά της ήταν αρκετά για να την αντιμετωπίσει η πατριαρχική κριτική με μια σχετική περιφρόνηση. Αυτό συμβαίνει συχνά με τις γυναίκες που είναι ταυτόχρονα δημοφιλείς και ανεξάρτητες.»
Τάνια Κέλλη, Αλκηστη Πουλοπούλου
Βίκυ Παπαδοπούλου
Κατάρριψη ενός «μύθου», ενδυνάμωση του ή τελικά μια προσπάθεια αποκρυπτογράφησης της μεγάλης δημοφιλίας της;
Θα έλεγα αποκρυπτογράφηση. Δεν με ενδιέφερε ούτε να την απομυθοποιήσω ούτε να την αγιοποιήσω. Με ενδιέφερε να την καταλάβω. Η τεράστια σχέση που είχε με το κοινό της παραμένει σχεδόν μυστηριώδης. Υπήρχε μια πραγματική μαγεία εκεί. Η ταινία προσπαθεί να φωτίσει από πού προερχόταν αυτή η μαγεία και γιατί λειτούργησε και λειτουργεί ακόμη τόσο έντονα.
Και γιατί η ταινία δεν τιτλοφορείται «Αλίκη»; Ποια γραμμή μας οδηγεί από την Αλίκη στο Θηλυκό;
Για αρκετό καιρό ο τίτλος ήταν Αλίκη. Στην πορεία όμως κατάλαβα ότι η ταινία δεν αφορά αποκλειστικά τη Βουγιουκλάκη. Η Αλίκη είναι η αφορμή - όχι το τέλος της διαδρομής. Το «Female» μιλά για τη θηλυκότητα ως έννοια, ως κοινωνική κατασκευή αλλά και ως δύναμη. Για τις πολλαπλές εκδοχές του θηλυκού, τις αντιφάσεις του και τη γοητεία του. Η Αλίκη είναι απλώς ένα από τα πιο εκρηκτικά παραδείγματα αυτής της έννοιας.
Θεωρείς την Αλίκη Βουγιουκλάκη παρεξηγημένη προσωπικότητα; Καλή ηθοποιό; Χρειάζεται επανεκτίμηση;
Ναι, απολύτως. Η επιτυχία της, το ποπ στοιχείο και η δημόσια σεξουαλικότητά της ήταν αρκετά για να την αντιμετωπίσει η πατριαρχική κριτική με μια σχετική περιφρόνηση. Αυτό συμβαίνει συχνά με τις γυναίκες που είναι ταυτόχρονα δημοφιλείς και ανεξάρτητες. Αν κοιτάξει όμως κανείς την πορεία της ψύχραιμα, βλέπει μια εξαιρετικά έξυπνη καλλιτέχνιδα, μια δυναμική παραγωγό του ίδιου της του μύθου και μια πολύ ενδιαφέρουσα ηθοποιό.
Βίκυ Παπαδοπούλου
Η Αλίκη Βουγιουκλάκη ως γυναίκα: ποια είναι τα χαρακτηριστικά της και πώς θα στεκόταν σήμερα;
Θα τη χαρακτήριζα βαθιά ελεύθερη. Είχε μια παιδική αθωότητα αλλά ταυτόχρονα μια τεράστια αποφασιστικότητα. Δεν ακολουθούσε εύκολα τις υποδείξεις της κοινωνίας. Αν ζούσε σήμερα, πιστεύω θα συνέχιζε να είναι ακριβώς το ίδιο φαινόμενο. Οι πραγματικές σταρ δεν εξαρτώνται από την εποχή τους αλλά την υπερβαίνουν.
Τι έμαθες από την έρευνά σου που δεν γνώριζες;
Πολλά πράγματα που δεν γνώριζα με βεβαιότητα, αλλά κατά κάποιον τρόπο τα υποψιαζόμουν. Καθώς προχωρούσε η έρευνα, άρχισαν να εμφανίζονται μικρές λεπτομέρειες που αποκάλυπταν έναν πολύ πιο σύνθετο άνθρωπο. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η δύναμη με την οποία κατασκεύασε η ίδια την εικόνα της. Ηταν πολύ πιο συνειδητή δημιουργός του μύθου της, πολύ πιο ελεύθερη και «προχωρημένη» από όσο νομίζουμε.
Η ταινία κοιτάζει την Αλίκη μέσα από μια καθαρά queer οπτική. Το ίδιο το star system άλλωστε είχε πάντα μια βαθιά σχέση με την queer κουλτούρα. Οι μεγάλες σταρ υπήρξαν ιστορικά καθρέφτες, σύμβολα και φαντασιακά πεδία για την queer κοινότητα. Ταυτόχρονα, η ματιά της ταινίας είναι αναπόφευκτα queer γιατί και η δική μου ματιά είναι queer. Και, με έναν τρόπο, πιστεύω ότι και η ίδια η Αλίκη ενσάρκωνε μια μορφή queer ενέργειας - μέσα από τη ρευστότητα της εικόνας της, την υπερβολή της σταρ περσόνας της και την ιδιαίτερη σχέση της με το κοινό της.»
Με την Τάνια Κέλλη
Πόσες αναπαραστάσεις στην ταινία βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα;
Αρκετές. Oμως οι περισσότερες δεν είναι μια απλή αναπαράσταση. Είναι πάντα φιλτραρισμένες μέσα από τη δική μου ματιά. Η ταινία δεν προσπαθεί να αναπαραστήσει τη βιογραφία της με ακρίβεια. Προσπαθεί να αναπαραστήσει την αίσθηση που άφησε πίσω της.
Η Ελλάδα που διέσχισες μέσα από την ιστορία της σε εξέπληξε;
Oχι ιδιαίτερα. Δυστυχώς πολλά από τα κοινωνικά μοτίβα παραμένουν ίδια. Η πατριαρχία εξακολουθεί να είναι πολύ παρούσα και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με δυσπιστία οτιδήποτε δεν ταιριάζει στα καλούπια της. Αν κάτι με συγκίνησε κοιτάζοντας προς τα πίσω, ήταν η ποιότητα του λαϊκού πολιτισμού εκείνης της εποχής - το γούστο, η φαντασία, η πίστη στο σινεμά ως συλλογική εμπειρία.
Βίκυ Παπαδοπούλου, Αλκηστη Πουλοπούλου, Τάνια Κέλλη
Πώς επέλεξες τις τρεις ηθοποιούς;
Κάθε μία αντιπροσωπεύει μια διαφορετική πτυχή της Αλίκης και της έννοιας της σταρ. Δεν τις ζήτησα να την «μιμηθούν». Τις ζήτησα να εξερευνήσουν τη δική τους σχέση με αυτό το φαινόμενο.Από εκεί και πέρα η διαδικασία έγινε πολύ προσωπική για την καθεμία.
Τι έφερε η καθεμία στην ταινία;
Η Τάνια φέρνει την Αλίκη του σινεμά - την ηρωίδα που όλοι θυμόμαστε. Η Αλκηστη φέρνει το «Αλικάκι», την ευάλωτη, σχεδόν παιδική πλευρά που σπάνια βλέπουμε αλλά όλοι αισθανόμαστε. Η Βίκυ είναι η σταρ των περιοδικών και των φωτογράφων - το καθαρό είδωλο.
Αλκηστη Πουλοπούλου
H Τάνια Κέλλη σε μια αναπαράσταση σκηνή από το «Υπολοχαγος Νατάσσα»
Βίκυ Παπαδοπούλου
Πόσο αυτοσχεδιασμός υπήρξε;
Αρκετός, ειδικά με την Αλκηστη. Με την Τάνια δουλέψαμε πολύ πιο αυστηρά, γιατί θέλαμε να πλησιάσουμε την κινηματογραφική περσόνα της Αλίκης. Με τη Βίκυ κινηθήκαμε κάπου ανάμεσα.
Πόσο queer είναι το «Female»;
Αρκετά.Η ταινία κοιτάζει την Αλίκη μέσα από μια καθαρά queer οπτική. Το ίδιο το star system άλλωστε είχε πάντα μια βαθιά σχέση με την queer κουλτούρα. Οι μεγάλες σταρ υπήρξαν ιστορικά καθρέφτες, σύμβολα και φαντασιακά πεδία για την queer κοινότητα. Ταυτόχρονα, η ματιά της ταινίας είναι αναπόφευκτα queer γιατί και η δική μου ματιά είναι queer. Και, με έναν τρόπο, πιστεύω ότι και η ίδια η Αλίκη ενσάρκωνε μια μορφή queer ενέργειας — μέσα από τη ρευστότητα της εικόνας της, την υπερβολή της σταρ περσόνας της και την ιδιαίτερη σχέση της με το κοινό της.
Ηταν η Αλίκη gay icon;
100%. Οι μεγάλες ντίβες είναι σχεδόν πάντα gay icons - όχι τυχαία.
Θα ήθελα ο θεατής φεύγοντας να πάρει μαζί του ίσως την υποψία ότι για χρόνια παρεξηγήσαμε μια πολύ σημαντική γυναίκα. Και, μαζί με αυτό, την ανάγκη να ξανασκεφτούμε τα κριτήρια με τα οποία κρίνουμε τις γυναίκες - αλλά και την ίδια την κοινωνία που παράγει αυτές τις κρίσεις.»
Με την Αλκηστη Πουλοπούλου
Φοβήθηκες ότι η ταινία θα προκαλέσει αντιδράσεις;
Φυσικά. Στην Ελλάδα η Αλίκη είναι σχεδόν ιερό πρόσωπο. Αλλά κάποια στιγμή κατάλαβα ότι αν μια ιστορία αξίζει να ειπωθεί, πρέπει να ειπωθεί. Και έχω την αίσθηση ότι η ίδια η Αλίκη θα γούσταρε πολύ αυτή την ταινία.
Το Queer Archive τι είναι;
Το Queer Archive είναι η καλλιτεχνική πλατφόρμα μέσα από την οποία αναπτύσσω τα περισσότερα projects μου. Παράγω ταινίες, επιμελούμαι εκθέσεις, οργανώνω events και λειτουργώ μια online gallery. Είναι ένας χώρος όπου η queer κουλτούρα συναντά την τέχνη, τον κινηματογράφο και την έρευνα.
Πού τοποθετείται το «Female» στο ελληνικό σινεμά;
Είναι μια ιδιόμορφη ταινία. Eχει στοιχεία πειραματικού κινηματογράφου, κινηματογραφικού δοκιμίου και ντοκιμαντέρ, χωρίς να ανήκει απόλυτα σε κανένα από αυτά. Ελπίζω να βρει τη θέση της στο ελληνικό σινεμά ως ένα διαφορετικό βλέμμα πάνω στην ελληνική ποπ κουλτούρα.
Τι θα ήθελες να πάρει ο θεατής φεύγοντας από την ταινία;
Ισως την υποψία ότι για χρόνια παρεξηγήσαμε μια πολύ σημαντική γυναίκα. Και, μαζί με αυτό, την ανάγκη να ξανασκεφτούμε τα κριτήρια με τα οποία κρίνουμε τις γυναίκες - αλλά και την ίδια την κοινωνία που παράγει αυτές τις κρίσεις.
Αγαπημένη και λιγότερο αγαπημένη ταινία της;
Αγαπημένη μου είναι το «Αχ! Αυτή η Γυναίκα μου». Oσο για τη χειρότερη… δεν νομίζω ότι υπάρχει. Ακόμη και οι πιο παράξενες στιγμές της έχουν μια γοητεία. Oλες είναι ωραίες γιατί παίζει το Αλικάκι μου.
Δείτε εδώ δύο σκηνές από τα παρασκήνια της ταινίας με πρωταγωνίστρια την Τάνια Κέλλη:
To «Female» κάνει την πρεμιέρα του στην Αθήνα στις 27 Μαρτίου και θα προβληθεί ξανά στις 31 Μαρτίου στο Cinobo Οπερα. Αναζητήστε εδώ εισιτήρια.
To «Female» κάνει την πρεμιέρα του στην Αθήνα στις 27 Μαρτίου και θα προβληθεί ξανά στις 31 Μαρτίου στο Cinobo Οπερα. Αναζητήστε εδώ εισιτήρια.
