Berlinale 2017: «Joaquim», όταν ο εθνικός ήρωας της Βραζιλίας έπαθε διαφωτισμό

ΦΕΣΤΙΒΑΛ / ΒΡΑΒΕΙΑ 17 FEB  /  Λήδα Γαλανού

Ο Μαρσέλο Γκόμες πιάνει την ατμόσφαιρα, αλλά όχι και την ιδεολογία, της πνευματικής «γέννησης» του Tiradentes μέσα από την αδικία της αποικιοκρατίας.

Βροχή, ομίχλη, ο σταυρός μιας εκκλησίας στο φόντο και μπροστά ένα κεφάλι. Κομμένο από το υπόλοιπο σώμα, γκρίζο, αλλά εύγλωττο. Είναι αυτό, το απαγχονισμένο κεφάλι του Ζοακίμ Χοσέ ντα Σίλβα Ξαβιέρ, του εθνικού ήρωα της απελευθέρωσης της Βραζιλίας από τον Πορτογάλο κατακτητή, που θα μας αφηγηθεί τα πρώτα βήματα της ιστορίας του. Μια τόσο αισθαντική εισαγωγή δύσκολα θα έβρισκε την αντίστοιχη συνέχεια και, πράγματι, το «Joaquim» του Μαρσέλο Γκόμες παραμένει εικαστικά καθηλωτικό, αλλά σεναριακά ρηχό.

Το 67ο Φεστιβάλ Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 9 έως και τις 19 Φεβρουαρίου 2017. Το Flix θα βρίσκεται εκεί για να σας μεταφέρει την ατμόσφαιρα μέσα και έξω από τις αίθουσες.

Η ιστορία, κρατώντας τα βασικά στοιχεία της πραγματικότητας και συμπληρώνοντας με γοητευτική μυθοπλασία, συναντά τον Ζοακίμ - αποκαλούμενο «Tiradentes», εκείνος που τραβά τα δόντια, γιατί ο ήρωας ήταν ο οδοντογιατρός κι εξαγωγέας του τάγματος - όταν είναι τοποθετημένος στο πόστο του στα σκληροτράχηλα βουνά της Βραζιλίας. Νεαρός, αστοιχείωτος πολιτικά, Πορτογάλος στρατιώτης, σ' έναν κόσμο αποτελούμενο από Πορτογάλους αποικιοκράτες, μαύρους σκλάβους, Ινδιάνους ιθαγενείς και περιφρονημένους μιγάδες. Με μια μικρή μεικτή ομάδα, ο Ζοακίμ αναλαμβάνει την αποστολή να εξερευνήσει τα γύρω βουνά, αναζητώντας νέες φλέβες χρυσού. Μ' αυτόν θα πλουτίσει ο πορτογαλικός στρατός, αλλά κι ο ίδιος, ώστε να αγοράσει για τον εαυτό του τη σκλάβα που έχει ερωτευτεί.

Διαβάστε ακόμη: Berlinale 2017: Είναι το «God’s Own Country» το βρετανικό «Brokeback Mountain»;

joaquim 607

Ομως σ' αυτήν την ιστορία πνευματικής ενηλικίωσης, ο Ζοακίμ θα έρθει αντιμέτωπος με την πραγματικότητα της χώρας του, της Βραζιλίας, με την καταδυνάστευση του τόπου από τους Πορτογάλους, με την κοινωνική ανισότητα ακόμα και μέσα στη δική του μικρή ομάδα και με τη φωτισμένη σκέψη ενός περιπατητή ποιητή και θ' αρχίσει να βλέπει την αλήθεια: η Βραζιλία πρέπει ν' αποτινάξει τον προτογαλικό ζυγό και ν' ανεξαρτητοποιηθεί. Το φιλμ παρακολουθεί τα βήματά του μέχρι αυτή τη συνειδητοποίηση, τη μεταβολή, δηλαδή, ενός απλού στρατιώτη σε δυνάμει ηγέτη της επανάστασης. Το φινάλε του το έχουμε ήδη μάθει από την αρχή της ταινίας.

joaquim 607

Επιλέγοντας φυσικούς χώρους και ένα συνδυασμό επαγγελματιών και ερασιτεχνών ηθοποιών, ο Γκόμες τολμά τον γυμνό ρεαλισμό και δίνει στις εικόνες του μια ενδιαφέρουσα υφή αλήθειας. Τα στοιχεία της εποχής κρατιούνται στο ελάχιστο - οι στρατιωτικές στολές, τα πρόχειρα στρατιωτικά παραπήγματα. Οι συνθήκες ζωής αποτυπώνονται με θάρρος: η έλλειψη φαγητού, η βρώμα, η φτώχεια, η κακοποίηση όλων των μη-Πορτογάλων, το ζόφος κι απώλεια της ελπίδας. Το περιβάλλον που στήνει και το οποίο φωτογραφίζει σε κατά μέτωπο επίθεση, με σινεμασκόπ στα σκονισμένα χρώματα της γης, ο Πιερ ντε Κερσόβ, μιλά χωρίς λέξεις για μια χώρα στο χείλος της καταστροφής.

joaquim 607

Είναι το σενάριο, γραμμένο κι αυτό από τον Γκόμες, που αποδεικνύεται πολύ αδύναμο να μετρηθεί με την Ιστορία. Οι περιφερειακοί ήρωες, αλλά κι ο ίδιος ο νεαρός Ζοακίμ, σκιαγραφούνται σχηματικά, σ' ένα προφίλ που είναι μια αδιάφορο και μια καρικατούρα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στη μόνο 100 λεπτών, αλλά μακρόσυρτη ταινία, η μοναδική σκηνή που προκάλεσε μια στοιχειώδη αντίδραση από το κοινό, ήταν εκείνη όπου ο Ζοακίμ περιγράφει πώς θα ήθελε η Βραζιλία να μιμηθεί την «ισότητα» της γειτονικής Αμερικής, όπου λευκοί και μαύροι έχουν ίσα δικαιώματα (το 1780) κι όπου κανείς δεν ενδιαφέρεται να επιβληθεί σε άλλους λαούς για να τους δείξει πώς να ζουν.

joaquim 607

Οσο για την κατακλείδα της ταινίας, την υποτιθέμενη κορύφωση, όπου ο Ζοακίμ καταλαβαίνει την πραγματική αποστολή του στη ζωή, του απελευθερωτή της Βραζιλίας και την εκφράζει σε μια μικρή ομάδα ακροατών, μοιάζει αφελής και πρόχειρη, τόσο για το πορτρέτο του ήρωα, αλλά και για τις αναγωγές που είναι προφανές ότι ο Γκόμες θέλει να κάνει στη σημερινή εποχή της «νέας» αποικιοκρατίας. Κι έτσι μένει κανείς με την ομορφιά της βραζιλιάνικης φύσης στο μυαλό κι αφήνει τη διερεύνηση του Tiradentes για μια άλλη ευκαιρία.

Η Berlinale 2017 με μια ματιά:

Διαβάστε ακόμη:

Το 67ο Φεστιβάλ Βερολίνου διεξάγεται φέτος από τις 9 έως και τις 19 Φεβρουαρίου 2017. Το Flix θα βρίσκεται εκεί για να σας μεταφέρει την ατμόσφαιρα μέσα και έξω από τις αίθουσες.

Συνεχίζοντας την πλοήγηση σας στο flix.gr, συμφωνείτε στην εγκατάσταση cookies στον υπολογιστή σας.